-D.10/83 Anayasa Mahkemesi 4/83
Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Anayasanın 114(1) maddesi tahtında.

Yüksek İdare Mahkemesi tarafından 95/81 sayılı Başvuruda (Müstedi: Hurşit Enver, Mağusa ile Müstedaaleyh: Gazi Mağu-sa İskân Şube Müdürü ve/veya İmar, İskân Bakanlığı vasıtasıyle KTFD arasında) 9.3.82 tarihinde sunulan konu.

Müstedi namına: İlkay Hikmet
Müstedaaleyh namına: Mustafa Arıkan.

----------------

K A R A R
KONU:
(1)41/77 sayılı Yasanın 3. maddesinde yer- alan "Hak sahibi" tefsirinin (b) paragrafının "Kıbrıs Türk Federe Devleti bölgesinde kendisinin, eşinin veya velâyeti altındaki çocuklarının ayrı ayrı veya birlikte toplam yarı hisseden fazla koçanlı konutu bulunmayanlar veya yukarıda sıralanan aile fertl-erinden herhangi birinin sağlık koşullarına ve oturulmaya uygun konutu olmayan" kısmının,
41/77 sayılı Yasanın 29(1) ve (3). maddelerinin,
(3)41/77 sayılı Yasanın 27/82 sayılı tadil Yasasından önceki şekli ile 38(2) maddesinin, ve
(4)27/82 sayılı Ya-sa ile değiştirilmiş şekli ile 41/77 sayılı Yasanın 38(2) maddesinin 1. paragrafının -
Anayasanın Başlangıç kısmına ve 1, 5, 7, 9(1) ve 39. maddelerine aykırı olup olmadığı.

I. OLAY:
Müstedi Kaleburunlu olup halen Mağusada ikamet etmektedir. 1974'te Sos-yal Yardım Dairesi Gazi Mağusada Boğaziçi sokak No.8/A'da kâin evi müstediye tahsis etti. 13.11.1980 tarihinde Gazi Mağusa İskân Şube Müdürü müstediye bir yazı göndererek Karakol bölgesinde oturulmaya müsait konutu bulunduğu cihetle konut tahsisi açısında-n hak sahibi olmadığını kendisine bildirdi ve Boğaziçi Sokak 8/A'daki evi bir ay içinde boşaltıp daireye teslim etmesini kendisinden istedi. Yine Gazi Mağusa İskân Şubesi Müdürünün müstediye gönderdiği 3.2.1981 tarihli bir yazı ile de Mağusada Ayluka maha-llesinde kayıt numarası 6935 ve parsel numarası da 1860 olan bir evlek 2100 ayak karelik bir arsanın ½ hissesi üzerinde 2 haneli modern sıhhi bir konut yapmış olduğu veya konut tahsisi açısından hak sahibi olmadığı cihetle Boğaziçi sokak No.8/A'daki konutu-n tahsisinin isminden iptal edildiği kendisine bildirildi. Bunun üzerine müstedi Yüksek İdare Mahkemesine başvurarak 3.2.1981 tarihli yazıda belirtilen iptal karar veya işleminin hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına karar ve-rilmesini istedi. Başvuru, duruşma için, Yüksek İdare Mahkemesi önüne geldiğinde müstedi 41/77 sayılı İskân, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasasının 3. maddesinin yukarıda belirtilen kısmının, 29(1), 29(3) maddelerinin ve 38(2) maddesinin 27/82 sayılı Yas-a ile değiştirilmezden önceki şekli ile ve değiştirilmiş şekli ile de 1. paragrafının Anayasanın başlangıç kısmı ile 1, 5, 7, 9(1) ve 39. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürdü. Yüksek İdare Mahkemesi de Anayasaya aykırı olduğu ileri sürülen Yasa maddele-rinin huzurundaki ihtilâf konusunu karara bağlamakta etkisi olabileceği kanaatına vardı ve konuyu karara bağlamak üzere Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, sundu ve Anayasa Mahkemesinin kararına dek başvurunun duruşmasını durdurdu.

