-D.3/2003 Anayasa Mahkemesi:36/2002
(YİM 58/2002)

Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Taner Erginel, Başkan, Nevvar Nolan, Mustafa
H. Özkök, -Gönül Erönen, Seyit A. Bensen.

Havale Eden: Mustafa Akıncı, Lefkoşa
(Davacı)
- ile -

Aleyhine Havale Edilen: Lefkoşa Türk Belediyesi, Lefkoşa.
(Da-valı)

Anayasanın 148(1) maddesinin verdiği yetkiye dayanarak yapılan havale.

Yüksek İdare Mahkemesinde dinlenen 58/2002 sayılı YİM davasında 1 Kasım 2002 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunulan konu.

Davacı tarafından: Avukat Kıvanç M. Riza.
Davalı ta-rafından: Avukat Halil Dinç Onur.
Yasal Danışman (Amicus curiae) olarak Başsavcılık tarafından: Başsavcı Yardımcısı Muavini Müjgan Irkad.

-------------
H Ü K Ü M
KONU:
15/2002 sayılı Siyasal Kamu Göre-vlileri (Değişiklik) Yasası ile değiştirilen 52/87 sayılı Siyasal Kamu Görevlileri Yasasının 12(2)(A)(a) maddesi ile Geçici 2. maddesinin ve 23/2002 sayılı Emeklilik (Değişiklik) Yasası ile değiştirilen 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının 28. maddesi ile Geçi-ci 3. maddesinin Anayasanın 1 ve 8. maddelerine aykırı olup olmadığı.

I. OLAY:
Davacı, Yüksek İdare Mahkemesine dosyaladığı 58/2002 sayılı davada 1990 yılından beri kendisine ödenen emeklilik maaşının Davalının aldığı kararla durdurulduğunu belirt-ti ve Yüksek İdare Mahkemesinin söz konusu karar veya işlemin hükümsüz ve etkisiz olduğu yönünde karar vermesini talep etti. Davanın duruşmasında Davacı avukatı, 15/2002 sayılı Siyasal Kamu Görevlileri (Değişiklik) Yasası ile değiştirilen 52/87 sayılı Siy-asal Kamu Görevlileri Yasasının 12(2)(A)(a) maddesi ile Geçici 2. maddesinin ve 23/2002 sayılı Emeklilik (Değişiklik) Yasası ile değiştirilen 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının 28. maddesi ile Geçici 3. maddesinin Anayasanın 1 ve 8. maddelerine aykırı olduğu-nu ileri sürdü ve bu konunun Anayasa Mahkemesince karara bağlanmasını talep etti.

Yüksek İdare Mahkemesi, söz konusu Yasalar ile ilgili maddelerin davanın karara bağlanmasında etken olduğu kanısına vararak konuyu Anayasa Mahkemesine havale etti.
-
II. İDDİALARIN GEREKÇELERİ:
Davacının iddialarının gerekçeleri özetle şöyledir:
Davacı 1990 yılında Lefkoşa Türk Belediye Başkanlığından emekli oldu ve daha sonra 12.12.1993 tarihinde milletvekili seçildi. Milletvekili seçildikten sonra milletvekil-i maaşının yanısıra emekli maaşı da alan Davacının emekli maaşı 14.3.2002 tarihinde 15/2002 ve 23/2002 sayılı (Değişiklik) Yasalarının kabulü ile durduruldu.

Davacı avukatının iddiasına göre, emeklilik maaşının kesilmesine neden olan Siyasal Kamu Gö-revlileri (Değişiklik) Yasasının 12(2)(A)(a) maddesi ile Emeklilik (Değişiklik) Yasasının 28. maddesi kazanılmış haklara saygı göstermediği

gibi, milletvekilleri arasında ayrıcalık yaratmış ve Anayasanın eşitlik ilkesini ihlâl etmiştir.
Davalı avukatı i-le davaya yasal danışman (amicus
curiae) olarak katılan Başsavcılığın iddiaları ise özetle şöyledir:

