-D.3/2006 Anayasa Mahkemesi 3/2006
ANAYASA MAHKEMESİ OLARAK OTURUM YAPAN
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA

Mahkeme Heyeti: Metin A. Hakkı, Başkan, Nevvar Nolan, Mustafa H. Özkök, G-önül Erönen,
Şafak Öneri.

Anayasanın 147. maddesi hakkında

Davacı: Ulusal Birlik Partisi, Sarayönü - Lefkoşa
- ile -
Davalı: KKTC Cumhuriyet Meclisi vasıtasıyla KKTC - Lefkoşa

A r a s ı n d a.

Davacıyı tems-ilen Avukat Enver Öztürk
Davalıyı temsilen Avukat Emine Erk
Amicus Curiae olarak Başsavcılığı temsilen Başsavcı Yardımcısı Muavini Müjgan Irkad.

KONU: 21.12.2005 tarihli Resmi Gazetenin Ek I sayfa 1831'de yayımlanıp yürürlüğe giren "Anayasa'nın 159'uncu- maddesinin (1)'inci fıkrasının (b) bendi kapsamına giren Taşınmaz Malların Tazmini, Takası ve İadesi Yasası" olarak isimlendirilen Yasanın tümünün ve/veya Yasanın ismi dahil 1, 2 ,3 , 4, 6, 8, 11, 12, 13, 14 ve 22. maddelerinin Anayasa'ya aykırı olup olma-dığı.

I. OLAY : Ulusal Birlik Partisi olan Davacılar, 21.3.2006 tarihinde yukarıda ünvan
ve sayısı gösterilen davayı Yüksek Mahkeme Mukayyitliğine dosyalayarak 67/2005 sayılı ve 'Anayasa'nın 159'uncu maddesinin (1) fıkrasının (b) bendi kapsamına giren -Taşınmaz Malların Tazmini, Takası ve İadesi Yasası'nın tümünün ve/veya Yasanın 1, 2, 3, 4, 6, 8, 11, 12, 13, 14 ve 22. maddelerinin Anayasa'ya aykırı olduğunu iddia ederek Anayasa'nın 147'inci maddesine istinaden açtığı dava mucibince iptal edilmesini tale-p etti. Davalılar dosyaladıkları Müdafaa Takririnde Davacının hiçbir haklı dava sebebi bulunmadığını iddia edip haksız ve mesnetsiz olan davalarının masraflarla reddolunmasını talep etti.

II. İDDİALARIN GEREKÇELERİ:

Tarafların iddialarının gerekçeleri- şöyledir:
Davacıların iddialarının gerekçeleri:
1) Davacılar Talep Takrirlerinin 4. paragrafında öne sürdükleri iddia ile iptali istenen Yasanın, kapsadığı taşınmaz mal iadesi ve/veya takasını Anayasa'nın mümkün kılmadığını veya yasaklandığını iddia etm-ekte ve Anayasa'nın 159'uncu maddesinde sözü geçen "hak sahibi" ifadesinin kesinlikle yabancıları kapsamadığını, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlarını kapsadığını veya bununla sınırlı olduğunu,
2) İptali istenen Yasanın 6(4) fıkrası, konut hakkının -kullanılmamasından kaynaklanan manevi tazminat öngördüğünü bu da başvuran kişilere haksız ve/veya kanunsuz bir şekilde acı ve ızdırap çektirildiği ve onlara karşı suç işlendiği anlamına geleceğinden Anayasa'ya aykırı olduğunu,
3) Talep Takririnin 6. paragr-afına göre 76/2005 sayılı Yasanın 8. maddesi ve alt paragrafları mal iadesi, takası ve manevi tazminat ödenmesini öngördüğü oranda Anayasa'ya aykırı olduğunu,
4) 67/2005 sayılı Yasa altında oluşturulan Taşınmaz Mal Komisyonu yargısal nitelikte görev ve yet-ki kullanabilecek bir adli komisyon ve/veya istisnai Mahkeme niteliğinde olduğundan Anayasa'ya aykırı olduğunu,
5) 67/2005 sayılı Yasa altında oluşturulan Taşınmaz Mal Komisyonunun Başkan, Başkan Yardımcısı ve Üyelerinin Yüksek Adliye Kurulu tarafından ata-nması öngörüldüğünden ve Yüksek Adliye Kurulunun görevleri, bilhassa Anayasa'nın 141. maddesi ile düzenlenmiş olduğundan, iptali istenen Yasa ile Yüksek Adliye Kuruluna verilen görevlerin, Anayasa'daki düzenlemede yer almadığından, Yüksek Adliye Kurulu tar-afından atanmasının Anayasa'ya aykırı olduğunu, üstelik Taşınmaz Mal Komisyonuna en az 2 yabancı üye atanmasını öngören Yasanın, yabancıların bu göreve atanmasını öngörmesi nedeni ile Anayasa'da öngörülen "egemenlik" ilkesine aykırı olduğunu,
6) İptali ist-enen Yasanın 22. maddesi, Taşınmaz Mal Komisyonunun hazırlayıp Bakanlar Kurulunca onaylanacak tüzükler yapabileceğini öngörmekte, bu da Yasama Meclisinin "yetki devri" anlamına geleceğinden Anayasa'ya aykırı olduğunu,
iddia ettiler.

Davalıların iddialar-ının gerekçeleri:
1) Davalılar, Davacıların Talep Takrirlerinin 4. paragrafındaki iddiaya cevaben, KKTC'ye ait mallar ile ilgili, kullanımı herhangi bir gerçek veya Devlet dışındaki tüzel kişiye ait olmayan ve iade edilmesi, konumu ve niteliği itibarı ile- ulusal güvenliği ve kamu düzenini tehlikeye düşürmeyecek, kamu yararına tahsis edilmemiş olan ve askeri bölgeler ve askeri tesisler dışındaki taşınmaz mallar üzerindeki tasarruf yetkisinin Devlete ait olduğunu, bu mallar üzerinde Devletin geniş yetkisi bu-lunduğunu, Devletin bu yetkisini kullanarak iade ve takas işlemi yapmasının Anayasa'nın 159. maddesine veya başka herhangi bir maddesine aykırı olmadığını, Anayasa'da takas ve/veya iadeyi yasaklayan herhangi bir hüküm bulunmadığını, iddia ettiler.
2) İpta-li istenen Yasanın öngördüğü manevi tazminatın, kahraman Türk Silahlı Kuvvetlerinin Harekatı ve/veya Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Devletinin kuruluşunun meşru olmasını veya haklılığını etkilemediğini, Devletin siyasi ve/veya askeri gücü vasıtası ile bire-ylerin uğradığı mağduriyeti gidermek o devletin, devlet olma yükümlülüğü olduğunu, mağduriyete sebebiyet veren hareketin haklılığı ve/veya meşru olması Anayasa'ya uygun bir şekilde bireyin tazmin edilme hakkını ortadan kaldırmadığını, bu hakkın yabancılar-a ve/veya Kıbrıslı Rumlara uygulanamayacağına dair Anayasa'da herhangi bir kural bulunmadığını iddia ettiler.
3) Talep Takririnin 6. paragrafına cevaben Davalılar, Müdafaa takrirlerinin 7. paragrafında iptali talep edilen Yasanın "tapu iptal etti" anlamına- gelmediğini veya Yasanın bunları 1974 sonrası verilen koçanları geçersiz addetme gibi genel bir netice yarattığının doğru olmadığını, bilakis tam tersine, Yasanın ilgili hükümlerinin Anayasa maddeleri ve keza uluslararası hukuk ile uyumlu olduğunu ve Yasa-nın hukuk devletinin gereklerini yerine getirmeye yönelik olduğunu iddia ettiler.
4) Yasanın oluşturduğu Taşınmaz Mal Komisyonunun, Davacıların iddia ettiği gibi Anayasa'nın yasakladığı bir istisnai Mahkeme olmadığını, idari kararlar üreteceğini, bunların -da gerektiğinde Yüksek İdare Mahkemesi tarafından istinaf yolu ile denetlenebileceğini iddia ettiler.
5) Taşınmaz Mal Komisyonu üyelerinin Yüksek Adliye Kurulu tarafından atanmasının da Anayasa'nın 141. maddesine aykırı olmadığı, tam tersine Anayasa'nın -141(5) maddesinin Yasama Meclisine, Yüksek Adliye Kuruluna, Yasa ile görev verilebilmesini öngördüğünü, burada da bunun yapıldığını iddia etmişlerdir. İlaveten Taşınmaz Mal Komisyonuna ilgili Yasa altında atanması düşünülen 2 yabancı üye atanmasının Anaya-sa'da öngörülen "egemenlik" ilkesine aykırı olmadığını, egemenlik kayıtsız şartsız Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlarından oluşan halkındır ilkesine ters düşmediğini, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinin veya Mahkemelerin bağımsızlığını hiçbir şekilde et-kilemediğini ileri sürmüşlerdir.
6) Davalılar, iptali istenen Yasanın 22. maddesinde Taşınmaz Mal Komisyonuna Bakanlar Kurulunun onayı ile tüzük yapma yetkisi verilmesinin, bu Yasa çerçevesinde ihtiyaçlara yönelik kullanılmasının öngörüldüğünü ve bunun, Da-vacıların yakındıkları gibi Yasama Meclisinin "yetki devri" anlamına gelmediğini iddia ettiler.

