-D.11/80 Birleştirilmiş
Anayasa Mahkemesi 4/80 ve 5/80
Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Ülfet Emin (Başkan), Şakir Sıdkı İlkay,
Salih S. Dayıoğlu, N. Ergin Salâhi, Aziz Altay.
K.T.F.D. Anay-asasının 114(1) maddesi uyarınca .

Anayasa Mahkemesi 4/80
Lefkoşa Kaza Mahkemesinin 1036/79 sayılı Hukuk Davasında (Hasan Rifat Siber, Lefkoşa ile Saip Birand, Lefkoşa) 31.1.1980 tarihinde sunulan konu.

Davacı namına: Kıvanç M. Riza.
Davalı- namına: Fuat Veziroğlu.
Amicus Curiae olarak Başsavcı Zaim M. Necatigil.

Anayasa Mahkemesi 5/80
Lefkoşa Kaza Mahkemesinin 1033/79 sayılı Hukuk Davasında (Mustafa Dopran n/d Mustafa Popran, Lefkoşa ile Nazım Mehmet, Küçük Kaymaklı-Lefkoşa) 31.1.-1979 tarihinde sunulan konu.

Davacı namına: Kıvanç M. Riza.
Davalı namına: Tahir Seroydaş.
Amicus Curiae olarak Başsavcı Zaim M. Necatigil.

-----------
K A R A R
KONU:
2/78sayılı Konut Kiralarının Dondurulması (Geçici Kurallar) Yasasının 3, 4 ve 5. madd-e hükümlerinin K.T.F.D. Anayasasının 7 ve 31. maddelerine aykırı olup olmadığı.

I. OLAY:
4/80 sayılı havaledeki olay:
Davacı davalı aleyhine Lefkoşa Kaza Mahkemesinde açtığı 1036/79 sayılı dava ile davalının, ajanlarının ve/veya hizmetkârlarının dava k-onusu eve müdahale etmemeleri ve/veya dava konusu evi tahliye edip davacıya boş olarak teslim etmelerini ve 1.12.1979 tarihinden dava konusu evin boş olarak davacıya teslim edilinceye kadar davalının davacıya ayda 8000.TL mesne profits ödemesi hususunda bi-r emir talebinde bulundu.

Davacı Lefkoşa'da Yahya Kemal Sokağında bulunan 5 no'lu evin sahibidir. Davacı dava konusu evi 1.12.1976 tarihinde davalıya ayda 45.KL icar bedeli ile icar etti. Davacı söz konusu icarın 30.11.1979 tarihine kadar uzatıldığın-ı, icar sözleşmesinin 30.11.1979 tarihinde sona erdiğini davasında iddia etti ve davalının söz konusu evi 1.12.1979 tarihinden itibaren mütecaviz olarak işgal ettiğini ileri sürdü. Ayrıca davacı söz konusu evin Kira Kontrol (Geçici Hükümler) Yasası yürürl-üğe girdikten sonra inşa edildiğini iddia etti. Davalı ise verdiği müdafaa takriri ile söz konusu evin Kira Kontrol (Geçici Hükümler) Yasasının yürürlüğe girmesinden sonra inşa edildiğini red ve inkâr etti ve mukavelenin 30.11.1979 tarihinden sona erdiğin-i de reddetti. Ancak davalı müdafaasında daha ileri giderek icar sözleşmesi sona ermiş veya erdirilmiş olsa bile, davalının kanuni kiracı haline geldiğini ve söz konusu evi 1.12.1979'dan itibaren mütecaviz olarak işgal ettiğini red ve inkâr etti. Davalı -müdafaa takririnde dava konusu evin kira bedelinin yasal kurallarla sınırlandırıldığını ve/veya dondurulduğunu iddia etti.

