-D.3/2008 Anayasa Mahkemesi 5/2008

ANAYASA MAHKEMESİ OLARAK OTURUM YAPAN
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA
Anayasanın 146'ncı maddesi hakkında.

Mahkeme Heyeti: Nevvar Nolan, Başkan, Mustafa H.Özkök,
Gönül Erönen, Nec-mettin Bostancı, Narin F.Şefik.

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı'nın Anayasa'nın 146'ncı maddesi altında Kamu Sağlık Çalışanları Yasası'nın 14, 30, 41, 44, 65(1)(A), 103(1)(B) maddelerinin Anayasa'ya aykırı olup olmadığı hususunda GÖRÜŞ İSTEMİ-.

KKTC Cumhurbaşkanı adına Romans Mapolar
KKTC Meclisi adına Avukat Kıvanç M.Riza
Amicus Curiae olarak Başsavcı Yardımcı Muavini Ersoy Ölçter

----------------------

GÖRÜŞ BİLDİRİSİ

Cumhurbaşkanı kendisine 22.7.2008 tarihinde Cumhuriyet Meclisi tarafı-ndan gönderilen Kamu Sağlık Çalışanları Yasasının 14, 30 ve 44'üncü maddelerini Anayasanın 1 ve 8'inci maddelerine, 41, 103(1)(B) maddelerini Anayasanın 8'inci maddesine, 65(1)(A) maddesini Anayasanın 120 ve 121'inci maddelerine aykırı olup olmadıkları kon-usunda görüşünü bildirmek üzere, Anayasanın 146'ncı maddesi altında, 4.8.2008 tarihinde Anayasa Mahkemesine sundu.

Cumhurbaşkanı adına Anayasa Mahkemesine sunulan 19.8.2008 tarihli yazılı hitapta, Kamu Sağlık Çalışanları Yasasının 41, 44 ve 103(1)(B) mad-delerinin Anayasaya bir aykırılığı görülmediği tereddüte yer vermeyen kesin bir dille ifade edildi. Daha sonra 21.8.2008 tarihli oturumda konu yasanın 65(1)(A) maddesinin de Anayasaya bir aykırılığı görülmediği belirtilerek, Anayasa Mahkemesinden sadece Ka-mu Sağlık Çalışanları Yasasının 14 ve 30'uncu maddelerinin Anayasanın 8'inci maddesine aykırı olup olmadıkları konusunda görüşü istendi. Anayasa Mahkemesi de, bu durumda, sadece yasanın 14 ve 30'uncu maddeleri ile ilgili tarafların iddialarını dinledi. Cum-hurbaşkanı adına Anayasa Mahkemesine 27.8.2008 tarihinde dosyalanan ikinci bir yazı ile, daha önce sunulan 19.8.2008 tarihli yazılı hitabın geri alındığı bildirilerek, Anayasa Mahkemesinden yeniden konu yasanın 41, 44 ve 103(1)(B) maddelerinin de Anayasaya- aykırı olup olmadıkları konusunda görüşü istendi. Kendisine sunulan konular hakkında görüşünü en geç kırk beş gün içinde karara bağlamak ve Cumhurbaşkanına yazılı olarak bildirmekle yükümlü olan Anayasa Mahkemesi, Cumhurbaşkanı adına sunulan 27.8.2008 tar-ihli yazının zaten Anayasa ile kısıtlanmış olan dinleme ve karar alma süresini daha da kısıtlayan bir sonuç ortaya çıkaracağını, kalan sürenin kısa olduğunu ve hem doğal adalet hem de Anayasa hükmü gereği tarafları dinlediği konularda karar verebileceğini -değerlendirerek sadece Kamu Sağlık Çalışanları Yasasının 14 ve 30'uncu maddelerinin Anayasanın 8'inci maddesine aykırı olup olmadıkları konusunda görüş bildirmeyi uygun görmektedir.

Cumhuriyet Meclisi tarafından 21.7.2008 tarihli birleşiminde kabul edili-p 22.7.2008 tarihinde Cumhurbaşkanına gönderilen Kamu Sağlık Çalışanları Yasasının 14 ve 30'uncu maddeleri şöyledir:
"14. Kamu sağlık çalışanları, çalışma saatlerinde görev
yerinde bulunurlar ve üstlerinden izin almadan görev
yerinden ayrılam-azlar.