Siyasal Kamu Görevlileri (Değişiklik) Yasasının 12(2)(A)(a) maddesi ile Emeklilik (Değişiklik) Yasasının 28. maddesinin Anayasaya aykırılığı yoktur. - Siyasal Kamu Görevlileri (Değişiklik) Yasasının 12(2(A)(a) maddesi hizmetlerin birleştirilmesi hakkı olanların hizmetlerini son kez birleştirmiş ve ikramiye alma hakkı olanlara ikramiyeleri verilmiştir. Davacının bu hakkı olmadığı için ona ikramiye veril-ememiştir. Bu madde ile Davacının mevcut bir hakkı olumsuz yönde etkilenmiş değildir. Emeklilik (Değişiklik) Yasasının 28. maddesi ile çift maaş alma hakkı kaldırılmış olup bu düzenleme kamu yararı gereği yapılmıştır. Davacının kazanılmış haklarına doku-nulmamıştır.

III. İLGİLİ YASA METİNLERİ:
15/2002 sayılı Siyasal Kamu Görevlileri (Değişiklik) Yasası ile değiştirilen 52/87 sayılı Siyasal Kamu Görevlileri Yasasının 12(2)(A)(a) maddesi aynen şöyledir:

"12.(1) ........................
- (2)(A)(a) Kamu Görevinde ve Diğer Sosyal
Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Yapılan
Hizmetlerin Hesaplanması Yasası kapsamında
veya başka sosyal güvenlik kurumuna bağlı
olarak emekli olan ve siyasal kamu görevine
seçilen ve-ya atananların emeklilik maaşları,
bağlı olduğu mevzuatta aksine kural bulunup
bulunmadığına bakılmaksızın görevleri sona
erinceye kadar durur. Görevleri sona erdiğinde
emeklilikten sonra siyasal kamu görevinde
geçen hiz-metleri, ilgili Yasada aksine kural
bulunup bulunmadığına bakılmaksızın eski
hizmetleri ile birleştirilmeyip bu hizmetleri
için Emeklilik Yasasının 6'ncı maddesi
uyarınca ikramiye alırlar. Duran emeklilik
maaşı hakkında y-ukarıdaki (1)'inci fıkranın
ikinci paragraf kuralları uygulanır."
"Geçici 2. madde:
(1) Bu Yasanın yürürlüğe girdiği tarihte siyasal
kamu görevi devam edenler de bu Yasa kurallarına
bağlıdırlar.

Ancak, kamu görev-inden veya siyasal kamu
görevinden emekli olup da halen siyasal kamu
görevine devam edenler bu Yasada aksine kural
bulunup bulunmadığına bakılmaksızın bu Yasanın
yürürlüğe girdiği tarihte geçmiş hizmetleri ile
son hizm-etleri birleştirilmek suretiyle derhal
emekliye ayrılmış sayılırlar ve emeklilik hak
ve menfaatleri, bu birleştirilmiş hizmet süresi
üzerinden hesaplanıp ödenir.
Ancak daha önce almış olduğu ikramiye tutarı
al-acağı ikramiye tutarından indirilir.

(2) Yukarıdaki (1)'nci fıkra uyarınca emekli olan
siyasal kamu görevlilerinin almaya hak kazandığı
emeklilik maaşı bu görevlerinden ayrılacağı
güne kadar durur ve siyasal kamu görevleri sona
e-rince, emeklilik işlemlerinin yapıldığı tarihten
sonraki hizmetleri için bu Yasanın 14'üncü
maddesi kuralları uygulanır.
Bu madde kapsamındaki siyasal kamu görevli-
lerinin yukarıdaki (1)'inci fıkra uyarınca duran
siy-asal kamu görevlisi emeklilik maaşları,
siyasal kamu görevi sona erdiğinde yeniden
revize edilerek ödenmeye başlanır."