Davanın duruşması esnasında davacı davalının müdafaasının 2/78 sayılı Konut Kiralarının Dondurulması (Geçici Kurallar) Yasasına ve -özellikle yasanın 3, 4 ve 5. maddesine dayandırıldığını, halbuki söz konusu Yasa ve/veya 3, 4 ve 5. maddelerinin Anayasanın 7 ve 31. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürdü. Mahkeme de davanın karara bağlanmasında 2/78 sayılı Yasanın 3, 4 ve 5. maddelerin-in etkisi olabileceği kanaatına varması üzerine, konuyu karara bağlamak üzere Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, Anayasanın 114. maddesi uyarınca sunmuştur.

5/80 sayılı havaledeki olay:
Davacı davalı aleyhine Lefkoşa Kaza Mahkemesinde açtığı 103-7/79 sayılı dava ile davalının ajanlarının ve/veya hizmetkârlarının dava konusu daireye müdahale etmemeleri ve/veya dava konusu daireyi tahliye edip davacıya boş olarak teslim etmelerini ve 25.9.1979 tarihinden dava konusu dairenin boş olarak davacıya tesl-im edilinceye kadar davalının davacıya ayda 8000.TL mesne profits ödemesi hususunda bir emir talebinde bulundu.

Davacı Lefkoşa'da Küçük Kaymaklı'da bulunan "Kardeşler Apartmanı" olarak bilinen binadaki 8 no.lu dairenin takriben 25.9.1979 tarihinden beri -sahibidir. Davalı dava konusu daireyi eski mal sahibinden 16.5.1977 tarihli yazılı bir kira mukavelesi gereğince 1 Haziran 1977 tarihinden itibaren 31 Mayıs 1978 tarihine kadar olmak üzere bir sene için ayda 40.KL icar bedeli ile icar etti. Ancak mezkûr -kira mukavelesine göre taraflar arasında mukavele sona ermezden önce 30 günlük ihbar verilmediği takdirde mukavele 1 sene daha yenilenmiş addolunurdu. Davalı ve/veya dava konusu dairenin eski sahibi birbirlerine böyle bir ihbar vermedikleri cihetle söz ko-nusu kira mukavelesinde öngörülen kira müddeti kendiliğinden 31 Mayıs 1980 tarihine kadar temdit edildi. Ancak davacı dava konusu daireyi 25.9.1979 tarihinde eski malsahibinden satın almakla eski malsahibi ile davalı arasında olan kira anlaşmasının takrib-en 25.9.1979 tarihinde kendiliğinden fesholunduğunu ve/veya sona erdiğini iddia etti. Davacı davalının dava konusu daireyi 25.9.1979 tarihinde ve/veya takriben 17.10.1979 tarihinden beri mütecaviz olarak işgal ettiğini ileri sürdü.

Davalı ise dosyalad-ığı müdafaa takririnde davalının dava konusu daireyi mütecaviz olarak işgal ettiğini red ve inkâr etti ve dava konusu daireyi müstecir olarak işgal ettiğini ileri sürdü. Buna ilâveten davalı 2/78 sayılı Yasanın 5. maddesi uyarınca davalının dava konusu da-irede kanuni kiracı olarak ikamet etmeye hakkı olduğunu ileri sürdü.