II. İDDİANIN G-EREKÇESİ:
Müstedinin iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Yasanın 3(b) maddesi ve diğer maddeleri, Yasanın yürürlüğe girmezden önceki tahsislere ve tahsis yapıldığı zaman kuralın öngördüğü konutu olmamakla beraber daha sonra böyle bir konut sahib olanlar-a uygulandığı nisbette kişilerin kazanılmış haklarını ortadan kaldırır ve bu nedenle Anayasanın başlangıç kısmı ile 1 ve 5. maddelerine aykırıdır.

Konu maddelerin, daha önce statüleri aynı olup da sonradan konut sahibi olanlarla olmayanlar arasında yap-tığı ayırım Anayasanın 7. maddesinin öngördüğü eşitlik ilkesine aykırıdır.

Anayasanın 9(1) maddesi her Türk yurttaşının malvarlığını geliştirme özgürlüğüne sahip olduğunu öngörür. Konu Yasa maddeleri ise, sonradan konut sahibi olanlara uygulandığı nisbe-tte, Anayasanın bu madesine ters düşer. Aynı şekilde Anayasanın 39. maddesine de ters düşer.

Müstedaaleyhin iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Tahsis hakkı veya iktisaden güçlendirilme hakkı diye bir hak mevcut değildir. Tahsisler kazsanılmış hakka -yol açmaz çünkü lütuf olarak yapılmakta idi. Sonradan konut sahibi olanlarla olmayanlar arasında yapılan ayırım ise haklı bir nedene dayanır.

Yasanın sözü edilen maddelerinin Anayasaya aykırılığı yoktur.

III. İLGİLİ YASA METİNLERİ:
41/77 sayılı Yasa-nın 3. maddesinde yer alan "Hak sahibi" tefsirinin (b) paragrafı aynen şöyledir:
"Hak sahibi", Türk yurttaşı olmak kaydıyle:
......................................
Konut tahsisi açısından,
Şehit ve hadise kurbanı kişilerin en yakınına malûl gaziler ile ai-le reisi durumunda olup da göçmenlik ve iktisaden güçlendirilecekler tanımına girenlerden Kıbrıs Türk Federe Devleti bölgesinde kendisinin, eşinin veya velâyeti altındaki çocuklarının ayrı ayrı veya birlikte toplam yarı hisseden fazla koçanlı konutu bulunm-ayanlar veya yukarıda sıralanan aile fertlerinden herhangi birinin sağlık koşullarına ve oturulmaya uygun konutu olmayan,"

41/77 sayılı Yasanın 29(1) ve (3) maddeleri aynen şöyledir:
"Bu Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten önce veya sonra,
Herhangi bi-r konut veya işyerini bu Yasanın kurallarına aykırı olarak işgal edenler,
.......................................................
Aynı veya değişik yerlerde birden fazla konutu veya üniteyi kullanma durumunda olanlar."

41/77 sayılı Yasanın 27/82 sayılı -tadil Yasasından önceki şekli ile 38/2 maddesi aynen şöyledir:
"(2)Bu Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılan konut, küçük işyeri, tesis ve arazi tahsisleri bu Yasa kurallarına göre yeniden gözden geçirilir. Bu Yasa kurallarına uygun olarak yapıl-an tahsisler, geçerli sayılır ve hak sahiplerine tahsis belgeleri verilir. Bu Yasaya aykırı olarak yapıldığı saptanan tahsisler ise imar, iskân ve rehabilitasyon işlerinden sorumlu Bakanlıkça iptal edilir."

27/82 sayılı Yasa ile değiştirilmiş şekli -ile 41/77 sayılı Yasanın 38(2) maddesinin 1. paragrafı aynen şöyledir:
"Esas Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten önce ve Esas Yasa yürülüğe girdikten sonra Yasa kurallarına uyulmadan yapılan konut, küçük işyeri, tesis, dükkân, sınai, ticari, turistik ve t-arımsal işletmeler, arsa ve arazi tahsisleri, iptal edilmiştir. Yasa kurallarına uyulmadan veya idari hatalar sonucu yapılmış bulunan tahsisler muktesep hak konusu olamaz."

