-D.4/98 Anayasa Mahkemesi 5/98

ANAYASA MAHKEMESİ OLARAK OTURUM YAPAN
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.

Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayıoğlu, Başkan, Celâl Karabacak, Mustafa H. Özkök, Gönül Erönen, Seyit A. Bensen.

Anayasanın 148(1) maddesi tahtında.

Y-üksek Mahkeme tarafından 3/98 sayılı Yargıtay/Hukuk davasında (İstinaf Eden: Fikret Çavuşoğlu ile Aleyhine İstinaf Edilen: K.T.H.Y. Şti. Ltd., arasında) sunulan konu.

İstinaf eden namına Avukat Kıvanç M.Rıza adına Avukat Mustafa Asena
Aleyhine -İstinaf Edilen namına Avukat Ali Dana adına Avukat Osman Ertekün
Amicus Curiae olarak ve Başsavcılık namına Başsavcı Yardımcısı Mehmet Ali Şefik.

---------------

K A R A R

KONU:
37/1975 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri (Yönetim, Denetim ve Gözet-im) Yasasının (bundan sonra başka türlü ifade edilmediği sürece sadece KİT Yasası olarak anılacaktır) 2. maddesinde yer alan "Kamu İktisadi Teşebbüsü" sözcüklerine verilen tanımlamanın ve ayni Yasanın 27. maddesinin Anayasanın 1, 7, 10 ve 46. maddeler-ine aykırı olup olmadığı.

I. OLAY:
Davacı Lefkoşa Kaza Mahkemesinde açtığı bir dava ile, istihdam edildiği Kıbrıs Türk Hava Yolları (KTHY) yönetimi tarafından haksız ve kanunlara aykırı olarak işine son verildiği gerekçesiyle sözü edilen KTHY'dan bazı ta-leplerde

bulundu. Davayı dinleyen Tam Kadrolu Kaza Mahkemesi KTHY'nın bir Kamu İktisadi Teşebbüsü (KİT) olmadığı kanaatına vardı ve davayı bu minval üzerine sonuçlandırdı. Davacı bu karardan istinaf etti. İstinafın duruşmasında sair hususlar yanında,- KTHY'nın bir KİT olup olmadığı konu edildi. Neticede, İstinaf Mahkemesi olarak oturum yapan Yargıtay, KTHY'nın bir KİT olduğuna karar verdi. Bunun üzerine aleyhine istinaf edilen KTHY kendisini KİT sayan 37/1975 sayılı Yasanın 2. maddesinde yer alan "Ka-mu İktisadi Teşebbüsü" tanımlamasının ve ayni Yasanın 27. maddesinin, KTHY'nı kapsadığı ve geriye dönük olduğu oranda Anayasanın 1, 7, 10 ve 46. maddelerine aykırı olduğunu iddia ederek konunun Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak sunulmasını talep e-tti. Yargıtay da isteme olumlu yanıt vererek gerekli havaleyi yaptı ve Anayasa Mahkemesinden gelecek yanıta dek, istinaf ile ilgili diğer işlemleri askıya aldı.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:
1.Havaleyi isteyen aleyhine istinaf edilenin iddialarının gerekçeler-i özetle şöyledir:

KTHY, Şirketler Yasası altında bir Ltd. Şirket olarak kuruldu ve 4.12.1974 tarihinde kaydını yaptırdı. Bu tarihte yürürlükte olan bir KİT Yasası yoktu. Bu kayıt yapılırken şirketin ana sözleşmesi ve tüzüğünün de kaydı, haliyle, yapıl-dı ve bu tüzük altında çalışmalara başlandı. Tüzük bir şirketin hissedarları ile olan bir tür anlaşmasıdır. Şirketin yönetim biçimi bu tüzük veya anlaşma hükümleri uyarınca yapılmaktadır.

37/1975 sayılı KİT Yasası 5.12.1975 tarihinde yürürlüğe gi-rdi. Bu Yasanın 2. maddesinde yer alan "Kamu İktisadi Teşebbüsü" ibaresi ve 27. maddesinin hükümleri, KTHY'nı KİT saymakla KTHY'nı kendisini tüzüğü ile yönetme konusunda elde
etmiş olduğu kazanılmış hakkından mahrum etti. Kazanılmış hakka tecavüz ettiği- için 37/1975 sayılı Yasanın 2. maddesinin ilgili kısmı ile 27. maddesi Anayasanın 1. maddesinde ifadesini bulan hukukun üstünlüğü kavramına aykırıdır.

Anayasanın 46. maddesi sözleşme hakkını korumaktadır. Sözleşme hakkı sözleşmenin ifasını da içermekte-dir. 37/1975 sayılı Yasa KTHY'nı geriye dönük KİT yapmakla 1974'de yapılan sözleşmenin ifasını da ortadan kaldırmıştır çünkü şirket artık KİT Yasasına göre yönetilecektir. Böyle bir kısıtlamada kamu yararı yoktur.