Davanın duruşması esnasında davacı davalının müdafaasının 2/78 sayılı Konut Kiralarının Dondurulması (Geçici Kurallar) Yasasına ve özellikle Yasanın 3, 4 ve 5. maddesine dayandırıldığın-ı, halbuki söz konusu Yasa ve/veya 3, 4 ve 5. maddelerinin Anayasanın 7 ve 31. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürdü. Mahkeme de davanın karara bağlanmasında 2/78 sayılı Yasanın 3, 4 ve 5. maddelerinin etkisi olabileceği kanaatına varması üzerine, konuy-u karara bağlamak üzere Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, Anayasanın 114. maddesi uyarınca sunmuştur.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:
1. Her iki havalede de davacıların iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
2/78 sayılı Yasanın 3. maddesi tüm konutları-n 20 Temmuz 1974 tarihindeki kiralarını dondurmuştur. 1.1.1974'de yürürlüğe giren 18/1973 sayılı 1973 Kira Kontrol (Geçici Hükümler) Yasasının 2. maddesine göre inşaatı Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten sonra tamamlanan ve icar edilen herhangi bir gayri -menkul mal Kira Kontrol Yasası kapsamı dışında kalır. 2/78 sayılı Yasanın 5. maddesi ise herhangi bir yasada aksine kural bulunmasına bakılmaksızın herhangi bir konutun tasarrufunun yeniden elde edilmesinin Kira Kontrol (Geçici Hükümler) Yasasının 7. madd-esindeki usul ve nedenlere dayandırılarak yapılabileceğini öngörmektedir. Bu maddeye göre Kira Kontrol Yasasının 2. maddesi ile Kira Kontrol Yasasının kapsamı dışında bırakılan 1.1.1974'den sonra inşa edilen ve icar edilen konutlarda 2/78 sayılı Yasanın 5-. maddesi ile 18/73 sayılı Kira Kontrol Yasası kapsamına getirilmiştir. 2/78 sayılı Yasanın 3 ve 4. maddeleri kiraları dondurmakla eşitlik ilkesini zedelemekte ve kişinin mülkiyet hakkının da özüne dokunmaktadır. Bu nedenle Anayasaya aykırıdır.

2. He-r iki davada davalıların iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
2/78 sayılı Yasa hükümleri ve özellikle 3, 4 ve 5. maddelerin hükümleri kamu yararına konmuş sınırlamalardır ve bu nedenle Anayasaya aykırı değildir. K.T.F.Devletinde konut darlığı bulunmakta-dır ve bu nedenle Devletin bu hususta tedbirler alması zaruridir. Alınan tedbirler kamu yararı için alınmıştır ve malsahiplerinin mülkiyet hakkının özüne dokunmamaktadır. Eşitlik ilkesini de zedelememektedir.

III. İLGİLİ YASA METİNLERİ:
2/78 sayılı Yas-anın 3, 4 ve 5. maddeleri aynen şöyledir:
"3. Herhangi bir yasada aksine kural bulunmasına bakılmaksızın aşağıdaki kurallara tabi olmak kaydıyle, tüm konutların 20 Temmuz 1974 tarihindeki kiraları dondurulur.

4.(1)20 Temmuz 1974 tarihinden evvel inşa- edilen her konutun kiracısı, kiracının değişip değişmediğine bakılmaksızın 20 Temmuz 1974 tarihinde ödenmekle olan kirayı ödemekle yükümlüdür.
(2)1 Ocak 1974 ile 20 Temmuz 1974 tarihleri arasında kiralanan bir konutun icar sözleşmesinin sona ermesi vey-a erdirilmesi üzerine mal sahibi konutun 20 Temmuz 1974 tarihinde ödenmekte olan kirasına yüzde onu aşmayan bir artış isteyebilir.
Ancak, 20 Temmuz 1974 tarihinden önce de kirada olup da 20 Temmuz 1974 tarihinden sonra yapılan bir kira sözleşmesi uyar-ınca kiralanan ve bu fıkranın uygun gördüğü artışın üzerinde bir artışı içeren kiralar hiçbir surette artırılamaz. Artış %20'nin üzerine çıkmışsa, mahkeme, artış miktarını %20'nin üzerine çıkmayacak şekilde ayarlar.
(3)Bu madde altında yapılan müracaat-lar Kira Kontrol (Geçici Hükümler) Yasasının 6. maddesinin ilgili kurallarına göre yapılır ve mahkeme, müracaatı dikkate alarak karara bağlar.
20 Temmuz 1974 tarihinden sonra inşa edilen veya
20 Temmuz 1974 tarihinden önce inşa edilip ilk kez 20 Temmuz 1-974 tarihinden sonra kiralanan konutların kiraları aşağıdaki kurallara göre düzenlenir:
(a)Kira sözleşmesinin sona ermesi üzerine, herhangi bir kiracı kiranın indirilmesi için ihbarlı dilekçe yoluyla Mahkemeye başvurabilir.
(b)Mahkeme konutun durumunu, k-arakterini, bulunduğu semti, tarafların malî durumlarını ve benzeri civar konutların kiralama durumlarını dikkate alarak kirayı saptar.
(c)Bu gibi indirim konutun kirasının yüzde kırkına kadar olabilir.
Herhangi bir yasada aksine kural bul-unmasına bakılmaksızın herhangi bir konutun tasarrufunun yeniden elde edilmesi Kira Kontrol (Geçici Hükümler) Yasasının 7. maddesindeki usul ve nedenlere dayanılarak yapılır."