30. Aşağıdaki bendlerde öngörülen hizmet sınıflarında
çalışan kamu sağlık çalışanlarına, maaşlarına ek
olarak brüt maaşlarının %2.5 oranında İaşe ve İbate
Ödeneği verilir. Bu ödenek emeklilik amaçları
bakımından ma-aşlarla bütünlendirilerek dikkate alınır
ve emeklilik maaşları buna göre hesaplanır".
Bakanlık ve Bakanlığa bağlı sağlık kurum ve kuruluşlarındaki Mali İşler Şube Amiri, Bakım Onarım Şube Amiri, Hukuk İşleri Amiri, Donatım Şube Amiri, Yayın ve İsta-tistik Şube Amiri, Plan ve Proje Koordinasyon Şube Amiri dışındaki Yöneticilik Hizmetleri Sınıfı (Üst Kademe Yöneticisi Sayılmayan Diğer Yöneticiler),
Paramedikal Hizmetler Sınıfı,
Ecza vde Kimya Hizmetleri Sınıfı,
Ebelik ve Hemşirelik Hizmetleri Sınıfı,
Y-ardımcı Ecza ve Kimya Hizmetleri Sınıfı.

Anayasanın 8'inci maddesi de aşağıda verildiği gibidir.
8(1)Herkes, hiçbir ayırım gözetilmeksizin, Anayasa ve yasa önünde eşittir, hiçbir kişi, aile, zümre veya sınıfa ayrıcalık tanınamaz.
(2)Devlet organları -ve yönetim makamları, bütün işlemlerinde yasa önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek ve ayrıcalık yapmamak zorundadırlar.
(3)Ekonomik bakımdan güçsüz olanların Anayasa ve yasalar ile elde ettikleri veya edecekleri kazanımlar, bu madde ileri -sürülerek ortadan kaldırılamaz".

Anayasanın genel ilkeler kısmında, Madde 8'de yer alan eşitlik ilkesi, devlet yönetiminde bir temel ilke olarak nitelendirilir, aynı zamanda hukuk devleti kavramı içeriğinde vardır ve bu kavramın bir temel taşıdır. Eşitli-k ilkesi hem kanunun uygulayıcılarına yani idare makamlarına hem de kanun koyucuya yani yasama organına yöneltilmiş, onları bağlayan, bir anayasa buyruğudur, şüphesiz yargı yeri de hem bu ilkeyi uygulamak hem de uygulandığını denetlemek durumundadır.

An-ayasanın 8'inci maddesi kanun koyucuya yasama yetkisini kullanırken eşitlik ilkesine uygun yasa yapma yükümlülüğü getirmektedir. Bir anayasa ilkesi olarak eşitlik ilkesi, yasalarda eşitliğin, yani yasalarla yaratılan haklarda ve ödevlerde, yararlarda ve yü-kümlülüklerde eşitliğin, sağlanmasını gerektirmekte, ayrıcalık yaratılmasını yasaklamaktadır.

