-D. 7/88 Anayasa Mahkemesi: 5/88
Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S. Dayıoğlu,
N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay
Anayasanın 149.maddesi hakkında

Yüksek M-ahkeme tarafından 4/88 sayılı Yargıtay/Hukuk İstidada (Müstedi: Rauf Raif Denktaş ile Müstedaaleyhler: 1. Özker Özgür, 2. Yeni Düzen Gazetesi, 3. Yeni Düzen Ltd, 4. İleri Basımevi,
5. Hasan Erçakıca arasında) sunulan konu.

Müstedi namına: Fuat Veziroğlu -ve Ömer Adal
Müstedaaleyhler namına: Ergin Ulunay ve Aytekin Musa
Amicus curiae olarak Başsavcı Yardımcısı Akın Sait

----------------

K A R A R

Şakir Sıdkı İlkay, Başkan: Bu havale Anayasanın 149.maddesi altında yapılmış olup Mahkemeden Anay-asanın 29.maddesinin yorumunun yapılması istenmiştir. Mahkemeden yorumun şu hususlar açısından yapılması istenmiştir:
1. Anayasanın 29.maddesi altında ve/veya Anayasanın 29.maddesi Anayasanın 26.maddesi ile birlikte alındığı takdirde herhangi bir haks-ız fiile özellikle zem ve kadih davasının bir özel hukuk davasında alınan bir hüküm ve/veya tazminat hükmü ilgili basımevi ve eklentileri ve basımevi araçlarına karşı icra edilip edilemeyeceği,2. Anayasanın 29.maddesi altında ve/veya Ana-yasanın 29.maddesi ile 26.maddesinin birlikte alınması halinde, herhangi bir fiil ve/veya ihmal hem bir haksız fiil davasına hem de Devletin açabileceği ceza davasına konu edilebilirse, yani örneğin yayınlanan bir yazının metin hem özel hukukta zem ve kadi-h davasının ve hem de ceza hukukunda cezanın zem ve kadih davasının esas unsuru olabileceği hallerde, özel hukuk sahasında açılan bir zem ve kadih davasında alınabilecek bir hüküm ve/veya tazminat hükmü ilgili basımevi ve eklentileri ve basın araçlarına ka-rşı icra edilip edilemeyeceği,
3. Anayasanın 29.maddesi altında ve/veya Anayasanın 29.maddesi ile 26.maddesinin birlikte alınması halinde Cumhurbaşkanı ve/veya siyasi makam işgal eden kişiler tarafından açılacak bir özel haksız fiil davasın-da özellikle bir zem ve kadih özel hukuk davasında alınabilecek bir hüküm ve/veya tazminat hükmü ilgili basımevi ve/veya eklentileri ve/veya basın araçlarına karşı icra edilip edilemeyeceği, ve4. Anayasanın 29.maddesi altında ve/veya Anayas-anın 29.maddesinin 26.maddesi ile birlikte alınması halinde basın yolu ile yapılan yayınlardan dolayı Mahkemelerin hükmedeceği tazminat hükümleri ilgili basımevi ve/veya eklentileri ve/veya basın araçlarına karşı icra edilip edilemeyeceği.
-Görülebileceği gibi esas itibarıyle tezekkür edilip karara bağlanması gereken ilk husus bir hukuk davasında zarar ziyan veya tazminat için verilen bir hükmün yurttaşlara ait basımevi, eklentileri veya basın araçlarına karşı icra edilip edilemeyeceğidir. A-nayasanın ilgili 2 maddesi aynen şöyledir:

"Madde 26.
-(1)Yurttaşlar için basın ve yayın özgürdür, sansür edilemez.(2)Devlet, basın, yayın ve haber alma özgürlüğünü sağlayacak önlemleri alır.(3)Basın ve haber alma özgürlüğü, kamu düzenini, ulusal güvenliği veya genel ahlâkı korumak, -kişilerin şeref, haysiyet ve haklarına tecavüzü, suç işlemeye kışkırtmayı önlemek veya yargı görevinin amacına uygun olarak yerine getirilmesini sağlamak için yasa ile sınırlanabilir.(4)Yargı görevinin amacına uygun olarak yerine -getirilmesi için, yasa ile belirtilecek sınırlar içinde, mahkeme veya yargıç tarafından verilecek kararlar saklı kalmak üzere, olaylar hakkında yayın yasağı konamaz.-
"Madde 29.
-Yurttaşlara ait basımevi ve eklentileri ve basın araçları, suç aracı oldukları gerekçesiyele de olsa, zorla alınamaz veya el konulamaz veya işletilmekten alıkonamaz.
-

Anayasanın 26.maddesi basın özgürlüğünü düzenleyen bir maddedir. Bu maddenin (3).fıkrasına göre basın özgürlüğü, diğerleri arasında, kişilerin şeref, haysiyet ve haklarına tecavüzü önlemek veya yargı görevinin amacına uygun olarak yerine getirilmes-ini sağlamak için yasa ile sınırlanabilir. Bu fıkra da dahil madde bir tüm olarak incelendiğinde basının özgür olması amaçlanmakla birlikte bu özgürlüğün sınırsız olmadığı görülür. Bu maddeye bakarak Anayasanın 29.maddesinin hukuk davalarında verilen hük-ümlerin basımevi, eklentileri veya basın araçlarına karşı icra edilemeyeceğini söylemek mümkün değildir. Bu durumda gerekli yorumun yapılabilmesi ve havalede sorulan suallere cevap verilebilmesi için 29.maddenin ele alınıp incelenmesi gerekir.

Basın Ara-çlarının Korunması başlığını taşıyan bu 29.madde KTFD Anayasasında da 21.madde olarak aynen vardı. Gerek KTFD Anayasasında gerekse halen yürürlükte bulunan Anayasada yer alan bu maddenin mehazı, gerek tarafların gerekse amicus curiae olarak bulunan Başsav-cı Yardımcısının kabul ettiği gibi, T.C. 1961 Anayasasının 25.maddesidir. Bu madde aynen şöyledir:
"Basımevi ve eklentileri ve basın araçları, suç vasıtası olduğu gerekçesiyle de olsa, zapt veya müsadere edilemez veya işletilmekten alıkonulamaz."

-T.C. 1961 Anayasasının 25.maddesinde yer alan "zapt" ve "müsadere" sözcükleri, müstedaaleyhlerin avukatının da kabul ettiği gibi, ceza hukukuna ait terimlerdir. Bu böyle olduğuna göre, madde sivil hukuk alanına değil de ceza hukuku alanına yönelik düzenl-eme getirmektedir. Nitekim Profesör Dr.Feyyaz Gölcüklü'nün "Haberleşme Hukuku" isimli eserinde, 1970 bas