IV. İLGİLİ ANAYASA METİNLERİ:

"Madde 7.
Her Türk yurttaşı, hiçbir ayırım göz-etilmeksizin, yasa önünde eşittir.
Hiçbir kişi, aile, zümre veya sınıfa ayrıcalık tanınamaz.

Madde 31.
Her Türk yurttaşı, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyle ve yasa ile sınırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanıl-masına, kamu güvenliği, genel sağlık, genel ahlâk, kent ve ülke plânlaması veya herhangi bir malvarlığının kamu yararı için geliştirilmesi ve faydalı kılınması veya başkalarının haklarının korunması için kesin olarak gerekli kısıntı veya sınırlamalar yasa -ile konabilir.
Malvarlığının ekonomik değerini fiilen azaltan kısıntı ve sınırlamalar için derhal tam bir tazminat ödenir, anlaşmazlık halinde tazminatı hukuk mahkemesi saptar.
Devletin, yeraltı suları, madenler, eski eserler ve yasa ile sahipsiz taşınmaz -mal olarak nitelendirilen taşınmaz mallar üzerindeki hakkı saklıdır.

V. İNCELEME:
Duruşma sırasında ileri sürülen iddia ve gerekçeler, iptali istenilen yasa hükümleri, Anayasaya aykırılık iddiasına dayanıklık eden ve konuyu ilgilendiren Anayasa metinle-ri incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü.

Kira Kontrol Yasalarının kısa bir tarihçesini yapmakta yarar görüyoruz.