23/2002 sayılı Emeklilik (Değişiklik) Yasası ile değiştirilen 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının 28. maddesi aynen şöyle-dir:

"28. madde:
Devlet bütçesinden, Emekli Sandığı Fonundan,
Sosyal Sigortalar Fonundan (memurlar ve işçiler),
kamu tüzel kişiliklerinin bütçelerinden, kamu
kuruluşlarından, yerel kuruluşların bütçele-
rinden, e-n az %10 oranında Devlet ve kamu
iştiraklerinden, kamu iktisadi teşebbüslerinden,
döner sermayeli kurum ve kuruluşlardan, katma
bütçeli kurum ve kuruluşlardan, Devletin yöneti-
minde veya denetiminde faaliyet gösteren kurum
- ve kuruluşlardan, Vakıflar ve Vakıflar İdaresinden,
Merkez Bankasından, Kalkınma Bankasından ve
belediye birliklerinden bu Yasa kuralları çerçeve-
sinde veya bu Yasa kuralları esas alınarak bağlı
oldukları özel emeklilik ku-ralları çerçevesinde
emeklilik maaşı alan herhangi bir kişinin, bu
madde kapsamında bulunan herhangi bir göreve
kimin tarafından ve hangi şekilde atandığına
veya görevlendirildiğine bakılmaksızın, doğrudan
doğruya veya g-önderme yoluyla herhangi bir göreve
atanması veya seçilmesi halinde, bu Yasa kuralları
uyarınca veya kendi özel yasaları, Dairelerin
(Kuruluş, Görev ve Çalışma Esasları) Yasalarında
aksine kural bulunup bulunmadığına bakılmaksız-ın
bu görevinden ayrılacağı tarihe kadar emeklilik
maaşı durdurulur."

23/2002 sayılı Emeklilik (Değişiklik) Yasasının Geçici 3. maddesi ise aynen şöyledir:

"Geçici 3. madde :
Bu (Değişiklik) Yasasının yürürlüğe girdiği
tarihte -28'inci madde kapsamında halen görevde
olanlar, bulundukları kadroya karşılık aldıkları
maaş veya emekli maaşından hangisi daha yüksek
menfaat kazandırıyorsa o maaşı alırlar."

IV. İLGİLİ ANAYASA METİNLERİ:
"Madde 1:
Kuzey Kıbrıs T-ürk Cumhuriyeti Devleti, demokrasi,
sosyal adalet ve hukukun üstünlüğü ilkelerine dayanan
lâik bir Cumhuriyettir."

"Madde 8:
Herkes, hiçbir ayırım gözetilmeksizin,
Anayasa ve yasa önünde eşittir. Hiçbir kişi,
aile, zümre ve-ya sınıfa ayrıcalık tanınamaz.

Devlet organları ve yönetim makamları,
bütün işlemlerinde yasa önünde eşitlik ilkesine
uygun olarak hareket etmek ve ayrıcalık yapmamak
zorundadırlar.

Ekonomik bakımdan güçsüz olanların
Anay-asa ve yasalar ile elde ettikleri veya
edecekleri kazanımlar, bu madde ileri sürülerek
ortadan kaldırılamaz."

V. İNCELEME:
Esas mesleği mimarlık olan Davacı, 1974-1975 yıllarında Devlet hizmetinde mimar, 1975-1976 yıllarında Kurucu Me-cliste Meclis Üyesi, 1976-1990 yıllarında Lefkoşa Türk Belediyesinde Belediye Başkanı olarak görev yaptı. 1990 yılında Belediye başkanlığından ayrılan Davacının hizmetlerine mücahitlik hizmetleri de eklenerek emeklilik işlemleri yapıldı. Emeklilik ikrami-yesi alan Davacıya emekli maaşı ödenmeye başlandı. Davacı 12.12.1993 tarihinde milletvekili seçildi ve emekli maaşı ile birlikte milletvekili maaşı da almaya başladı. 14.3.2002 tarihine kadar çift maaş alan Davacının emekli maaşı Siyasal Kamu Görevlileri- Yasasında yapılan 15/2002 sayılı ve Emeklilik Yasasında yapılan 23/2002 sayılı değişiklikler nedeniyle kesildi.

Önümüzdeki yasal tartışmayı kavrayabilmek için 1977 yılında yürürlüğe giren 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının ana ilkelerini ve özellik-lerini öğrenmemiz yararlı olacaktır. Emeklilik Yasasının 40(1)(a) maddesi şöyledir:

"40.(1) ..........................
Emeklilik maaşı çekenler, siyasal kamu
görevinden bu Yasaya göre emekliye ayrılacakları
güne kadar emeklilik maaşını alm-aya devam ederler
ve bu Yasaya göre yeniden emekliye sevkedilir-
lerken, geçmiş hizmetleri ile yeni hizmetleri
birleştirilerek emeklilik menfaatleri yeniden
ayarlanır.

