-D.10/88 Anayasa Mahkemesi: 4/88
Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S. Dayıoğlu, Aziz Altay, Celâl Karabacak, Taner Erginel
Anayasanın 148.maddesi hakkında

Yar-gıtay tarafından 119/88 sayılı istinafta (istinaf eden: Bahire Ahmet Gazi ile aleyhine istinaf edilenler: Ahmet Gazi Mustafa ve diğerleri arasında) sunulan konu.

İstinaf eden namına: Osman Örek
Aleyhine istinaf edilenler namına: Süleyman Dolamacı
Amicus c-uriae olarak Başsavcılık namına: Mehmet Ali Şefik

--------------

K A R A R

KONU:
Fasıl 148 Haksız Fiiller Yasasının 10.maddesinin Anayasanın 11 ve 17(1) maddelerine ve aynı Yasanın 67.maddesinin Anayasanın 1, 11 ve 17(1) maddelerine aykırı ol-up olmadığı.

I. OLAY:
Müstenif davacı, aleyhine istinaf edilen davalı (1)'in karısıdır. Müstenif davacı, Girne kazasına bağlı Zeytinlik köyünde bulunan 183/1/1 ve 183/1/2 parsel numaralı taşınmaz malın davalı (1) tarafından davalı (2) ve (3)'e devir işl-eminin hile, sahtekârlık, kandırma veya dolandırma yolu ile yapıldığını ileri sürerek Girne Kaza Mahkemesinde bir dava açtı ve sözü edilen devir işleminin iptali için mahkemeden hüküm ve emir talep etti. Davacı, daha sonra mahkemeye tek taraflı bir istida- sunarak davalıların satış, devir, ipotek veya sair şekilde konu malı elden çıkarmamaları için mahkemeden bir ara emri talep etti. Davacı istidaya ekli yemin varakasında, konu malın 1974 - 1975 de ilgili makam tarafından kendisine ve davalı (1)'e tahsis ed-ildiğini, o tarihten itibaren tasarruflarında bulunduğunu, konu malı puanlarına karşılık kendisinin almak istediğini fakat kendisine gönderilen T cetveline itiraz ettiğini ve itirazını takip etmek üzere davalı (1)'e vekâletname verdiğini, davalı (1)'in sah-te bir muhtar şahadetnamesi ile davalı (4)'ü yeğeni olarak göstererek puan satın alıp konu mala kesin tasarruf belgesi aldığını ve daha sonra bu malı hile ile davalı (2) ve (3)'e sattığını ileri sürdü. Ara emri istidasına karşı davalılar tarafından dosyal-anan itiraznamelerde, diğerleri yanında, davacının kocası olan davalı (1) aleyhine bir haksız fiil davası açamayacağı gibi davacının ileri sürdüğü iddiaların aynı zamanda bir cürüm oluşturduğu ve böyle bir cürüm için gerekli takibat yapılıp neticelenmediği- için davanın ileri gidemeyeceği iddia edildi. İstidayı dinleyen Kaza Mahkemesi Başkanı davalıların itirazlarında haklı olduğu kanaatına vararak daha önce geçici olarak verilen ara emrini kesinleştirmeği reddetti. Davacı kaza mahkemesinin bu ret kararınd-an istinaf etti.

İstinaf, duruşma için, Yargıtay huzuruna gittiğinde müstenif davacı tarafından Fasıl 148 Haksız Fiiller Yasasının 10.maddesinin Anayasanın 11, 17(1) maddelerine ve aynı Yasanın 67.maddesinin de Anayasanın 1, 11, 17(1) maddelerine aykırı -olduğunu ileri sürdü. Mahkeme de ileriye sürülen Anayasaya aykırılık konusunun taraflar arasındaki ihtilâfı karara bağlamada etkili olabileceği kanaatına vardı ve konuyu, karara bağlanmak üzere, Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, sundu ve Anayasa- Mahkemesinin kararına dek istinafın duruşmasını durdurdu.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:
İstinaf edenin iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:

Anayasaya aykırı olduğu iddia edilen Yasanın 10.maddesinin (1).fıkrasıdır, (2).fıkrasının Anayasaya aykırılığı iddi-a edilmemektedir.