İkinci Dünya harbi başladıktan sonra her yerde olduğu gibi Kıbrıs'ta da inşaat etkilenmiş ve sömürge hükümeti Ekim 1942'de kira a-rtışını ve tahliye hükmü almayı kısıtlayan bir yasa geçirmiştir. Bu yasaya göre Belediye bulunan yerlerde, belediye merkezinden kutru 5 mil olan saha kira kontrol sahası addolundu ve bu saha dahilinde kalan tüm taşınmaz malların kira artışını ve tahliye e-mirleri alma hakkını kısıtladı. Bu Yasanın amacı 30 Eylül 1942'de yayınlanan Yasa tasarısına göre taşınmaz malların kirasının 1 Temmuz 1941 tarihinden itibaren yılda %10'dan fazla artışı kısıtlamaktı. Tasarıda ilgili tarih 1 Temmuz 1941 olarak belirtilme-kle beraber Yasa geçtiğinde kira artışı 1 Mart 1941'den başlamak üzere kısıtlanmıştır. Yasanın 5. maddesi Yasa uyarınca kiraları tesbit etmek için kurulan encümenin kararı olmadıkça malsahibinin 1 Mart 1941'deki kiradan fazla kira almasını men etti. Anca-k Yasanın öngördüğü bazı hallerde malsahibine kirayı artırmaya yetki verdi. Buna ilâveten gerel malsahibine gerekse kiracıya kurulan encümenlere müracaat ederek makul kiranın saptanmasını istemeye hak verdi. Bu yasa geçirildiğinde kira kontrol sahasında -kalan tüm ikamet için kullanılan konutlar ve iş yerleri kira kontrol Yasasına tabi tutuldular. Ancak Yasanın 3. maddesi Vali Meclisine bir Emirname ile bazı konut veya işyerlerini kira kontrolundan çıkarma yetkisi verdi. Nitekim bu maddeye dayanarak 5 Ha-ziran 1946'da yayınlanan A.E. 201 Emirname ile Vali Meclisi 1945 yılı içinde veya daha sonra tiyatro, sinama veya kabare olarak kullanılan ve emirnamenin resmi gazete'de yayınlanmasından sonra tamamlanan ve ilk defa icar edilen ikametgâh ve işyerleri kontr-ol Yasası dışında bırakıldılar. Söz konusu Yasa birkaç değişikliğe tabi tutulduktan sonra 3 Mart 1954'de konsolide edilerek Fasıl 86 Kira Kontrol Yasası tahtında yeni bir yasa olarak çıkarıldı. Yasanın 3. maddesi Yasanın amacının ne olduğunu belirtmiştir-. Bu maddeye göre Vali Meclisi toplumun iyiliği için ikametgâh ve işyerlerini nisfete uygun kira ile tasarrufu teminat altına almak için lûzumlu addederse Vali Meclisi bir Kontrol Emirnamesi ile Adada herhangi bir sahayı kira kontrol sahası olarak ilân ed-ebilir ve böyle bir ilân yapıldığı takdirde Kira Kontrol Yasasının hükümleri uygulanır. Yasanın 3. maddesi Kira Kontrol Yasası yürürlüğe girdiği tarihte daha önceden kira kontrol sahası olarak ilân edilen kira kontrol sahalarının Yasanın 3. maddesi tahtın-da ilân edilmiş olduğunun addolunacağını öngörmektedir. Başka bir deyişle Kira Kontrol Yasasının 3. maddesi Kira Kontrol Yasası geçirildiği ana kadar kira kontrol sahası olarak addolunan sahaların kira kontrol sahası olarak belirlenmesini öngörmüştür. Ay-nı maddenin (2). fıkrasına göre Vali Meclisi Resmi Gazete'de yayınlayacağı bir emirname ile kira kontrol sahasında bulunan herhangi bir ikamet veya işyerini Kira Kontrol Yasasının hükümlerinden muaf tutabilir. Yine bu fıkranın şart bendine göre Kira Kontr-ol Yasası yürürlüğe girdiği ana kadar Vali Meclisince kira kontrol yasaları dışında bırakılan ikamet ve işyerleri dışında bırakılmış addolunur. Kira Kontrol Yasası 1 Mart 1941'de yürürlükte olan kirayı esas almıştır ancak Yasanın 7. maddesi malsahibine ba-zı hallerde bu kirayı artırmaya yetki vermiştir. Bunlar özetle malsahibine, ilgili mala tamirat yaptığı hallerde, tamirat masraflarının senelik %10'unu almaya veya taşınmaz malın mal vergisi veya başka vergileri artırıldığı hallerde bu gibi artırılan kısm-ı almaya hak verdi. Aynı madde Vali Meclisine herhangi bir kira artışının oranını saptamaya yetki verdi. Aynı maddenin (2). fıkrası ise malsahibine ikametgâhlarda %100 ve işyerlerinde de %275 artış yapmaya yetki verdi. Buna ilâveten Yasanın 11. maddesi -taraflara kira encümenlerine müracaat ederek ilgili malın makul kirasını tesbit ettirmeye hak verdi. Vali 30 Aralık 1958'de yayınladığı A.E. 1154 bir Emirname ile 1 Ocak 1959'dan itibaren bütün işyerlerini Kira Kontrol Yasası kapsamı dışında bıraktı. 28 -Nisan 1961'de geçirilen 17/1961 sayılı 1961 Kira Murakabesi (İş Binaları) Yasası ile iş binaları yeniden kira kontroluna tabi tutuldu. Bu Yasanın 3. maddesine göre bakanlar kurulunca amme menfaatı icabı iş yeri binalarının nisfete uygun kira ile varlığını- temin maksadı ile ve tasarrufu teminat altına almak için lûzumlu addedilirse bakanlar kurulu Kıbrıs'ın herhangi bir sahasının bir Emirname ile murakabe sahası ilân edebilir ve bunun üzerine mezkûr saha dahilinde herhangi bir iş binasına o kanun hükümleri -tatbik edilir. Yasanın 2. maddesine göre Yasa yürürlüğe girdiği günden sonra tamamlanıp ilk defa kiralanan herhangi bir iş binası Yasa kapsamı dışında bırakıldı. Yasanın 7. maddesi herhangi bir iş binasının müstecir veya mucirine mahkemeye müracaat edere-k ilgili iş binasının makul kirasını tesbit ettirme hakkını verdi. Yasanın 7. maddesinin (2). fıkrasına göre böyle bir müracaat yapıldığı takdirde mahkeme uygun gördüğü soruşturmayı yaptıktan ve ilgili taraflara istima fırsatı verdikten sonra bilcümle ahv-al ve şerait muvacehesinde makul göreceği gibi ya kira münasebeti mucibince ödenen kirayı tasvip edecek veya onu artıracak veya onu indirecektir.