Amicus Curiae olarak Başsavcılığın görüşü:
Başsavcılık, Amicus Curiae olarak davada yer alması neticesi herhangi bir dava layihası dosyalamamış, ancak duruşmad-a görevlendirdiği Savcı vasıtasıyla görüşlerini Mahkemeye aktarmıştır. İki nokta hariç Başsavcılık, Davalılar ile hemfikir olup, iptali istenen Yasanın Anayasa'ya aykırı olmadığını beyan etmiştir. İki noktanın Anayasa'ya aykırılık içerdiğini söylemiştir.- Başsavcılığın görüşüne göre konu Yasanın Anayasa'ya aykırılık içerdiği iki nokta şunlardır:
1) Yasanın, Taşınmaz Mal Komisyonuna, müracaatçı Rum'a manevi tazminat verilmesini öngören maddesi Anayasa'ya aykırıdr.
2) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti sınırları- içinde bulunan ve 1974 öncesi Rum'a ait olan taşınmaz malların Güney'de bulunan Türk malları ile takas edilmesinin Anayasa'ya aykırı olmadığı, ancak bunun haricinde kalan Kuzey'de bulunup 1974 öncesi Rum'a ait olan taşınmaz malların, Yasadaki şartlarla 19-74 öncesi sahibine iadesini öngören madde Anayasa'ya aykırıdır.

III. İLGİLİ ANAYASA METİNLERİ

Yabancıların Durumu
Madde 13
Bu Anayasada gösterilen hak ve özgürlükler, yabancılar için, uluslararası hukuka uygun olarak yasa ile kısıtlanabilir.

Hak Ar-ama Özgürlüğü ve Yasal Yargı Yolu
Madde 17
(1)Kimse, bu Anayasa ile veya bu Anayasa gereğince kendisine gösterilen mahkemeye başvurmak hakkından yoksun bırakılamaz. Her ne ad altında olursa olsun adli komisyonlar veya istisnai mahkemeler oluşturulması ya-saktır.
(2)Herkes, yurttaş hak ve yükümlülüklerinin veya kendisine karşı yapılan bir suçlamanın karara bağlanmasında, yasa ile kurulan bağımsız, tarafsız ve yetkili bir mahkeme tarafından, makul bir süre içinde adil ve açık bir surette davanın dinlenmesi -hakkına sahiptir. Karar gerekçeye dayanır ve açık bir oturumda okunur.
(3)Ulusal güvenlik, anayasal düzen, kamu düzeni, kamu güvenliği veya genel ahlak yararına olduğu veya küçüklerin çıkarları veya tarafların özel hayatlarının korunması için gerekli old-uğu ve yayının, adaletin sağlanması için mahkemece zararlı görüldüğü özel durumlarda, mahkeme duruşmanın kısmen veya tamamen kapalı yapılmasına karar verebilir.
(4)Herkes:
(a)Mahkeme önüne çıkarılması nedenlerinin kendisine bildirilmesi,
(b)Davasını mah-kemeye sunmak ve bunu hazırlamak için gerekli zamana sahip olmak,
(c)Delillerini göstermek veya göstertmek veya tanıkların yasaya uygun olarak doğrudan doğruya sorguya çekilmesini istemek,
(ç)Kendisinin veya yakınlarının seçtiği bir hukukçu tutmak ve ada-letin sağlanması için gerekli görülüyorsa, yasanın gösterdiği şekilde kendisine parasız bir hukukçu atanması,
(d)Mahkemede kullanılan dili anlayamadığı veya konuşamadığı takdirde, bir tercümanın yardımından parasız yararlanmak,
hakkına sahiptir.

Mülkiye-t Hakkına Ait Genel Kural
Madde 36
(1)Her yurttaş, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, kamu yararı amacıyla ve yasa ile sınırlanabilir.
(2)Mülkiyet hakkının kullanılmasına, kamu güvenliği, genel sağlık, genel ahlak, kent ve ülke planlaması -veya herhangi bir malvarlığının kamu yararı için geliştirilmesi ve faydalı kılınması veya başkalarının haklarının korunması için kesin olarak gerekli kısıntı veya sınırlamalar yasa ile konabilir.
(3)Malvarlığının ekonomik değerini fiilen azaltan kısıntı v-e sınırlandırmalar için derhal tam bir tazminat ödenir, anlaşmazlık halinde tazminatı hukuk mahkemesi saptar.
(4)Yukarıdaki (2). ve (3). fıkra kuralları, herhangi bir verginin veya para cezasının tahsili, herhangi bir hükmün yerine getirilmesi, sözleşmede-n doğan bir yükümün yerine getirilmesi veya can veya malın tehlikeden korunması amacı ile yasa ile konmuş kuralları etkilemez.
(5)Devletin, 159. maddede belirtilen taşınmaz mallar üzerindeki hakkı saklıdır.

Uluslararası Andlaşmaları Uygun Bulma
Madde 90-
(1)Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti adına yabancı devletlerle veya uluslararası kuruluşlarla yapılacak andlaşmaların onaylanması Cumhuriyet Meclisinin onaylamayı bir yasa ile uygun bulmasına bağlıdır.
(2)Ekonomik, ticari veya teknik ilişkileri düzenleyen v-e süresi bir yılı aşmayan andlaşmalar, Devlet maliyesi bakımından yüklenme getirmemek, kişi hallerine ve yurttaşların yabancı memleketlerdeki mülkiyet haklarına dokunmamak koşuluyla, yayımlanma ile yürürlüğe konabilir. Bu takdirde, bu andlaşmalar, yayımla-nmalarından başlayarak bir ay içinde Cumhuriyet Meclisinin bilgisine sunulur.
(3)Uluslararası bir andlaşmaya dayanan uygulama andlaşmaları ile yasanın verdiği yetkiye dayanılarak yapılan ekonomik, ticari, teknik veya idari andlaşmaların Cumhuriyet Meclisi-nce uygun bulunması zorunluluğu yoktur, ancak bu şekilde yapılan ekonomik ve ticari andlaşmalarla gerçek kişilerin haklarını ilgilendiren andlaşmalar, yayımlanmadan yürürlüğe konulamaz.
(4)Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yasalarına değişiklik getiren her tü-rlü andlaşmaların yapılmasında, (1). fıkra kuralları uygulanır.
(5)Usulüne göre yürürlüğe konulmuş uluslararası andlaşmalar yasa hükmündedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesi olarak görev yapan Yüksek Mahkemeye başvurulam-az.

Yargıçların Güvenceleri
Madde 137
(1)Yargıçlar görevlerinden uzaklaştırılamaz, kendileri istemedikçe, Anayasa gösterilen yaştan önce emekliye çıkarılamaz, bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması yolu ile de olsa, kazanılmış haklarından yoksun bırak-ılamaz.
(2)Meslekten çıkarılmayı gerektiren bir suçtan dolayı hüküm giymiş olanlarla, görevlerini sağlık bakımından yerine getiremeyeceği kesin olarak anlaşılanlar, meslekleri ile bağdaşmayan işler yapanlar ve meslekte kalmaları caiz olmadığına karar veri-lenler hakkında, yasa ile konan istisnalar saklıdır.
(3)Yargıçlar aleyhinde, yargısal görevleri sırasında ve yargısal işlemleri ile ilgili olarak söyledikleri söz ve eylemlerden dolayı, kovuşturmada bulunulamaz.