Sadece emeklilik ikramiyesi veya
emeklilik maaşı ile birlik-te emeklilik
ikramiyesi alanlar, bu Yasa kuralları
gereğince, siyasal kamu görevinden emekliye
ayrılacakları zaman, siyasal kamu görevi
dolayısıyle kazandıkları hizmet süreleri
daha önce emekliye ayrıldıkları hizmet süresi
i-le birleştirilir ve hak kazandıkları emeklilik
maaşı, ikramiyesi ve diğer emeklilik menfaatleri
ödenir. Ancak, bu ödemede, daha önce almış
oldukları ikramiye indirilir."

Bu maddeye göre emekliye ayrılan bir kişi milletvekili seçili-rse eski emekli maaşını almaya devam eder. Böylece milletvekilliği süresi içinde çift maaş alır. Milletvekilliği sona erdiğinde ise iki hizmeti birleştirilerek yeniden emekli olur. Yeniden emekli olurken tekrar emekli ikramiyesi almaya hak kazanır. Anc-ak bu yapılırken geçmişte aldığı ikramiye indirilir.

Bu düzenlemenin ülkemize özgü ilginç bir düzenleme olduğunu söylemek mümkündür. Ancak Emeklilik Yasasının ülkemize özgü özellikleri bundan ibaret değildir. Diğer özelliklere de göz atmamız yararl-ı olacaktır.

Emeklilik konusunda iki farklı temel görüş vardır. Bu görüşlerden birine göre emeklilik maaş ve ikramiyesi kamu görevinde uzun süre çalışmış kişilerin yaşlanıp çalışamayacak duruma geldikleri zaman sıkıntıya düşmeden yaşamlarını sürdü-rmeleri için verilir. Bu görüşü benimseyen yasalar düzenlemelerini buna uygun olarak yaparlar. Diğer bir görüşe göre ise emeklilik maaş ve ikramiyesi kamu görevinde çalışmaya karşı verilen bir ödüldür. Öyle anlaşılıyor ki 26/77 sayılı Emeklilik Yasamız -bu ikinci görüşü benimsemiştir. Yasanın özellikleri bu ikinci görüşe uygun özelliklerdir.

Konuyu daha iyi anlayabilmek için Emeklilik Yasasının özelliklerine göz atalım.

Emeklilik maaşının kamu görevlilerinin yaşlılıkta
sıkıntıya düşmeden yaşayab-ilmeleri için verildiğini kabul eden görüşe göre bir kişi genç yaşta emeklilik hakkı kazansa bile fiilen maaş ve ikramiye alabilmek için yaşlanmayı ve belli bir yaşa gelmeyi beklemek zorundadır. Hasta olup çalışamayacak duruma gelen bir kamu görevlisine -sıkıntıya düşmeden yaşamını sürdürmesi için erken yaşta emekli maaşı vermek de bu görüş çerçevesinde doğru bir yaklaşımdır. Ancak erken yaşta emekli olan kişinin erken yaşta emekli maaş ve ikramiye almasının bir anlamı yoktur. Yasamız bu görüşü değil, em-ekliliği daha çok bir ödül olarak kabul eden görüşü benimsediği için emeklilik hakkı kazanan kişiye hakları derhal ödenmektedir.

Bu düzenleme doğal olarak birçok kişiyi erken emekli olmaya teşvik etti ve onların bir bölümü de milletvekili seçilerek- siyasal kamu görevlisi oldu.

Emeklilik hakkını bir ödül olarak kabul etmenin doğal
sonucu olarak yasamız emekli olduktan sonra milletvekili seçilenlere eski emekli maaşlarını almaya devam hakkı tanıdı. Böylece siyasal kamu görevlilerinin eleştirilere -neden olan çift maaş alma durumları ortaya çıktı.

Çift maaş alanlar siyasal kamu görevinden emekli
olunca iki hizmetin birleştirilmesi ve emekli maaş ve ikramiyesinin yeniden hesaplanması kabul edildi.

d) Yasanın emeklilere tanıdığ