2.İstinaf eden Davacının iddialarının -gerekçeleri özetle şöyledir:

KTHY'nın ilkin bir şirket olarak ve 37/1975 sayılı Yasadan önce kurulduğu doğrudur. Önemli olan bu şirketin neden kurulduğudur. Barış Harekâtını takib eden gün veya aylarda iletişim açısından Kuzey Kıbrısı dünyaya açmak ger-ekirdi ve o zamanki mevzuata göre böyle bir girişim sadece ve ancak alelade bir Şirket kurulup onu kaydetmekle mümkündü. Başlangıçta güdülen gaye bu teşebbüsü bir KİT olarak gerçek-leştirmekti. Nitekim bu gaye daha sonra 37/1975 sayılı Yasa ile gerçekleş-ti. Hissedarları bir taraftan zamanın Kıbrıs Yönetimi ile diğer taraftan Türkiye'de bir KİT olan Türk Hava Yollarıdır. Zamanın Devlet idarecileri Kuzey Kıbrıs'ın dünyaya açılması gibi önemli bir olayı tamamen keyfi hareket edebilecek alelade bir şirkete -bırakmayı düşünemezlerdi. KTHY hissedarlarının parasal çıkarları haleldar olmamıştır. KTHY'nın kazanılmış haklarının ihlâli de söz konusu değildir.

Anayasanın 46. maddesine de bir aykırılığı yoktur. Sözleşme hakkı sözleşmenin ifasını içerse bile bö-yle bir kısıtlamada kamu yararı vardır. KKTC'nin dış iletişimi münhasıran bir KİT'in denetiminde ve kontrolünde olmasının kamu yararına olduğu kuşkusuzdur.

3.Amicus Curiae olarak Başsavcılığı temsilen hazır bulunan Başsavcı Yardımcısının görüşleri ise ö-zetle şöyledir:

Bu meselede kazanılmış haktan söz etmek olası değildir. Kazanılmış hak, mevzuata uygun bir şekilde yapılıp tekemmül eden bir hak demektir. Geçmişte KTHY yaptığı ve tekemmül ettirdiği işlemler gündeme gelmemektedir. KTHY Tüzüğü-nün kaydı kazanılmış bir hak sayılamaz. Ancak bu tüzük altında yapılan, tamamlanan ve elde edilenler kazanılmış hak olarak telâkki edilebilir.

Anayasanın 46. maddesine de aykırılık yoktur. Bir kısıtlama varsa bu kamu yararına yapılmış bir kısıtlamadır.-

III. İLGİLİ YASA METİNLERİ:
37/1975 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri (Yönetim, Denetim ve Gözetim) Yasasının 2 ve 27. maddeleri aynen şöyledir:

Madde 2.
Bu Yasada metin başka türlü gerektirmedikçe-
"Devlet", Kıbrıs Türk Federe Devletini anlatır.
"K-amu İktisadi Teşebbüsü", tüzel kişiliğe sahip ve faaliyetlerinde özerk olan, sorumlulukları sermayeleri ile sınırlı bulunan, sermayesinin yüzde kırk dokuzu veya daha fazlası,
tek başına Devlete, veya
bir veya birden fazla Kamu İktisadi Teşebbüsüne: veya
K-amu İktisadi Teşebbüsü ile birlikte Devlet, ait olan ve iktisadi alanda ticari esaslara göre faaliyet göstermek üzere Şirketler Kanunu uyarınca kurulan şirketi anlatır.

"İlgili Bakanlık", Devlet ve Kamu İktisadi Teşebbüsü veya Kamu İştiraklerin fa-aliyet gösterdiği sektör veya kesimden sorumlu Bakanlık veya Bakanlıkları anlatır.
"İştirak", Kamu İştirakini anlatır.
"Kamu İştiraki", sermayesinin yüzde kırk dokuzdan daha azı tek başına Devlete veya Kamu İktisadi Teşebbüsüne veya Devletle bi-rlikte Kamu İktisadi Teşebbüslerine ait bulunan ve Şirketler Kanunu uyarınca, kurulan şirket-lerdeki Devlet veya Teşebbüs paylarını anlatır.
"Teşebbüs", Kamu İktisadi Teşebbüsünü anlatır.
"Ortak Yönetim Kurulu", ilgili Kamu İktisadi Teşebbü-sün-ün Ortak Yönetim Kurulunu anlatır.
Bu madde amaçları bakımından kendi kuruluş Yasasına göre yönetilen Vakıflar ve Din İşleri Dairesi Kamu İktisadi Teşebbüsü sayılır.

IV. İ