Anayasanın Yorumu
Madde 149
Anayasa Mahk-emesi, bu anayasanın herhangi bir kuralını yorumlamak münhasır yetkisine sahiptir. Bunu yaparken Anayasa ile ilgili komite raporları ile Meclis tutanaklarından da yararlanır.

Devletin Mülkiyet Hakkı
Madde 159
(1)15 Kasım 1983 tarihinde, Kuzey Kıbrıs T-ürk Cumhuriyeti sınırları içinde bulunan, ve,
(a)Tapusu, 16 Ağustos 1960 tarihinden önce Kıbrıs Hükümeti adına kayıtlı tüm taşınmaz mallar ile, 16 Ağustos 1960 tarihinden sonra Kıbrıs Cumhuriyetine intikal eden tüm taşınmaz mallar, kamuya ait yollar, sula-r, su kaynakları, liman ve sahiller, rıhtım ve iskeleler, göller, dere ve göl yatakları, tarihi kent, bina ve kalıntılar ile kaleler ve bunların alanları, doğal servetler ve yeraltı kaynakları, ormanlar, savunma yapı ve tesisleri ile yeşil saha ve parklar,- kamuya açık köy ve tarla yolları, kamu hizmetinde kullanılan binalar,
(b)Kıbrıs Türk Federe Devletinin ilan edildiği 13 Şubat 1975 tarihinde terkedilmiş bulunan veya sözkonusu tarihten sonra yasanın terkedilmiş veya sahipsiz taşınmaz mal olarak nitelend-irdiği veya hüküm veya tasarrufu kamuya ait olması gerekli olup da aidiyeti saptanamamış olan tüm taşınmaz mallar, bina ve tesisler, ile
(c)1960 Kuruluş Andlaşmasında ve ona bağlı eklerde belirlenen askeri tesis, rıhtım, kamp vesair talim sahaları içinde -bulunan tüm taşınmaz mallar,
Tapuda böyle kayıtlı olup olmadığına bakılmaksızın, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinin mülkiyetindedir ve tapu kayıtları buna göre düzeltilir.
(2)Yukarıdaki (1). fıkranın (a) ve (c) bendlerinde sözü edilen taşınmaz malların mülk-iyeti, bu Anayasanın başka herhangi bir kuralına bakılmaksızın gerçek veya tüzel kişilere devredilemez.
Ancak, kamuya ait yollar ile kamuya açık köy ve tarla yolları üzerinde Devletin gerekli düzenlemeleri yapması bu kuralın dışındadır.
Bu taşınmaz mall-ar üzerinde kamu yararı için belli sürelerle irtifak ve intifa hakkı gibi ayni haklar ile uzun vadeli icarlar, yasa ile belirlenen biçim ve koşullarla tesis ve tescil edilebilir.
Süresi elli yılı aşan bu gibi hakların tesis ve tescili, Cumhuriyet Meclisin-in onayı ile mümkündür.
(3)Yukarıdaki (1). fıkranın (b) bendinde belirtilen taşınmaz mallardan, orman, yeşil saha, anıt ve park yerleri, sular, yeraltı suları, doğal kaynaklar ve savunma alanları, akmu yönetimi ve askeri amaçlar için gerekli bina, tesis -ve arsalar ile şehir ve kırsal planlama ve toprak koruma amaçları için gerekli görülenler dışında kalan taşınmaz mallar üzerindeki mülkiyet hakkının gerçek veya tüzel kişilere devredilmesi yasa ile düzenlenir.
(4)Yukarıdakı (1). fıkranın (b) ve (c) bendle-rinin kapsamına giren taşınmaz mallar ile ilgili olarak meşru hak iddia edenlerin ortaya çıkması halinde, haklarının ispatı için gerekli usul ve koşullar ile alacakları tazminat esasları yasa ile düzenlenir.
(5)Dini ibadet yerleri ile bunların içinde bulu-ndukları taşınmaz mallar gerçek veya tüzel kişilere devredilemez. Devlet, bunların korunması, bakımı ve idamesi için gerekli önlemleri alır.

Hakların Korunması

Geçici Madde 1
(1)Türk Toplumunun ulusal direnişi uğruna veya direniş sırasında göç eden ve-ya doğrudan doğruya veya dolaylı olarak zarara uğrayan yurttaşları korumak amacıyla gerekli sosyal, ekonomik, mal, ve tazminat dahil diğer önlemler yasa ile düzenlenir.
(2)Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlarının Devlet sınırları dışında, Kıbrıs'ta ka-lan taşınmaz malları için Devletten, eşdeğerde taşınmaz mal isteme hakları saklıdır, bu hak yasa ile düzenlenir ve bu Anayasanın 159. maddesinin (2). fıkrası kapsamına giren taşınmaz malların hak sahiplerine mülkiyetinin devri öncelikle gerçekleştirilir.
-Şehitlik, malül gazilik nedeniyle yasanın mülkiyet hakkı tanıdığı kişilere ve yasada belirtilen diğer nedenlerle hak sahibi olanlara da mülkiyet verilir.
(3)Devlet, göçmenlerin eşit statü altında esenlendirilmesi, kendilerine, ailelerine ve topluma yararl-ı duruma getirilmeleri için gerekli sosyal, ekonomik, mali ve diğer önlemleri alır, esenlendirmeyi gerçekleştirinceye kadar gerekli yardımları yapar.
(4)Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Türk yurttaşlarının, terketmek zorunda kaldıkları taşınır ve taşınmaz ma-llar nedeniyle gelir kaybına veya zarara uğramışlarsa tazminat isteme hakları saklıdır. Bu haklar yasa ile düzenlenir.
(5)Bu Anayasanın yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak, eşdeğerde mal uygulamalarının önceliğine uyulmak koşuluyla, hak sahiplerine taş-ınmaz mallarla ilgili mülkiyet hakkı devir işlemleri en geç beş yıl içinde tamamlanır.

İLGİLİ YASA METNİ

67/2005

ANAYASANIN 159'UNCU MADDESİNİN (1)'İNCİ FIKRASININ (b) BENDİ KAPSAMINA GİREN TAŞINMAZ MALLARIN TAZMİNİ, TAKASI VE İADESİ YASASI

İÇ-DÜZENİ

Madde 1.Kısa İsimMadde 2.TefsirMadde 3.AmaçMadde 4.BaşvuruMadde 5.Belgelerin Komisyona İbrazıMadde 6.Kanıtlama Yükümlülüğü ve Karara Esas Teşkil Edecek UnsurlarMadde 7.Başvuruda TarafMadde 8.Tarafların Dinlenmesi ve Karar Veri-lmesiMadde 9.Yargıya Başvurma HakkıMadde 10.Tazminat Alanların ve Taşınmazlarını Takas Edenlerin Mülkiyet Haklarının Ortadan KalkmasıMadde 11.Taşınmaz Mal Komisyonunun OluşumuMadde 12.Komisyon Başkan, Başkan Yardımcısı ve Üyelerinin Görev Sürel-eriMadde 13.Komisyonun Görev ve YetkileriMadde 14.Komisyonun Kararlarının BağlayıcılığıMadde 15.Suç ve CezaMadde 16.Komisyon Huzurundaki İşlemlerde Tanıkların Tabi Olacağı Usul ve EsaslarMadde 17.SorumlulukMadde 18.Tazminat ÖdenmesiMadd-e 19.Komisyona Başvuruda Bulunmayanların Haklarının Saklı TutulmasıMadde 20.Bazı Yasalar Altında İşlem Yapılmasına Engel Teşkil Etmeme Madde 21.Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Başvuranların Başvuru HakkıMadde 22.Tüzük Yapma YetkisiMadde 23.Yü-rürlükten KaldırmaMadde 24.Yürütme YetkisiMadde 25.Yürürlüğe Giriş

