- Anayasa Mahkemesi 5/76
(Yargıtay/Asli Yetki 8/75)
ANAYASA MAHKEMESİ OLARAK OTURUM YAPAN
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
Mahkeme Heyeti: M. Necati Münir Ertekün, Başkan, Ülfet Emin, Ahmed İzzet, Şakir -Sıdkı İlkay ve Salih S. Dayıoğlu.

Anayasa'nın 114. maddesi hakkında
ve
Yüksek Mahkeme (Yargıtay olarak) tarafından Yargıtay/Asli Yetki 8/75 sayılı (Zeki Ali ile M. R. Kenan, Kooperatif Şirketleri Türk Mukayyidi arasındaki) İstidada sunulan konu.

Müst-edi namına: Ergin Ulunay.
Müstedaaleyh namına: Kıvanç M. Riza.
Amicus curiae olarak Başsavcı namına: Güner Çakın.

-------------

K A R A R
Yargıtay/Asli Yetki 8/75 sayılı İstidanın duruşmasında müstedinin avukatı Fasıl 114, Kooperatif Şirketleri Kanunu'n-un 53. maddesinin Anayasa'nın 27 ve 102. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürerek, Anayasa'nın 114(1) maddesi uyarınca Anayasa'ya aykırılık konusunun Anayasa Mahkemesine sunulmasını talep etti.

Yargıtay olarak oturum yapan ve ilk mahkeme olarak yetki ku-llanarak İstidaya bakan Yüksek Mahkeme Yargıcı müstedi avukatı tarafından ileri sürülen Anayasa'ya aykırılık hususunun İstidanın karara bağlanmasında etkisi olabilen bir husus olduğu kanaatına vardığından, konuyu, karara bağlamak üzere, Anayasa Mahkemesi o-larak oturum yapan Yüksek Mahkemeye sunmuştu. Sunulmuş olan ve karara bağlanması istenen soru aynen şöyledir:-
"Fasıl 114, Kooperatif Şirketleri Kanunu'nun 53. maddesinin Anayasa'nın, 4, 5, 6, 36, 38, 50, 103, 104, 105, 106, 109, 114, 116, 117, 120, 121 -ve Geçici madde 1 ışığında, 27 ve 102. maddelerine aykırı olup olmadığı."

Fasıl 114, Kooperatif Şirketleri Kanunu'nun 53. maddesi, aynı maddenin (1). fıkrasında belirtilen ihtilâflarda, Kooperatif Şirketleri Mukkayyidine hâkemlik yapmak yetkisi vermekte-dir.
53. maddenin (1). fıkrasının ilgili kısmı aynen şöyledir:-
-"Arbitration 53. (1) If any dispute touching the business
in disputes. of a registered society arises -
among members, past members and persons claiming through members, or
between a member, past member or person claiming through a member, past -member or deceased member and the society, its committee or council or any officer, agent or servant of the society, or
between the society or its committee or council and any officer, agent or servant of the society, or
between the society and any other -registered society,
such dispute shall be referred to the Registrar for decision.

-Müstedi avukatının iddiasına göre Fasıl 114'ün 53. maddesinin Kooperatif Şirketleri Mukayyidine vermiş olduğu hâkemlik yetkisi A-nayasa'nın gerek 27 gerekse 102. maddeleri anlamında "yargı yetkisi" olduğundan, Kooperatif Şirketleri Mukayyidine verilen bu hâkemlik yetkisi Anayasa'nın ilgili maddeleri uyarınca bağımsız mahkemeler tarafından kullanılması gerekir. Müstedi avukatı, Fası-l 114'ün 53. maddesi böyle bir "yargı yetkisi"ni bağımsız mahkemelere vermeyip de Kooperatif Şirketleri Mukayyidine verdiğinden o maddenin Anayasa'nın 27 ve 102. maddelerine aykırı olduğunu iddia etmiştir.

Müstedaaleyh avukatı ve duruşmada amicus curiae -olarak Başsavcı tarafından bulunan savcı, Fasıl 114'ün 53. maddesinin Kooperatif Şirketleri Mukayyidine vermiş olduğu hâkemlik yetkisinin Anayasa'nın ilgili maddeleri anlamında "yargı yetkisi" olmadığını ve bundan dolayı 53. maddenin Anayasa'nın 27 ve 102.- maddelerine aykırı olmadığını iddia etmiştir.

Önce Fasıl 114'ün 53. maddesinin Anayasa'nın 102. maddesine aykırı olup olmadığını eleştirelim. Anayasa'nın 102. maddesi aynen şöyledir:-
"Yargı Yetkisi:
Madde 102.
Kıbrıs Türk Federe Devletinde yargı ye-tkisi bağımsız mahkemelerce kullanılır."

Bu maddenin muadili 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası'nda 152. madde olarak yer almıştı.

1962 yılında -The Co-operative Grocery of Vasilia v. Haralambos N. Ppirou and Others-, 4 R.S.C.C. 12 davasında, Fasıl 114'ün 53. maddesinin Anayasa'nın 102. maddesinin muadili olan 1960 Anayasası'nın 152. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştü. Zamanın Yüksek Anayasa Mahkemesi Fasıl 114'ün 53. maddesinin öngördüğü hâkemlik yetkisinin An-ayasa anlamında "yargı yetkisi" olmadığı kanaatına vararak Anayasa'ya aykırılık iddiasını reddetti.

Yüksek Anayasa Mahkemesinin bu husustaki kararı davanın 18 ve 19. sayfalarında şöyle belirtilmiştir:-
-"It is convenient to deal first with the issue concerning Article 152. The said Article provides by its paragraph 1 that the judicial power, other than that exercised under part IX of the Constitution by this Court and under paragraph 2 of such Article by- communal courts, shall be exercised by the High Court of Justice and such inferior courts as may, subject to the Constitution, be provided by a law.

The Court is of the opinion that the judicial power dealt with in the said paragraph 1 is judicial powe-r stricto sensu, such as is exercised by courts of law proper, and it cannot