Fasıl 86 Kira Kontrol Yasasının 3. maddesinin (2). fıkrası uyarınca yürürlükte olan mevzuata göre 5 Hazira-n 1946'dan sonra tamamlanan ve ilk defa olarak icar edilen ikametgâhlar Kira Kontrol Yasasının kapsamı dışında kalmaktadır. 17/61 sayılı 1961 Kira Murakabesi (İş Binaları) Yasasının 2. maddesi uyarınca ise 28 Nisan 1961'den sonra tamamlanan ve ilk defa ic-ar olunan iş binaları Yasa kapsamı dışında kalmaktadır. Kuşkusuz bu gibi binalar belli bir amaç için Yasa dışında bırakılmıştır. Bu amaca daha sonra temas edeceğiz.

21 Aralık 1963 hadiseleri patlak verdikten sonra Genel Komite kira konularının tanzimi -hususunda Kira Tahkik Komisyonları kurdu ve 26.4.1966 tarihinde 1 Mayıs 1966'dan yürürlüğe konmak üzere Kira Tahkik Komisyonu Tüzüğünü çıkardı. Kira Tahkik Komisyonu Tüzüğünün en önemli maddesi müstecirlerin mali kudretlerine göre bir miktar kira ödenmesi-ne emir vermekti. Diğer önemli hükmü de kira ödenmesi için önceden verilmiş emir mevcut olmaksızın hiçbir müstecir aleyhine kira ödememe sebebi ile tahliye emri verilmemesi idi. Bu Tüzük 8 Ocak 1968'e kadar yürürlükte kaldı ve 8 Ocak 1968'de de 1/68 sayı-lı 1967 Kira Tanzim ve Murakabe (Geçici Hükümler) Yasası yürürlüğe girdi. Bu Yasaya göre de 21 Aralık 1963 tarihinden sonra yeni inşa edilen veya ilk defa olarak kiralanan binalara Yasa hükümleri uygulanmaz, Yasanın muhtelif hükümleri arasında müstecirler-in ödeme kudretleri ile mütenasip olarak esas kiraya mahsuben bir miktar kira ödemesini öngören hüküm de bulunmakta idi. Bu Yasanın 10. maddesine göre mahkemelerin tahliye emri yetkileri bazı koşullara tabi tutuldu. Bunların da kira bakımından en önemlis-i mahkemece emrolunan kiranın zamanında ödenmemesi ve yazılı talep ihbarından sonra 21 gün veya daha fazla bir müddet zarfında yine ödenmemiş olması ve dava ikame edilmezden önce de ödeme teklifinde bulunulmaması halinde mahkemeye tahliye emri vermeye yetk-i verdi. Bu Yasa 31 Aralık 1973'e kadar yürürlükte kaldı. 21 Aralık 1973'de yayınlanan 1973 Kira Kontrol (Geçici Hükümler) Yasası 1 Ocak 1974'den itibaren yürürlüğe girdi. Bu Yasa halâ daha yürürlüktedir. Bu Yasa ikametgâh ve işyerlerini kapsamaktadır -ancak Yasanın 2. maddesine göre inşaatı Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten sonra tamamlanan ve icar edilen herhangi bir ikametgâh veya işyerini kapsamamaktadır. Bu Yasaya göre normal kira herhangi bir gayri menkulun 1963 senesi Aralık ayından evvel en son- ödenen veya ödenmesi icab edeb kirasıdır. Yasanın 3. maddesine göre Kıbrıs Türk Yönetimi Yürütme Kurulu ikametgâh ve işbinalarının hak ve nısfete uygun kira karşılığında mevcudiyetini ve tasarruf teminatı sağlamak maksadı ile veya amme menfaatının gerekt-irdiği hallerde herhangi bir sahayı bir Emirname ile kontrol sahası olarak ilân edebilir. Yasanın 6. maddesi mucir ve müstecire kiranın karara bağlanması hususunda mahkemeye müracaat etme hakkı verdi. 6. maddenin (3). fıkrasına
göre mahkeme norm-al kiraya %20 eklemek sureti ile elde edilecek miktarı ve müstecirin gelirinin %20'sine eşit miktarı aşmamak ve Yasanın 6(3)(a)(b)(c) fıkralarında belirlenen bazı durumları göz önünde bulundurmak kaydı ile Aralık 1963'den beri aynı ikametgâhı fasılasız işg-al eden müstecirlerin normal kirayı aşan bir kira ödemesini emredebilir.