ANAYASANIN 159'UNCU MADDESİNİN (1)'İNCİ FIKRASININ (b) BENDİ KAPSAMINA GİREN TAŞINMAZ MALLARIN TAZMİNİ, TAKASI VE İADESİ YASASI

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhuriyet- Meclisi aşağıdaki Yasayı yapar:Kısa İsim1.Bu Yasa, Anayasanın 159'uncu Maddesinin (1)'inci Fıkrasının (b) Bendi Kapsamına Giren Taşınmaz Malların Tazmini, Takası ve İadesi Yasası olarak isimlendirilir.
Tefsir2. Bu Yasada metin başka türlü gerekt-irmedikçe:
"Bakanlık", İskan İşleriyle Görevli Bakanlığı anlatır.
"Başvuran", Anayasanın 159'uncu maddesinin (1)'inci fıkrasının (b) bendi kapsamındaki taşınmaz mallar üzerinde ve Kıbrıs Türk Federe Devletinin ilan edildiği 13 Şubat 1975 tarihinden önce ku-zeyde terk etmek zorunda kaldığını ve maliki olduğunu iddia ettiği taşınır mallar üzerinde hak iddiasıyla Komisyona başvuruda bulunan kişiyi anlatır.
"Komisyon", Bu Yasanın 11'inci maddesiyle oluşturulan Komisyonu anlatır.
"Taşınır Mal", Kıbrıs Türk Fed-ere Devletinin ilan edildiği 13 Şubat 1975 tarihinde terk edilmiş bulunan veya sözkonusu tarihten sonra Yasanın terk edilmiş veya sahipsiz taşınır mal olarak nitelendirdiği taşınır malı anlatır.
"Taşınmaz Mal", Anayasanın 159'uncu maddesinin (1)'inci fık-rasının (b) bendi kapsamındaki taşınmaz malı anlatır.
Amaç3. Bu Yasanın amacı, bu Yasa kapsamına giren taşınır ve taşınmaz mallar üzerinde hak iddiasında bulunanların haklarının ısbatı için gerekli usul ve koşulları ve bu kişilerin mallarının iadesine,- takasa ve alacakları tazminata ilişkin esasları, 1977-1979 Doruk Anlaşmalarının ve Birleşmiş Milletlerin Kıbrıs Sorununun çözümü konusunda bugüne kadar hazırlamış olduğu tüm planların ana unsurunu teşkil eden iki kesimlilik esası ve bunun korunması için ö-ngörülen düzenlemeler gözetilerek, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti mevzuatına göre mülkiyet hakkına ya da kullanım hakkına sahip olanların haklarını da koruyarak ve Kıbrıs Sorununa bulunacak kapsamlı bir çözümün Kıbrıs Türk Halkına sağlayacağı haklara halel -getirmeyecek bir biçimde düzenlemektir.

Başvuru

Fasıl 6
9/1971
23/1984
31/20034. (1)
Bu Yasa kapsamına giren taşınır ve taşınmaz mallar üzerinde hak iddiasında bulunan gerçek veya tüzel kişiler, bu Yasanın 11'inci maddesiyle olu-şturulan Taşınmaz Mal Komisyonuna şahsen veya vekil vasıtasıyla iki yıl içerisinde başvuruda bulunarak mallarının iade edilmesi, takas ya da tazminat talebinde bulunabilirler. Komisyona yapılacak başvurular, Hukuk Muhakemeleri Usulü Yasasına ve bu Yasaya b-ağlı olarak çıkarılan Tüzüğe tabidir ve mevzuatta aksine kural bulunup bulunmadığına bakılmaksızın bu başvurular için sadece 100.-YTL (Yüz Yeni Türk Lira)'sı harç ödenir. (2)Bu Yasa kurallarının uygulanması sonucu Komisyona yapılacak başvurularda hak- talebinde bulunan kişiler ile yasal temsilcileri veya vekilleri veya tanık olarak dinletecekleri herhangi bir şahsın Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetine giriş ve çıkışları serbesttir.
Belgelerin Komisyona İbrazı5. Bu Yasa kapsamına giren Komisyon işlemleri-nde herhangi bir tarafça Komisyona ibraz veya dosya edilmek istenen belgenin asılları veya sunulmak istenen belgenin kontrol amacıyla aslı ile birlikte tasdik memuru tarafından tasdik edilmiş suretleri ibraz ve dosya edilir.
Kanıtlama Yükümlülüğü
ve Kar-ara
Esas Teşkil 6. Başvuran, Komisyon huzurunda yapılan işlemlerde yaptığı iddiaları kanıtlamakla yükümlüdür ve lehine bir kararın ısdar edilmesi için aşağıdaki hususlarda Komisyonu herhangi bir makul şüpheye mahal bırakmayacak şekilde tatmin etmelidir:-Edecek
Unsurlar(1)Üzerinde hak iddiasında bulunulan taşınır ya da taşınmaz malın dilekçede talep edilen mal olduğu.(2)Üzerinde hak iddiasında bulunulan mal bir taşınmaz ise, bu malın 20 Temmuz 1974 tarihinde kendi adına kayıtlı olduğu ve/veya adın-a kayıtlı olan şahsın yasal mirasçısı olduğu.(3)Bu Yasa kuralları uyarınca başvuranların üzerinde hak iddia ettikleri taşınmaz mallar üzerinde tapu kütüklerindeki kayıtlara göre, hak talebinde bulunanlardan başka hak sahibinin bulunmadığı.(4)Hak -sahibinin taşınmaz malı karşılığında tazminat talep etmesi durumunda, talep edilen tazminatın taşınmaz malın 20 Temmuz 1974 tarihindeki rayiç bedeli ile kullanım kaybından doğan tazminatın ve taşınmaz malın bu tarihten önce konut olarak kullanıldığının isp-at edilmesi ve talep edilmesi durumunda, konut hakkının kullanılamamasından kaynaklanan manevi tazminatın toplamından ibaret olduğu.
Taşınır mallarda, talep edilen tazminatın, taşınır malın başvuru anındaki rayiç bedelinden ibaret olduğu.(5)

