-D.9/85 Anayasa Mahkemesi 6/85
Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S. Dayıoğlu,
N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay.
Anayasa 114.maddesi hakkında.

Lefkoşa Ka-za Mahkemesi tarafından 276/82 sayılı Genel istidada (Müstedi: Münüre Nihal Mehmet ile Müstedaaleyh: Taşay Ltd. Arasında) sunulan konu.

Müstedi namına: Talat Kürşat.
Müstedaaleyh namına: Osman Ertekün.
Amicus Curiae olarak: Başsavcı Yardımcısı Akın Sai-t.

-----------
K A R A R
KONU:
17/81 sayılı Kira (Denetim) Yasasının 6. maddesinin mahkemece saptanan yeni kiranın istida tarihinden başlamasını öngörmesinin Anayasanın 1, 4, 5, 6, 7, 36, 38 ve 61. maddelerine aykırı olup olmadığı.

I. OLAY:
Müstedi, L-efkoşa'da Mehmet Akif Caddesindeki 75A ve B'de kâin olup kendisinin mal sahibi ve müstedaaleyhin de müsteciri olduğu dükkânın makul kirasının saptanması için Lefkoşa Kaza Mahkemesine bir genel istida dosyaladı.

Genel istida, duruşma için, kaza mahkemesi -huzuruna gittiğinde müstedaaleyh 17/81 sayılı Kira (Denetim) Yasasının 6. maddesinin makul kiranın istida tarihinden başlamasını öngörmesinin Anayasanın 1, 4, 5, 6, 7, 36, 38 ve 61. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürdü. Mahkeme de ileri sürülen Anayasa-ya aykırılık konusunun taraflar arasındaki ihtilâfı karara bağlamada etkili olabileceği kanaatına vardı ve konuyu karara bağlanmak üzere Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, sundu ve Anayasa Mahkemesinin kararına değin istidanın duruşmasını durdurdu-.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:
Müstedaaleyhin iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
17/81 sayılı Yasa 48/83 sayılı Yasa ile tadil edilmiştir. Müstedinin kira tesbiti için yaptığı istida ise daha önce yapıldığı cihetle 48/83 sayılı Yasa ile yapılan tadilât bu- istidaya, mevcut içtihat kararları ışığında, şamil değildir.

Yasanın 6. maddesi uyarınca tespit edilen yeni kira, mahkemelerce yapılan tefsire göre, istida tarihinden itibaren başlar. Bu Anayasanın 1, 5 ve 7. maddelerine aykırıdır.

Kiranın istida ta-rihinden başlaması 1. maddenin öngördüğü hukukun üstünlüğü ve sosyal adalet ilkelerine ters düşer çünkü bir yasal kiracı sona eren mukavelenin öngördüğü kira ile mecurda oturmaya devam etme hakkına sahiptir. Bu kira miktarı ise anlaşma veya mahkeme kararı- ile değişebilir. Mahkeme kararı ile değiştiğinde de değiştiği tarihten itibaren yürürlük kazanması gerekir ki hukuk üstünlüğü ve sosyal adalet ilkesine ters düşülmüş olmasın.

Yasanın 6. maddesi 1. maddeye ters düştüğü oranda ve aynı nedenlerle 5. madde-sine de aykırıdır.

Tespit edilen yeni kiranın istida tarihinden ödenmesini öngördüğü nisbette 6. madde, 48/83 sayılı Yasanın getirdiği değişiklik ışığında, Anayasanın 7. maddesine de aykırıdır. 48/83 sayılı Yasa uyarınca tespit edilen kiranın karar tari-hinden ödenmesi gerekir. Böylelikle 48/83 sayılı tadilâttan önce mahkemeye müracaat edenlerle ondan sonra müracaat edenler arasında keyfi bir ayırım yapılmıştır. AM 14/84'deki karar sadece o havaledeki tarafları bağlar.

Müstedinin iddiasının gerekçesi ö-zetle şöyledir:
AM 14/84'de verilen karar ve kararın üzerine dayandırılan gerekçeler doğrudur.

3. Amicus Curiae olarak bulunan Başsavcı Yardımcısının görüşleri özetle şöyledir:
AM 14/84'deki karar ışığında konu Yasa kuralının Anayasaya herhangi bir ayk-ırılığı yoktur.

III. İLGİLİ YASA METİNLERİ:
17/81 sayılı Yasanın 6. maddesi şöyledir:
"Bu Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten önce veya sonra sözleşmesi sona ermiş veya erdirilmiş taşınmaz malların kiraları taraflar arasında yeniden saptanabilir.

Anc-ak,
Taraflar arasında kiranın saptanması konusunda anlaşma sağlanamadığı takdirde, tarafların mahkemeye ihbarlı istida yolu ile başvurma ve yeni kirayı mahkemenin saptamasını isteme hakları vardır.
Mahkeme, yapılan müracaat ışığında,
Taşınmaz malın yapılış- tarihini, bu tarihteki maliyetini, kullanılan malzeme türünü, bulunduğu yeri, şehir merkezine olan uzaklık ve yakınlığını, binanın kullanıma uygunluk durumunu,
Kiracı ile kiralayanın malî durumlarını,
Taşınmaz maldan ilk gelir ve menfaat temin edildiği ta-rih esas alınarak mahkemeye müracaat tarihine kadar elde edilen gelir ve menfaatlerle vergi ve onarım masraflarının miktarını,
Benzeri civar taşınmaz malların bu Yasa amaç ve kuralları ışığında normal kira durumunu
dikkate alarak sosyal adalete uygun ye