21 Aralık 1963 ile 10 Mayıs 1968 tarihleri arasında işgal edilen veya icar edilen gayrı menkul malların kirasını, normal kirayı aşmamak koşulu ile Yasanın 6. maddesinin (3). fıkrası-nda belirlenen hükümleri nazarı itibara alarak tesbit etmeye Yasanın 6. maddesinin (4) ve (5). fıkraları Mahkemeye yetki verdi.

Yasanın 7. maddesi tasarrufun yeniden elde edilmesini daha önceki yasalarda olduğu gibi bazı koşullara bağladı. Bu koşulları-n en önemlisi kanunen ödenmesi gereken kiranın zamanında ödenmemesi ve yazılı talep ihbarından sonra 21 gün veya daha fazla bir müddet zarfında ödenmemiş olması ve dava ikame edilmezden önce de ödeme teklifinde bulunulmaması koşuldur.

Daha sonra KTF Mecl-isi 14 Ocak 1977 tarihli birleşiminde Konut Kiralarının Sınırlandırılması Yasasını geçirdi ve yayınlanmak üzere 18 Ocak 1977 tarihinde K.T.F.D. Başkanına gönderdi. Devlet Başkanı söz konusu yasayı Anayasa uyarınca yayınlanmazdan önce Anayasanın 112. madde-sine dayanarak söz konusu Yasanın bazı hükümlerinin Anayasaya aykırı veya Anayasaya uygun olup olmadığı konusunda Anayasa Mahkemesi olarak görüşünü bildirmek için Yüksek Mahkemeye yolladı. Söz konusu yasanın en önemli maddesi 4. maddesi idi. Bu maddenin -(1), (2) ve (3). fıkralarına göre Belediye sınırları dahilinde bulunan bağımsız konutların kiraları ayda 1250.TL ve apartman dairelerinin kiraları ayda 1000.TL'nı aşamaz. Belediye sınırları dışında kalan tüm konutların kiraları ayda 750.TL'nı aşamaz. Yas-anın 4. maddesinin (4). fıkrasına göre ise inşaatı 21 Aralık 1963 tarihinden önce tamamlanan konutların veya apartman dairelerinin tavan kirası, hale göre, maddenin (1), (2), (3). fıkraları kurallarına ve 1973 Kira Kontrol (Geçici Hükümler) Yasasının 6. ma-ddesinin (2) ve (3). fıkralarına tabi olmak üzere, normal kiraya %20 eklenmek sureti ile elde edilecek miktardan ibarettir.