(6-)Üzerinde hak iddiasında bulunulan taşınmaz malın 20 Temmuz 1974 tarihinden önce herhangi bir ipotek ve/veya yetkili bir mahkeme hükmü veya emri gereğince, konan bir haciz veya başka türlü bir engelle kısıtlı olup olmadığı, kısıtlı ise, kısıtlamanın kimin- lehine olduğu ve borç miktarı ile faiz oranının ne olduğu, borcun hangi tarihten beri yürürlükte olduğu, ödenmiş kısmı varsa ne zaman ve ne miktarda ödendiği.
Tazminat talebine konu olan taşınır malın 13 Şubat 1975 tarihinden önce kendisine ait olduğu ve -bu malı iradesi dışında terk etmek zorunda kaldığı.
Başvuruda Taraf7. Bu Yasa tahtında yapılacak olan başvurularda davalı taraf olarak, Bakanlık ve/veya Bakanlığı temsilen Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Başsavcılığı gösterilir.
Komisyon, Kuzey Kıbrıs Tür-k Cumhuriyeti mevzuatına göre başvuru konusu malın mülkiyet hakkını ya da kullanım hakkını elinde bulunduran şahsa da, Komisyon önünde yapılan işlemlere katılması için davet yapar. Komisyona davet edilen şahıs, yönetsel davalarda ilgili kişilere tanınan ha-klara sahip olur. Tarafların Dinlenmesi ve Karar Verilmesi8. Komisyon, tarafların iddialarını, sunulan belgeleri ve tanıkları dinledikten sonra, bu Yasanın amacı çerçevesinde aşağıdaki hususları dikkate alarak, taşınmaz malın hak sahibi olduğu tespit- edilen kişiye iadesine veya bu kişiye takas teklif edilmesine veya bu kişiye tazminat ödenmesine karar verir. Başvuranın, iade, takas ve taşınmaz mal karşılığında tazminat talebine ilaveten kullanım kaybından doğan zararının ve/veya manevi zararının tazmi-nini de istediği durumlarda, Komisyon, bu konuları ayrıca karara bağlayacaktır:(1)Başvuranın iadesini talep ettiği, yürürlükteki yasalar uyarınca mülkiyet hakkı veya kullanım hakkı herhangi bir gerçek veya devlet dışındaki tüzel kişiye ait olmayan ve -iade edilmesi, konumu ve niteliği itibariyla ulusal güvenliği ve kamu düzenini tehlikeye düşürmeyecek, kamu yararına tahsis edilmemiş olan ve askeri bölgeler veya askeri tesisler dışındaki taşınmaz mallar Komisyon kararıyla makul bir sürede iade edilebilir-. (2)Yukarıdaki (1)'inci fıkrada belirlenenler dışında kalan bir taşınmaz malın iadesi başvuran tarafından talep edilirse, söz konusu taşınmaz malın kamu yararına veya sosyal adalet amacıyla tahsis edilmemiş olması kaydıyla aşağıdaki kurallar uygulanı-r:(A)İadesi talep edilen taşınmaz malda gerçekleştirilen geliştirme, sözkonusu malın terk edildiği tarihteki değeriyle, iadesi için Komisyona başvurulduğu tarihteki değeri arasında, terk edildiği tarihteki değerin bir katından daha az bir değer artışı- yaratmış, bu iki tarih arasında herhangi bir değer artışı meydana gelmemiş veya böyle bir değer artışını meydana getirecek bir proje yetkili makamlarca onaylanmamışsa veya bu taşınmaz, kuzeye göç edenler tarafından Kıbrıs'ın güneyinde terk edilmek zorunda- kalınan bir taşınmaz karşılığında yürürlükteki mevzuata uygun olarak verilen ve terk edilen taşınmaza eşdeğerde bir taşınmaz değilse bu malın, Kıbrıs Sorununun çözümünden sonra ve çözüm hükümleri çerçevesinde iadesine karar verilebilir. Bu durumda, yürürl-ükte bulunan mevzuata göre taşınmazın mülkiyet ya da kullanım hakkına sahip olan ve çözümden sonra bu taşınmazı terk etmek zorunda kalacak olan kişi, çözüm hükümleri çerçevesinde almaya hak kazanacağı tazminatı ya da alternatif konutu almadıkça, taşınmaz m-alı terk etmek zorunda olmayacaktır.
Komisyonun kararını açıkladığı tarihten itibaren, Kıbrıs Sorununun çözümünden sonra ve çözüm hükümleri çerçevesinde iadesine karar verilen taşınmaz mal üzerinde çözüme kadar ve her halükarda üç yıl süre ile herhangi bi-r inkişaf yapılamaz, bu taşınmaz mal alınıp satılamaz. Ancak, Bakanlık, taşınmaz malın inkişafına hak sahibinin yararını da gözeterek izin verebilir. Bakanlığın bu bent kuralları uyarınca vereceği iznin esasları Tüzükle belirlenir.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhu-riyeti mevzuatına göre mülkiyet hakkına ya da kullanım hakkına sahip olduğu taşınmaz mal çözümden sonra iade kapsamına alınmış olan gerçek veya tüzel kişiler, Komisyonun bu kararından dolayı uğrayacakları zararın tazmin edilmesi, ya da maliki oldukları taş-ınmazın idare tarafından satın alınması için idareye başvurma hakkına sahiptirler. Bu hakkın kullanılmadığı ve çözüm sonrasında iade kapsamına giren taşınmaz mal, iade öncesinde, yürürlükteki mevzuata uygun olarak kamulaştırılır.(B)İadesi talep edil-en taşınmaz malda gerçekleştirilen geliştirme, sözkonusu malın terk edildiği tarihteki değeriyle, iadesi için Komisyona başvurulduğu tarihteki değeri arasında, terk edildiği tarihteki değerin bir katından fazla bir değer artışı yaratmış veya böyle bir değe-r artışını meydana getirecek bir proje yetkili makamlarca onaylanmış ise, sözkonusu taşınmazın iadesi için başvuran aşağıdaki (3)'üncü fıkra hükümlerine tabi olacaktır.(3)Başvuran, taşınmaz malın iadesini talep etmesi ve bu taşınmazın bu maddenin (1)'-inci fıkrasında ve (2)'nci fıkrasının (A) bendinde belirlenenler dışında bulunan bir taşınmaz mal olması durumunda, başvurana takas teklif edilmesine veya bu kişiye tazminat ödenmesine karar verilebilir. Kararlaştırılacak olan tazminat, taşınmazın 20 Temmu-z 1974 tarihindeki rayiç bedeli ve talep edilmesi halinde, kullanım kaybından doğan zarar ve konut hakkı kaybından doğan manevi zararın tazmini esası üzerinden belirlenecektir.(4)Başvuranın, Komisyona taşınmaz mal karşılığında tazminat talebiyle başvu-rması ve Komisyonun başvuran lehine karar vermesi ya da Komisyonun başvurana taşınmaz malı karşılığında tazminat ödenmesini kararlaştırması durumunda, ödenecek tazminat, aşağıdaki hususlar dikkate alınarak belirlenecektir: (A)Taşınmaz malın, bina olm-ası halinde inşa edildiği yıl nazarı itibara alınarak, 20 Temmuz 1974 tarihindeki rayiç bedeli.(B)Taşınmaz malın, 1974 tarihi ile ödemenin yapılacağı tarih arasındaki gelir kaybı ve değer artışı.(C)Başvuranın, Kıbrıs'ın güneyinde Kuzey Kıbrıs T-ürk Cumhuriyeti yurttaşlarına ait taşınmaz mal tasarruf edip etmediği.(Ç)Bu tür taşınmaz mallardan gelir elde edip etmediği, ettiyse miktarının ne olduğu, güneyde tasarrufunda bulundurduğu Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlarına ait taşınmaz mall-ar için kira ödeyip ödemediği, ödedi ise bunun miktarının ne olduğu ve kime ödendiği.(D)Komisyonun manevi tazminat alma hakkı bulunduğuna karar verdiği hak sahiplerinin alacağı manevi tazminat, hak sahibinin taşınmazını terk etmek zorunda kaldığı tar-ihte sözkonusu taşınmazdan yararlanma biçimi ve bu taşınmazla kurduğu bireysel ve ailevi manevi bağlar dikkate alınarak hesaplanacaktır. (E)Taşınır mallar için tazminata hükmedilmesi durumunda, taşınır malın Komisyonun kararının verildiği tarihteki r-ayiç değeri tazminat miktarı olarak belirlenecektir. (5)Başvuranın takas talep etmesi ya da Komisyonun başvurana takas teklif etmeyi kararlaştırması durumunda, takas için teklif edilecek taşınmaz mal, bugünkü rayiç bedeli, başvuranın üzerinde hak sah-ibi olduğu taşınmaz malın bugünkü rayiç bedeline yakın olan bir taşınmaz mal olacaktır. Hak sahibine önerilen malın değeri, üzerinde hak iddia edilen malın değerinden daha fazla ise, hak sahibi iki değer arasındaki farkı Komisyona ödeyecektir. Hak sahibine- önerilen malın değeri, üzerinde hak iddia edilen malın değerinden daha az ise, iki değer arasındaki fark Komisyon tarafından hak sahibine ödenecektir.
Takasa karar verilmesi durumunda, takas için, öncelikle, başvuranın başvurusunun konusu olan taşınmazın- malikinin ya da kullanım hakkı sahibinin güneyde bırakmak zorunda kaldığı taşınmazlar değerlendirilecektir.
Takas talebiyle Komisyona başvuran kişinin, kullanım kaybından doğan zararına ve konut hakkından doğan manevi zararına ilişkin tazminat talep e-tme hakkı saklıdır.