IV. İLGİLİ ANAYASA METİNLERİ:
Anayasanın Başlangıç kısmı şöyledir:
".........-..........................
İnsan hak ve özgürlüklerini, sosyal adaleti, kişilerin ve toplumun huzur ve refahını, demokratik, lâik ve sosyal hukuk devletini gerçekleştirmek."

Anayasanın diğer ilgili maddeleri de aynen şöyledir:
"Madde 1.
Kıbrsı Türk F-edere Devleti, demokrasi, sosyal adalet ve hukukun üstünlüğü ilkelerine dayanan lâik bir cumhuriyettir.

Madde 5.
Her Türk yurttaşı, kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve özgürlüklere sahiptir.
Devlet, kişinin temel hak ve- özgürlüklerini, kişi huzuru, sosyal adalet ve hukuk devleti ilkeleriyle bağdaşamayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal bütün engelleri kaldırır, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli koşulları hazırlar.

Madde 7.
Her -Türk yurttaşı, hiçbir ayırım gözetilmeksizin, yasa önünde eşittir.
Hiçbir kişi, aile, zümre veya sınıfa ayrıcalık tanınamaz.

Madde 9(1).
Her Türk yurttaşı, yaşama, maddî ve manevî varlığını geliştirme haklarına ve kişi özgürlüğüne sahiptir.

Madde 39-.
Çalışma her Türk yurttaşının hakkı ve ödevidir.
Devlet, çalışanların insanca yaşaması ve çalışma hayatının kararlılık içinde gelişmesi için, sosyal, ekonomik ve malî tedbirlerle çalışanları korur ve çalışmayı destekler, işsizliği önleyici tedbirleri alır-.
Angarya yasaktır.
Ülke gereksinmelerinin zorunlu kıldığı alanlarda, yurttaşlık ödevi niteliği alan beden veya fikir çalışmalarının şekil ve koşulları, demokratik ilkelere uygun olarak yasa ile düzenlenir."

V. İNCELEME:
Sunulan soru ile ilgili Yasa me-tinleri ve Anayasa kuralları ve tarafların öne sürdüğü iddia ve gerçekler incelendi ve gereği görüşülüp düşünüldü.

