-D.4/91 Anayasa Mahkemesi 4/91

(Lefkoşa Dava No:945/90)

Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan

Yüksek Mahkeme Huzurunda

Mahkeme Heyeti: Salih S.Dayıoğlu, Başka-n, N.Ergin Salâhi, Aziz.Altay,
Celâl Karabacak, Taner Erginel.

Anayasanın 148(1) Maddesi tahtında
Lefkoşa Kaza Mahkemesi tarafından 945/90 sayılı Hukuk Davasında (Davacı: 1. Çetin İncirli.
2. Mustafa İncirli.

-- ile

Davalı: l. Has Güneş Mefruşat Kollektif Şti.- İstanbul.
2. Kıbrıs Vakıflar Bankası Ltd. Lefkoşa.
3. K.K.T.C. Merkez Bankası, Lefkoşa.

Arasında

Davacılar namına: Ergin Ulunay
Davalı namı-na : Şefika Durduran.

K A R A R

Konu:

29/89 sayılı Poliçeler (Değişiklik) Yasası ile değiştirilen
Fasıl 262 Poliçeler Yasasının 74. maddesinin Anayasanın 45. maddesine
aykırı olup olmadığı,

I. OLAY:

Davacılar bütü-n ilgili zamanlarda Kıbrıs'ta ticaretle iştigal
etmekte idiler.Takriben Ağustos 1989 tarihde davacılar işyeri
İstanbul'da olan davalı 1'den 16,952,175 TL ederinde perdelik kumaş satın aldılar ve bu satış bedelinin bir kısmının ödenmesi için,ileri
tarihli,h-amiline keşide edilmiş iki çek verdiler.

Davacılar, dosyaladıkları Talep Takririne göre Gazi Magusa limanına gelen perdeliklerin özürlü oldugunu ileri sürerek bunları teslim almayı reddettiler ancak perdeliklerin özründen ötürü uğradıkları zararı davalı 1-' in tazmin etmeyi taahhüt etmesi üzerine perdelikleri teslim aldılar. Davacılara göre davalı 1 taahhüdünü yerine getirmeyip tazmin edilmedikleri için, ileri tarihli olarak verdikleri ve biri 2, 450,000 TL ve digeri ise 3,000,000 TL olan ve davalı 2 Banka -üzerine keşide edilen iki adet çekin ödenmemesi için davalı 2'ye ihbar verdiler ve bu iki çekte belirtilen meblağı
zararlarına mahsup ettiler. Davacılar davalılar aleyhine açtıkları bir dava ile özetle,

(a) Davalı 1'den 4,044,000 TL zarar ziyan,

-(b) Tüm davalılar aleyhine dava konusu çekleri iptal eden birer
emir ve

(c) Davalıların dava konusu çeklerle ilgili yaptıkları ve/veya yapmakta oldukları ve/veya başlattıkları tüm işlemleri sürekli olarak durduran bir Emir,

talep ettiler.-

Davalı 1'in mevzuatın öngördüğü süre zarfında müdafaa takririni dosyalamaması üzerine davacılar hüküm almak için mahkemeye bir istida dosyaladılar. İstidanın duruşmasında davacılar degiştirilmiş şekliyle Fasıl 262 Poliçeler Yasasının 74. maddesinin taraf-lar arasındaki ihtilâfın hallinde etken olduğunu ileri sürdüler ve bu maddenin Anayasanın 46. maddesine aykırı olduğunu iddia ederek konunun, Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, havalesini istediler. Gerek Davalı 1 ve gerekse İlk Mahkeme, sözü edil-en 74. maddenin taraflar arasındaki ihtilâfın hallinde etken olabileceği görüşüne katıldılar. Bu nedenle İlk Mahkeme, talep uyarınca, konuyu görüşülmek üzere Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak sundu ve Anayasa Mahkemesince karar verilene dek, bütün- işlemleri durdurdu.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:

1. Davacıların iddialarının gerekçesi özetle şöyledir:

Yasalarımıza göre çek bir poliçedir. Poliçeler ise bir tür sözleşmedir. Sözleşmelere ilişkin genel hukuk ilkelerine göre sözleşmeler ivaz karşılığı olduğ-u sürece geçerlidir. İvazı olmayan veya ivazın ortadan kalkması halinde çeki veren kişinin o çeki durdurtma hakkı olmalıdır. Havale konusu yasa maddesi buna cevaz vermemektedir.

Sözleşme yapmak ve bunun ifasını istemek Anayasal bir haktır. Bunun aksi de y-ani sözleşme yapmama veya yapılan sözleşmeyi ifa etmeme de bir haktır. İlgili Yasa maddesi ifa etmeme, diğer bir ifade şekliyle çekin ödenmesini durdurtma hakkını ortadan kaldırmakla Anayasal hakkın özüne dokunmaktadır.

İlgili Yasa maddesi Anayasanın 46. -maddesinin (2). fıkrasına da aykırıdır. Çünkü Anayasal bir hak olan sözleşmeyi ifa etmeme hakkı ancak kamu yararı, kamu düzeni, sosyal adalet ve ulusal güvenlik gibi nedenlerle ve sadece geçici olarak düzenlenebilir veya kısıtlanabilir.

Havale konusu -edilen Yasa maddesinin yukarıdaki nedenlerle kısıtandığı veya geçici olduğu kanıtlanmamıŞtır.

2. Davalı I'in iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:

Şimdiki yasal düzenlemeden önceki yasal durum, bir çekin çeki kesen tarafından ödenmemesi için direktif- vermesi veya onun ölümü halinde durdurabileceği doğrultusunda idi. 29/89 sayılı Poliçeler
(Değişiklik) Yasasının 75(4)(a) ve (b) maddesi ile yapılan degişiklikle çek sahibi artık çeki durdurtma yetkisini haiz degildir. Havale konusu edilen madde Anayasaya- aykırı olacak olsa bile banka ilgili çeki 73(4)(a)ve (b) maddesi ışığında ödememezlik edemez.

Saniyen, poliçeler ticaret hayatını düzenleyen özel anlaşmalardır.