(6)

Komisyon, başvuranın talebi üzerine, iadeye, takasa, taşınmaz mal karşılığında tazminata ve kullanım kaybından doğan zararın tazminine karar verebilir.Yargıya Başvurma Hakkı9. Komisyon kararlarına karşı, tarafların, Yük-sek İdare Mahkemesine başvurma hakları saklıdır. Başvuran, Yüksek İdare Mahkemesinin kararından da tatmin olmazsa, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurabilecektir.Tazminat Alanların ve Taşınmazlarını Takas 10.(1)Bu Yasa kurallarının uygulanması -sonucu taşınmaz mal karşılığında tazminat alan hak sahipleri, tazminat bedelini aldıkları taşınmaz mallar hakkında hiçbir şekilde mülkiyet hakkı iddiasında bulunamazlar.Edenlerin
Mülkiyet Haklarının Ortadan Kalkması(2)

Bu Yasa kurallarının uygulan-ması sonucu, takas yoluyla yeni bir taşınmaz mal alan hak sahipleri, başvuru konusu olan taşınmaz mallar üzerinde, hiçbir şekilde, herhangi bir mülkiyet hakkı iddiasında bulunamazlar.
Taşınmaz Mal Komisyonunun Oluşumu11.(1)Bu Yasanın uygulanmasını sağ-lamak için aşağıda nitelikleri belirtilen bir Başkan, bir Başkan Yardımcısı ve en az 5, en çok 7 Üyeden oluşan Taşınmaz Mal Komisyonu kurulur. Komisyonun üyelerinden en az ikisi, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti, Birleşik Krallık, Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum- Yönetimi ve Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmayan kişiler arasından atanır. Üye atanmasına ilişkin kararlar Resmi Gazete'de yayımlanır. (A)

Komisyon Başkanı, Başkan Yardımcısı ve Üyeler, Cumhurbaşkanınca önerilecek kişiler arasından, Yüksek Adliy-e Kurulu tarafından atanır. Cumhurbaşkanı, seçilecek üye sayısının iki katı kadar aday önerir.(B)Komisyon Başkanı, Başkan Yardımcısı ve Üyeleri, hukukçular veya kamu yönetimi ve mal değerlendirme konularında tecrübeli kişiler arasından atanır.
1974'-te taşınmaz mallarını terk ederek Kıbrıs'ın kuzeyinden göç etmek zorunda kalanların üzerinde hak sahibi olduklarını iddia ettikleri taşınmaz mallardan, doğrudan doğruya ya da dolaylı bir biçimde yararlanmakta olan kişiler Komisyona üye olarak atanamazlar.-(C)Komisyon Başkanının maaşı bir Yüksek Mahkeme Yargıcının ilk atandığı tarihte aldığı maaş kadardır. Diğer üyelerin maaşı barem 18A'nın karşılığıdır. Komisyonun yabancı üyelerine Bakanlar Kurulu tarafından uygun görülmesi halinde belli bir oranda tah-sisat ödeneği de verilebilir.(2)Komisyon, üye tam sayısının en az 2/3 çoğunluğu ile toplanır ve başkan dahil oturuma katılan üyelerin salt çoğunluğu ile karar alır.(3)Geçerli bir mazereti olmaksızın (hastalık, yurt dışında resmi görev ve benzeri)- Komisyon toplantılarına üç defa katılmayan bir üyenin, Komisyondaki görevine, Komisyon başkanının başvurusu üzerine Yüksek Adliye Kurulu tarafından son verilebilir. Komisyon Başkanının Komisyon toplantılarına geçerli bir mazereti olmaksızın (hastalık, yur-t dışında resmi görev ve benzeri) üç defa katılmaması durumunda, görevine, Cumhurbaşkanının başvurusu üzerine Yüksek Adliye Kurulu tarafından son verilebilir. Diğer hallerde bir Komisyon üyesinin görevine ancak bir Yüksek Mahkeme Yargıcının tabi olduğu şa-rtlarda son verilebilir.(4)Komisyonun, kitabet ve idari işlerini yürütmek üzere bir sekreterya oluşturulur. Sekreteryaya yeterli personel alımı, Komisyon Başkanının önerisi üzerine Bakanlar Kurulundan alınacak yetkiye uygun olarak yapılır. Bu madde -altındaki istihdam sözleşmeli statüde olabilir. Bu şekilde istihdam edilen personel sayısı en çok 10 kişidir.
Ancak, Komisyon Başkanının, sekreteryanın yasal yükümlülüklerini makul bir süre içinde yerine getiremeyeceği kanısına varması halinde, bu s-ayıya ek olarak Başkanın uygun gördüğü sayıda sözleşmeli personel istihdam etme yetkisi Bakanlar Kurulundan alınacak yetkiye tabi olarak mevcuttur.(5)Komisyon Başkanı, Başkan Yardımcısı ve Üyeleri dahil tüm istihdam edilen personel, başka herhangi bir- yasada hizmete alınma, hizmet süresi, yaş haddi, sözleşme süresi, sözleşme yenileme sayısı ve emekli olup olmama koşuluna bakılmaksızın, hizmetlerine ihtiyaç duyulduğu sürece, Bakanlar Kurulunun saptayacağı koşullara tabi olarak istihdam edilirler.(6)-Komisyon Başkanı, Başkan Yardımcısı ve Üyeleri görevde bulundukları süre içinde başka herhangi bir iş yapamazlar.
(7)Alınan kararlar ilgililere Başkan ve en az bir Üyenin imzası ile tebliğ edilir.
Komisyon
Başkan, Başkan Yardımcısı ve Üyelerinin Gö-rev Süreleri
12. Bu Yasa kurallarına uygun olarak kurulan Komisyonun Başkanı, Başkan Yardımcısı ve Üyeleri, 5 yıllık bir süre için atanırlar. Süre hitamında aynı yönteme uygun olarak Başkan, Başkan Yardımcısı ve Üyeler yeniden atanabilirler. Görev süresin-ce Komisyon Başkanı, Başkan Yardımcısı ve Üyeleri tarafsız ve bağımsız olarak görev yaparlar ve görevlerine süre hitamından önce ancak, yukarıdaki 11'inci madde kurallarına tabi olarak son verilebilir. Komisyon Başkan, Başkan Yardımcısı ve Üyelerine, hiçbi-r kişi ya da makam, emir ve talimat veremez.
Komisyonun görevinin Yasada öngörülen süreden önce tamamlanması halinde, Komisyon üyelerinin görevleri kendiliğinden sona erer.
Komisyonun 13. Komisyonun görev ve yetkileri şunlardır:Görev ve Yetkileri(1)-Bu Yasa tahtında yapılan başvuruları inceleyip karara bağlamak.(2)Ödenmesi gereken tazminat miktarının nasıl ve ne şekilde ödeneceği hususunu belirlemek.(3)Bu Yasanın uygulanması sonucu hak sahiplerinin alacağı tazminat miktarı ile ilgili işleml-eri sonuçlandırmak için gerekli görülen tedbir ve kararları almak.(4)Komisyon, yukarıda belirtilen görev ve yetkileri kullanırken, gerekli gördüğü durumlarda yazılı veya sözlü şahadet toplayabilir veya tanık dinleyebilir.(5)Bu Yasanın uygulanması- sonucu doğacak olan sorunları çözmek amacı ile herhangi bir tanığın gerek yazılı ve gerekse sözlü olarak vereceği şahadetin yemin veya beyan yolu ile verilmesini isteyebilir. Bu yemin veya beyan bir mahkeme huzurunda şahadet verirken istenebilecek yemin v-eya beyanın aynı olur.(6)Bu Yasa kurallarının yerine getirilmesi için Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde ikamet eden herhangi bir kişiyi, şahadet vermek veya tasarrufunda bulundurduğu herhangi bir belgeyi ibraz etmek ve tanık olarak sorgulamak üzere Kom-isyon toplantısında hazır bulunmaya çağırmak.
(7)Komisyon tarafından istenmesine rağmen, yemin veya beyan üzerine şahadet vermeyi veya herhangi bir belgeyi ibraz etmeyi reddeden ve bu hususta Komisyonu tatmin edici mazeret göstermeyen herhangi bir kiş-iyi şahadet vermeye zorlamak. Ancak, tanık kendisini suçlayıcı herhangi bir soruyu yanıtlamaya zorlanamaz ve yanıtlamaması nedeniyle de aleyhinde herhangi bir cezai işlem yapılamaz.(8)Komisyon, bu Yasanın uygulanması sonucu tanık olarak celp -edilen kişilerin masraflarının ödenmesine karar verebilir.Komisyonun Kararlarının Bağlayıcılığı
14. Komisyonun aldığı kararlar bağlayıcı olup, yargının aldığı kararlar gibi, icrai niteliktedir. Bu Kararlar ilgili makamlara tebliğ edildikten sonra gec-iktirilmeksizin yerine getirilir.Suç ve Ceza15. Bu Yasa kurallarına uygun olarak Komisyon tarafından talep edilen herhangi bir bilgi veya belgeyi, yasal mazereti olmaksızın vermekten imtina edenler veya Komisyon huzuruna yasal şekilde çağrılıp da kendis-ine yapılan tebliğe uygun olarak Komisyon huzuruna gelmeyenler veya şahadet vermeyenler bir suç işlemiş olurlar ve mahkumiyetleri halinde 2,000.- YTL (İki Bin Yeni Türk Lirası)'na kadar para cezasına veya bir yıla kadar hapis cezasına veya her iki cezaya b-irden çarptırılabilirler.
Komisyon Huzurundaki İşlemlerde Tanıkların Tabi Olacağı Usul ve Esaslar
Fasıl 6
9/1971
23/1984
31/2003
16. Bu Yasa kurallarına uygun olarak Komisyon huzurunda yapılan işlemler, tanıklara yapılacak tebliğ, Komisyona g-etirilme ve Komisyon huzurunda dinlenme yöntemi Hukuk Muhakemeleri Usulü Yasası kurallarına tabidir.