Yasanın 3(b) maddesi ve diğer maddelerinin, Yasanın yürürlüğe girmezden önceki tahsislere ve tahsis yapıldığı zaman 3. maddenin (b) fıkrası-nın içerdiği kuralın öngördüğü konutu olmamakla beraber daha sonra böyle bir konut sahibi olanlara uygulandığı nisbette kişilerin kazanılmış haklarını ortadan kaldırdığı ve bu nedenle Anayasanın Başlangıç kısmı ile 1 ve 5. maddelerine aykırı olduğu ileri s-ürülmüştür. Bu Mahkeme A.M. 18/80 sayılı havalede verdiği çoğunluk kararında, s.5 ve 6'da şöyle demiştir:
"T.C. Anayasa Mahkemesinin kazanılmış hak hususunda yaptığı tanımlamadan açıkça görülüyor ki herhangi bir hakkın kazanılmış hak olarak sayılabilmes-i için hakkın dayanağı olan nesnel yasa kurallarının böyle bir hakkın doğumuna elverişli olması gerekir. Yönetim hukukunda uygulanan ilkelere göre yönetimin lütuf olarak yaptığı veya geçici nitelikte olarak yaptığı bir işlemden dolayı doğan haklar kazanıl-mış hak olarak sayılamaz. Aynı zamanda yönetimin yaptığı işlemin dayanağı olan yasa böyle bir kesin hakkın verilmesini kesinlikle amaçlamamış ise veya böyle bir hak hakkı alanın hile veya yalan beyanları ile meydana gelmiş ise, böyle bir hak kazanılmış ha-k sayılamaz. Bu durumda Mahkemenin müstediye yapılan tahsis belgesi gibi tahsis belgelerinin hangi şartlarda ve hangi amaçla yapıldığının irdelenmesi gerekir. 1974 yazında mutlu barış harekâtının yapılmasından sonra güneyde olan Türklerin kuzeye göçü baş-lamıştır. Yönetimin bu gibi göçmenleri iskân etme zorunluluğu doğmuştur ve barış harekâtından hemen sonra o aşamada yönetim, göçmenleri iskân etme yönüne gitmiştir. 1974 Kasım ayı içerisinde yönetim bir de İskân ve Rehabilitasyon Yönetmeliği çıkarmıştır.- O zamanın koşulları ve şartları ve Kasım 1974'de çıkarılan İskân ve Rehabilitasyon Yönetmeliği esaslıca incelendiğinde Yönetimin veya devletin o zaman iskân edilenlere kesin bir hak vermek amacında olduğu görülmemektedir. Yönetimin o aşamada amacı göçme-nleri geçici olarak iskân etmekti. Başka bir deyişle 1974'de yapılan iskân ve bunun bir neticesi olarak iskân edilenlere verilen tahsis belgelerinin dayanağı olan 1974 İskân ve Rehabilitasyon Yönetmeliğini veya ondan hemen önce bu Yönetimin yaptığı uygula-maların iskân edilenlere veya tahsis belgesi verilenlere kesin bir hak vermeye elverişli olduğu söylenemez. Kaldı ki o devirde yani 1974 sonlarına doğru yapılan iskân işlemleri o devrin yönetimi tarafından bir lütuf veya geçici olarak yapılmakta idi ve bu- gibi işlemlerden doğan hakların kazanılmış hak sayılacağı söylenemez.................................................

Bazı hallerde yönetim hukuku ilkelerine göre zorunlu olduğu hallerde kamu yararı için kazanılmış haklara dahi dokunulabilir. 1974'den- sonra bugüne kadar birçok göçmenlerin iskân edilmediği bir gerçektir. Buna ilâveten Anayasanın 127. maddesi uyarınca K.T.F.D. sınırları dışında Kıbrıs'ta taşınmaz mal bırakan Türk yurttaşlarına eşdeğerde taşınmaz mal verilmesi öngörüldüğü halde henüz bu -gibilerine herhangi bir eşdeğerde taşınmaz mal verilmediği de gerçektir. Görülüyor ki iskân edilmeyenleri iskân etmek, eşdeğer taşınmaz mal alamayanlara eşdeğerde taşınmaz mal vermek zorunluluğu doğmuştur. Bu kamu yararı amacı ile bugüne kadar haksız ola-rak şu veya bu nedenle herhangi bir tahsis alanların tahsisinin iptal edilmesi kamu yararı için zorunlu olduğuna kuşku yoktur. 41/77 sayılı Yasanın 38(2)(3) ve 29(1)(3)(5) maddeleri bu amacı gütmektedir. Bu nedenle bu maddelerin Anayasaya aykırı olmadığı-na karar verilmesi gerekir."

Yukarıda iktibası yapılan karara göre müstediye yapıldığı iddia edilen tahsis gibi 1974'de ve 41/77 sayılı Yasadan önce yapılan iskân işlemleri geçici mahiyette ve bir lütuf olarak yapıldığı cihetle bu gibi işlemlerden doğan- hakların kazanılmış hak olduğu söylenemez. Yine aynı karara göre hakkı olup da halen iskân edilmeyenleri iskân etmek ve eşdeğer taşınmaz mal almayanlara eşdeğerde taşınmaz mal vermek için bugüne kadar haksız olarak şu veya bu nedenle tahsis alanların tah-sislerinin iptal edilmesi kamu yararı için zorunludur ve 41/77 sayılı Yasanın konu maddeleri de bu amacı gütmektedir. Bu n