Maddenin (1).fıkrasının içerdiği kural Ahkâmı Umumiye (Common Law)den kalma arkaik bir kuraldır ve İngiltere ile Güney Kıbrısta değiştirilmiştir. Bu kural evli bir kadının hak arama özgürlüğünü ortadan kaldırmakta ve bu nedenle Anayasa-nın 17.maddesinin (1).fıkrasına ters düşmektedir.

Aslında 10.maddenin (1).fıkrası müstenifin davasını etkilememektedir. Çünkü müstenifin açmış olduğu haksız fiil davası kendi malının veya mal varlığının korunması ve güvencesi içindir ve bu nedenle aynı -maddenin şart bendi kapsamına girmektedir.

Aynı Yasanın 67.maddesinin şart bendi de kişilerin hak arama özgürlüğünü ortadan kaldırmaktadır. Cürümleri takip etme, bu yetki Başsavcının olduğuna göre, kişilerin iradesi dışındadır. Bir haksız fiil için dav-a 2 yıl içinde açılabilir. Yasanın 67.maddesinin şart bendi ise bu sürenin geçmesine ve davanın açılmamasına yol açar. Güney Kıbrısta bu maddeye değişiklik getirilmiştir. Bu maddenin şart bendinin getirmiş olduğu kısıtlama haklı bir gerekçeye dayanmamak-tadır ve sosyal adalete de aykırıdır. Tüm bu nedenlerle Yasanın 67.maddesinin şart bendi Anayasanın 1, 11 ve 17.maddelerine aykırıdır.

2. Aleyhine istinaf edilenlerin iddialarının gerekçesi özetle şöyledir: - -

Yasanın- 10.maddesi aile yapısına uygundur ve anlatımının kendi niteliğinden kaynaklanan bir ihtiyaca cevap vermektedir. Karı koca ilişkileri yabancılar arasındaki ilişkilerden farklı özellikler arzeder ve evli kişilerin, evlilik üzerine, bazı haklarından vazgeçm-eleri doğaldır.

Türkiyede de "cebri icra" açısından uygulamada benzerlik vardır. Yasanın 10.maddesi, şart bendinden de görüleceği gibi, tüm konularda evli kişinin hakkını kısıtlamamaktadır. Esasen aynı olaydan dolayı boşanma davası açılabilir. Madde-nin getirdiği kısıtlama kamu yararı ve düzeni icabıdır ve genel ahlâk ilkelerine de uygundur. Maddenin içerdiği kural hakkın özüne dokunmamaktadır ve Anayasanın herhangi bir maddesine aykırılığı yoktur.

Sözü edilen kısıtlamanın Anayasaya aykırılığı olm-amakla beraber belirtmek yerinde olur ki havalede sonra yapılan değerlendirme neticesi istinafa konu haksız fiilin Yasanın 10.maddesinin (1).fıkrasının şart bendi kapsamında olduğu kabul edilmektedir.

Yasanın 67.maddesi kişinin hak arama özgürlüğünü orta-dan kaldırmaz sadece erteler ve özüne dokunmamaktadır. 67.maddenin şart bendi kamu yararı ve kamu düzenine hizmet etmektedir. Kişinin, gerektiği hallerde, özel ceza davası getirebileceği de göz önünde bulundurulmalıdır.

İşlenen bir cürümün takip edil-mesi kamu yararına olduğu gibi sosyal adalete ve ulusal güvenliğe de uygundur. Maddenin içerdiği kural iradenin dışında keyfi bir işlem öngörmemektedir. Bu kuralın Anayasanın herhangi bir maddesine aykırılığı yoktur.

3. Başsavcılık namına amicus curiae- olarak bulunan savcının iddialarının gerekçesi özetle şöyledir:

İst