Sorumluluk
17. Bu Yasa altında istihdam edilen Komisyon üyeleri ile diğer personel yaptıkları işlemler bakımından kamu görevlisi gibi sorumluluk taşı-rlar ve haklarında yürürlükteki mevzuata göre işlem yapılabilir.
Tazminat Ödenmesi18. Bu Yasanın uygulanması sonucu Komisyon kararı ile ödenecek olan tazminat miktarları ve diğer giderler için Maliye İşleriyle Görevli Bakanlık, her bütçe yılı için Bütçe- Yasasında ayrı bir kalem ihdas ederek ödemelerin bu kalemden yapılmasını sağlar.
Komisyona Başvuruda Bulunmayanların Haklarının Saklı Tutulması19. Komisyona başvuruda bulunmayan hak sahiplerinin Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti hudutları dahilindeki taşın-ır ve taşınmaz malları üzerindeki hak ve menfaatleri, kamu menfaati, göçmenlerin, iskan ve rehabilitasyonu ile kamu düzeninin korunması ilkeleri nazarı itibare alınarak Kıbrıs konusunda varılacak siyasi bir çözümün yer alacağı bir anlaşmadaki kurallar çerç-evesinde belirlenir ve uygulamaya tabi tutulur.
Bazı Yasalar Altında İşlem Yapılmasına Engel Teşkil Etmeme
15/1962
21/1962
20. Bu Yasa kuralları, Zorla Mal İktisabı Yasası veya Mala El Koyma Yasası kuralları altında işlem yapılmasına engel teşkil etmez-.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Başvuranların Başvuru Hakkı
21. Bu Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten önce, Kıbrıs'ın kuzeyinde bulunan taşınır ve taşınmaz malları üzerindeki mülkiyet haklarının ihlal edildiği gerekçesiyle, Avrupa İnsan Hakları Mahke-mesine müracaatta bulunanlar da bu Yasa yürürlüğe girdikten sonra Komisyona başvurabilirler.
Tüzük Yapma Yetkisi
22. Bu Yasa kurallarının daha iyi uygulanmasını sağlamak için Komisyonca hazırlanıp Bakanlar Kurulunca onaylanacak ve Resmi Gazete'de yayım-lanacak Tüzükler yapılabilir.
Yürürlükten Kaldırma
49/2003
18/200523. Bu Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Hudutları Dahilinde Kalan ve Anayasanın 159'uncu Maddesinin (4)'üncü Fıkrası Kapsamına Giren Taşınm-az Malların Tazmini Yasası, bu Yasa tahtında yapılan işlemlere halel gelmeksizin yürürlükten kaldırılır.Yürütme
Yetkisi24. Bu Yasa, Bakanlar Kurulu adına İskan İşleriyle Görevli Bakanlık tarafından yürütülür.
Yürürlüğe
Giriş25. Bu Yasa, Resmi Ga-zete'de yayımlandığı tarihten başlayarak yürürlüğe girer.

V. İNCELEME:

Ulusal Birlik Partisi olan Davacılar 21.3.2006 tarihinde, yukarıda ünvan ve sayısı gösterilen davayı Yüksek Mahkeme Mukayyitliğinde dosyalayarak:
"Davalının 19.12.2005 tarih-li 25'inci birleşiminde oyçokluğu ile kabul edilip, Cumhurbaşkanı tarafından imzalanarak 22.12.2005 tarihli Resmi Gazetenin Ek1, sayfa 1831'de yayımlanıp yürürlüğe konulan ve "Anayasa'nın 159. Maddesinin (1)'inci Fıkrasının (b) Bendi Kapsamına Giren Taşınm-az Malların Tazmini, Takası ve İadesi Yasası" olarak isimlendirilen yasanın tümünün ve/veya yasanın ismi dahil 1,2,3,4,6,8,11,12,13,14 ve 22. maddelerinin iptal edilmesini" talep etmiştir.

Davanın Davalılara tebliğini müteakip Davalılar 12.4.2006 t-arihinde, ön itiraz da içeren bir Müdafaa Takriri dosyalayarak (Müdafaa Takririnden alınan kelimelerle) "Davacının hiç bir haklı dava sebebi bulunmadığından, Davalı Davacının haksız ve mesnetsiz olan bu davasının masraflarla reddini talep" etmiştir. Buna -mukabil Davacılar 9.5.2006 tarihinde Mahkemeye dosyaladıkları Müdafaaya Cevap Takrirleri ile davalarında ısrar etmişlerdir. Akabinde Davalılar 10.5.2006 tarihinde dosyaladıkları bir yazı ile Müdafaa Takrirlerinde öne sürülen iptidaî itirazları üzerinde ıs-rar etmeyip geri çektiklerini gösteren bir belgeyi Mahkemeye dosyalamışlardır. Davanın lâyihalarının tamamlanmasını müteakip dava zapt-ı dava ve talimat olarak Mahkemece görüşülmüş ve o oturumda Davacıların avukatı, davanın kamuoyunu yakından ilgilendiren- bir dava olduğunu beyan ederek Başsavcılığın da Amicus Curiae olarak davaya dahil edilmesini önermiş, Davalıların avukatı da aynı görüşe katılmış ve Mahkeme de yapılan öneriyi benimseyerek Başsavcılık da davaya Amicus Curiae olarak dahil edilmiştir. Dava- tüm ilgililerin onayı ile duruşma olarak 18.5.2006 tarihine tayin edilmiştir. Söz konusu tarih verilirken, bu davanın kamuoyunu yakından ilgilendirdiği göz önünde bulundurularak davaya duruşma için erken bir gün verildiğini belirtmede yarar vardır. Dava-nın duruşması 18.5.2006 tarihinde başlamış, 23.5.2006 ve 1.6.2006 tarihlerinde devam edip o tarihte karar için bilâmüddet ertelenmiştir. Duruşma esnasında taraflar Mahkemeye karşılıklı muvafakat çerçevesinde, Anayasa yapılırken Meclisdeki düşünceleri yans-ıtan zabıtları Emare 1ve Emare 2 olarak sunmuş, ilaveten "Bilgi Notu" başlıklı İskan ve Rehabilitasyon Dairesinden temin edilen bir belgeyi de emare 3 olarak Mahkemeye ibraz etmişlerdir.

Davacılar Talep Takrirlerinde 67/2005 sayılı Yasanın tümünün -Anayasa'ya aykırı olduğunu ve iptal edilmesini talep ederken, özellikle yasanın eşitlik ve sosyal adalet ilkelerine, Kıbrıs Türk Halkının Özgürlük ve Eşitlik Mücadelesine, Toplumsal Haklarına ve Anayasa'nın Başlangıç Kısmında ifadesini bulan, Anavatanın do-ğal, tarihsel ve anlaşmalardan doğan yasal garantörlük hakkını kullanması sureti ile Kahraman Türk Silahlı Kuvvetlerinin sonuçlandırdığı ve Kıbrıs Türklüğüne huzur, barış, güvenlik ve özgürlük ortamı içinde yaşama imkanı sağlayan Barış Harekatı sonrasında -ilan edilmiş bulunan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Devletinin varlığına aykırı olduğunu iddia etmiştir.