Anayasanın 8'inci maddesinde yer alan eşitlik ilkesi, genel eşitlik ilkesidir. Anayasanın bu maddesinde herkesin, hiçbir ayırım gözetilmeksizin, Anayasa ve yasa- önünde eşit olduğu kabul edilmiştir. Bu bağlamda eşitlik ilkesinin, yasama organının kanun koyarken kişiler arasında bir takım nedenlerle fark gözetmesini ve ayrım yapmasını yasakladığı gibi bir görünüm ortaya çıkmaktadır. Ancak genel eşitlik ilkesinin ge-nel bir ayrım yasağı olarak yorumlanması çözümü güç bazı sorunları beraberinde getirir. Güçlük, yasama, kanun koyma işlevinin kendi özünden kaynaklanmaktadır. Yasama organı herhangi bir sosyal ilişki alanını bir yasa ile düzenleyerek bir takım kurallara ba-ğlayıp hukuk alanı içine alabilir, bu durumda yasama organı belirli durumlara ve bu durumlarla ilişkili olan kişilere yönelir. Kanun yapma, hemen daima, kişilerin veya durumların bazı özellikler yönünden benzerliklerine veya farklılıklarına dayanan sınıfla-ndırmalar içerir. Sınıflandırma, kanun koyucunun, belirlediği bir hukuki işlem bakımından, kişiler veya durumlar asasında ayrımlar yapmasıdır. Yasama organı, kanuni yararlar veya yükümlülükler bakımından, kişilerin, durumların çeşitli özelliklerine dayanan- benzerliklerini veya farklılıklarını esas alıp sınıflandırmalar yapmak, kişiler arasında ayrımlar yapabilmek yetkisine sahiptir. Yasama organının sahip olduğu sınıflandırma, ayrım yapma yetkisi, kendi içinde şüphesiz takdir yetkisini de taşır. Yasama orga-nının sınıflandırma, ayrım yapma yetkisi ile kanunlarda eşitliğin sağlanması gerekliliği arasında bir çelişmenin ortaya çıktığı söylenebilir. Kanun önünde eşitlik ilkesinin, yasama organının sınıflandırma veya ayrım yapma yetkisi içinde var olan takdir yet-kisine hiçbir kayıtlama koymadığı, bu, kanunlarda eşitliğin sağlanması gereğinden vazgeçilmesi anlamına geleceğinden ve kanunların anayasaya uygunluğunun denetiminde eşitlik ilkesi ölçütünü işlevsiz bırakacağından, kabul edilemez. Eşitlik ilkesinin maddi h-ukuki eşitlik anlamında yasama organını bağlayıcılığı, bu ilkenin yasama veya kanun koyma yetkisinin aynı zamanda sınıflandırma veya ayrım yapma yetkisini de içerdiği dikkate alınarak yorumlanmasına bağlıdır. Eşitlik ilkesi, ancak eşitlik ve sınıflandırma -gereklilikleri bağdaştırılarak uygulanabilir. Bu iki gerekliliğin bağdaştırılması, aynı zamanda, genel eşitlik ilkesinin mutlak değil, göreli bir eşit davranma ilkesi veya ayrım yasağı olarak yorumlanması sonucunu doğurmaktadır. Eşitlik ilkesi, herkese ayn-ı şekilde davranılmasını değil, yalnızca aynı veya benzer durumda bulunanlara eşit davranılmasını gerektiren bir ilke olarak belirmektedir. Maddi hukuki eşitlik anlamında genel eşitlik ilkesi, aynı veya benzer durumda bulunanlar için haklarda ve ödevlerde,- yararlarda ve yükümlülüklerde, yetkilerde ve sorumluluklarda, fırsatlarda ve hizmetlerde eşit davranılmasını gerektirmektedir. Eşitlik ilkesi, aynı, benzer, eşit durumda olanlara eşit davranılmasını gerektirmekte, farklı durumda olanlara farklı davranılma-sını yasaklamamaktadır. Kanuni hak ve ödevlerde eşitliği gerçekleştirmek yasama organının yetkisi içindedir. Kanun koyucu, kişiler ve durumlar arasında eylemli eşitsizlikleri göz önüne alarak sınıflandırmalar, ayrımlar yaparak kanuni hak ve ödevlerde farkl-ılıklar yaratır. Kişilerin hangi koşullar altında eşit, benzer veya aynı durumda olduklarının belirlenmesinde kanun koyucunun takdir yetkisi vardır
(Bak: Dr.Merih Öden, Türk Anayasa Hukukunda Eşitlik İlkesi, sayfa 187-190).

Eşitlik ilkesi, kanunların ma-ddi hükümleri itibarıyle herkes için aynı olmalarını zorunlu kılmamaktadır. Kanun koyucu farklılıklara dayanan sınıflandırmalar, ayrımlar yapma yetkisine sahiptir, ancak bu, eylemli veya olgusal her eşitsizliğin ona dayalı kanuni ayrımı her zaman kendiliği-nden haklılaştıracağı, geçerli kılacağı anlamına da gelmemektedir. Eşitlik veya ayrım yapmama ilkesi, kanun koyucunun kişiler, şeyler ve durumlar arasında fark gözetip ayrım yapmasını yasaklamamakla birlikte, bu ayrımları ve farklılaştırmaları yalnız belli- bazı nedenlerin haklılaştırabileceğini, savunulur kılabileceğini ifade etmektedir. Kişiler, şeyler ve durumlar arasındaki eylemli eşitsizliklerin, onlara dayalı kanuni ayrımları haklılaştırıp geçerli kılabilmeleri için eşitlik kavramında saklı bazı maddi -gereklerin karşılanması şarttır (Dr.Öden, sayfa 191).

Yasama organı, kanuni sınıflandırmalar, ayrım yapma konusunda mutlak bir takdir yetkisine sahip değildir. Kanunların maddi hukuki eşitlik ilkesine uygunluğunun mahkemelerce denetlenmesinde öncelikle ç-özümü gereken sorun, hangi sınıflandırma veya farklılaştırma türlerinin eşitlik ilkesiyle bağdaşabildiğine veya bağdaştırılabildiğine karar verme sorunudur. Kanunların anayasaya uygunluğunun yargısal denetiminde, yasama organının takdir yetkisinin eşitlik -ilkesi bakımından sınırlarının, yani kanunlarda eşitliğini sağlanması için karşılanması gerekli koşulların, belirlenmesi görevi sonuçta mahkemelere bırakıl