21 Aralık 1963 ile 20 Temmuz 1974 tarihleri arasında tamamlanan konutların tavan kirası ise, hale göre, 4. maddenin (1), (2) veya- (3). fıkra kurallarına tabi olmak üzere, ilk kez kiralandıkları zaman saptanan kira bedeline %20 eklenmek sureti ile elde edilecek miktardan ibaret olduğunu Yasanın 4. maddesinin (5). fıkrası tesbit etti.

Yüksek Mahkeme konuyu inceledikten sonra 2/77 -sayılı görüş bildirisinde görüşünü 16.3.1977'de belirtti. Görüş bildirisinde Konut Kiralarının Sınırlandırılması Yasasının 4, 7, 11 ve 12. maddelerinin Anayasaya aykırı olduğu görüşü belirtildi. Devlet Başkanı Yüksek Mahkemenin, Anayasa Mahkemesi olarak -yukarıda belirtilen görüşünü aldıktan sonra Anayasaya uyarak söz konusu Yasayı Resmi Gazete'de yayınlamadı ve bu nedenle söz konusu Yasa yürürlüğe girmedi. Ancak daha sonra Bakanlar Kurulu Anayasanın 88. maddesine dayanarak 21 Ekim 1977'de A.E.199 ile 197-7 Kira Denetim (Geçici Kurallar) Kararnamesini yaptı. Kararnamenin 3. maddesi herhangi bir yasada aksine kural bulunmasına bakılmaksızın Kararnamenin 4. maddesinin kurallarına tabi olmak kaydı ile tüm konutların 20 Temmuz 1974 tarihindeki kiralarını dondu-rdu. Yasanın 4. maddesinin (1). fıkrası 20 Temmuz 1974 tarihinden evvel inşa edilen her konutun kiracısı 20 Temmuz 1974 tarihinde cari olan kirayı ödemekle yükümlü olduğunu hükme bağladı. Maddenin (2). fıkrası ise 20 Temmuz 1974 tarihinde veya daha evvel- kiralanan bir konutun icar sözleşmesinin sona ermesi üzerine malsahibi konutun 20 Temmuz 1974 tarihinde cari olan kirasına %10'u aşmayan bir artış isteyebilir. Ancak 20 Temmuz 1974 tarihinden sonra kiralanan ve bu fıkranın uygun gördüğü artış üzerinde bi-r artışı içeren kiralar hiçbir suretle artırılamaz. Maddenin (3). fıkrası ise kiracıya konutun durumu, karakteri, bulunduğu semt ve benzeri civar konutların kiralama durumları nedeni ile bu gibi artışı ödemeyi reddetmeye yetki verdi. 4. maddenin (4). fık-rası ise kiracının (2). fıkrada belirlenen artışı vermemesi halinde malsahibine mahkemeye ihbarlı dilekçe yolu ile başvurma yetkisi verdi ve mahkeme de maddenin (3). fıkrasında belirlenen hususları dikkate alarak malsahibinin dilekçesini reddetmeye veya 20- Temmuz 1974 tarihinde cari olan kiranın %10'unu aşmamak kaydı ile kirayı artırmaya yetki verdi. 4. maddenin (5). fıkrası ise 20 Temmuz 1974 tarihinden sonra inşa edilen konut kiralarının tesbiti hususunda gerek malsahibine gerekse kiracıya kira sözleşmes-inin sona ermesi üzerine mahkemeye müracaat etme hakkını tanıdı. Mahkeme konutun durumunu, karakterini, bulunduğu semti, tarafların mali ve sosyal durumlarını ve benzeri civar konutların kiralama durumlarını dikkate alarak kirayı saptar. Ancak bu gibi ar-tırma veya indirim konutun kirasının %20'sini geçemez. Kararnamenin 5. maddesine göre herhangi bir yasada aksine kural bulunmasına bakılmak