Yukarıdakilere ilaveten Davacılar, Talep takrirlerinde Yasanın, Anayasa'nın ilgili maddelerine aykırı olduğunu iddia ederken bilhassa şu savlar- üzerinde durmuşlardır.
Talep Takririnde 4.paragrafındaki iddiaya göre Anayasa'nın 159. maddesine istinaden
iptali istenen Yasanın kapsadığı taşınmaz malın iadesi ve/veya takası mümkün değildir ve/veya yasaklanmıştır. A fortiori maddede sözü geçen "hak sa-hibi" ifadeleri kesinlikle yabancıları kapsamamakta, ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlarını kapsamaktadır. Bu nedenle Anaysa'nın 159 ve Geçici 1. maddelerine aykırıdır.
İptali istenen Yasanın 6(4) fıkrası konut hakkının kullanılmamasından kaynakl-anan
manevi tazminat öngörmektedir. Bu da başvuran kişilere haksız ve/veya kanunsuz bir şekilde acı ve ızdırap çektirildiği ve onlara karşı suç işlendiği anlamına geleceğinden Anayasa'nın Başlangıç Kısmı ve 1. maddesine aykırıdır.
Talep Takririnin 6. par-agrafına göre dava konusu yasanın 8. maddesi ve alt
paragrafları mal iadesi, takası ve manevi tazminat ödenmesini öngördüğü oranda Anayasa'nın Başlangıç Kısmı, 1, 159 ve Geçici 1. maddelerine aykırıdır. İptali istenen Yasa ilaveten Anayasa'nın eşitlik il-kesini düzenleyen 8. maddesine, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlarının mülkiyet hakkını güvence altına alan 36. maddesine ve Anayasa'nın 47. maddesi ile düzenlenen ekonomik ve sosyal hayat düzeni ilkelerine de aykırıdır.
İptali istenen Yasa altında- oluşturulan Taşınmaz Mal Komisyonu yargısal nitelikte
görev ve yetki kullanabilecek bir Adli Komisyon ve/veya istisnai Mahkeme niteliğinde olduğundan Anayasa'nın 11,12,13,14 ile 1,6, ve 17(1) maddelerine aykırıdır.
Taşınmaz Mal Komisyonu üyelerinin Başka-n, Başkan Yardımcısı ve üyelerinin (iptali
istenenYasa ile) Yüksek Adliye Kurulu tarafından atanması öngörüldüğünden ve Yüksek Adliye Kurulunun görevleri bilhassa Anayasa'nın 141. maddesi ile düzenlenmiş olduğundan ve iptali istenen Yasa ile Adliye Kurulu-na verilen görevlerin Anayasa'daki düzenlemede yer almamasından ötürü Yüksek Adliye Kurulu tarafından atanması Anayasa'ya aykırıdır. İlâveten Komisyona en az 2 yabancı üye atanmasını öngören Yasanın yabancıların bu göreve atanmasını öngörmesi nedeni ile A-nayasa'nın bilhassa 3. maddesi ile düzenlenen "egemenlik" ilkesine aykırıdır.
Dava konusu Yasa, 22. maddesi ile, iptali istenen Yasa kurallarının daha iyi uygulanmasını sağlamak için Komisyonca hazırlanıp Bakanlar Kurulunca onaylanacak tüzükler yapabileceğ-ini öngörmekte, bu da Yasama Meclisinin "yetki devri" anlamına geleceğinden Anayasa'nın 1 ve 4. maddelerine aykırıdır.

Bu davayı karara bağlamadan önce vurgulamak isteriz ki, Anayasa Mahkemesinin görevi, iptali istenen Yasanın veya Davacıların Tale-p Takririnde gösterilen maddelerinin, Anayasa'ya aykırı olup olmadığını karara bağlamak ve Anayasa'ya aykırı maddesi varsa onu iptal etmek ile sınırlıdır. Hali ile Davacıların iddia ettiği gibi Yasanın tümü Anayasa'ya aykırı bulunursa tümünün iptali gerek-ecektir. Görevimiz yapılan yasanın iyi veya kötü bir yasa olduğunu karara bağlamak değildir. Yasanın Anayasa'ya aykırı bulunmaması halinde yasanın iyi veya kötü bir yasa olduğu konusundaki siyasi sorumluluk yasayı yapan Meclise aittir. Bunu vurguladıkta-n sonra bu davayı karara bağlamak için bu iddiaların yukarıdaki sıraya göre olmasa da teker teker incelenmesi gerekmektedir. Bunu yaparken bir yandan iptali istenen Yasa veya Yasa maddeleri ile Anayasa'yı karşılaştırırken, diğer yandan da ulusal hukukumuz- (yani Anayasamız dahil KKTC'de yürürlükte olan mevzuat) ile uluslararası hukukun (Public International Law) karşılıklı münasebetleri göz önünde bulundurulmalıdır. Kıbrıs Türk Federe Devleti Meclisi 15 Kasım 1983 tarihinde KKTC'nin 'Kuruluş' ve 'Bağımsızl-ık' Bildirgelerini oybirliği ile onaylayıp tüm dünyaya ilan ederken, diğer şeyler yanında aynen şöyle dedi: (Bak: Bağımsızlık Bildirgesi, sayfa 5)

"Ekonomik, Sosyal, Kültürel Haklarla İlgili Milletlerarası Sözleşme"nin
birinci maddesi- gibi "Medeni ve Siyasi Haklarla İlgili Milletlerarası
Sözleşme"nin 1inci maddesi de, Kıbrıs Türk Halkının, "Kendi Kaderini
Tayin" konusundaki vazgeçilmez hakkını teyid eder.
"Evrensel İnsan Hakları Bildirisi"nin 1. maddes-inde de belirtildiği gibi,
bütün insanlar, haysiyet ve hakları bakımından eşit ve hür doğmuşlardır.
Temel insan hakları ile ilgili milletlerarası belgelerin hepsi, insanlar
arasında ırk, dil, din, milli menşe, ayırımı gö-zetilemeyeceğini vurgular."

Anayasamızın, bilhassa "Yabancıların Durumu" başlığını taşıyan 13. maddesi ile "Uluslararası Andlaşmaları Uygun Bulma" başlığını taşıyan 90. maddesi, Anayasamızın uluslararası hukuka ne kadar -önem verdiğinin göstergesidir. Anayasamızın 13. maddesi aynen şöyledir:
"Madde 13
Bu Anayasada gösterilen hak ve özgürlükler, yabancılar için, uluslarası
hukuka uygun olarak yasa ile kısıtlanabilir."

Anayasamızın 90. madde-sinin 1,4 ve 5. fıkraları ise aynen şöyledir:
"Madde 90
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti adına yabancı devletlerle veya uluslararası
kuruluşlarla yapılacak andlaşmaların onaylanması Cumhuriyet Meclisinin
onaylamayı bir yasa ile uygun bulmasına bağ-lıdır.
.......................................................................................................................
.......................................................................................................................
Kuzey Kıb-rıs Türk Cumhuriyeti yasalarına değişiklik getiren her türlü
andlaşmaların yapılmasında, (1). fıkra kuralları uygulanır.
Usulüne göre yürürlüğe konulmuş uluslararası andlaşmalar yasa hükmün-
dedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa M-ahkemesi
olarak görev yapan Yüksek Mahkemeye başvurulamaz."

Yukarıda aynen alıntısı yapılan 5. fıkra hükümlerine göre KKTC'de usulüne göre yürürlüğe konmuş uluslararası andlaşmalar sadece yasa hükmünde olmakla kalmayıp bunlar hakkında Anayasa'ya ay-kırılık iddiası ile Anayasa Mahkememize dahi başvurulamaz. Bir başka deyişle bunlar Anayasa ile aynı seviyededir ve diğer yasalardan üstündür. 1950 Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, ona ek 1'inci protokol 1 ile birlikte Anayasamızın 90. madde hükümlerinde- öngörüldüğü kritere uygun olarak 39/62 sayılı kanun ile Kıbrıs Cumhuriyeti tarafından kabul edilmiştir (kabul olunduğu tarihte yürürlükte olan 90. maddeye muadil 1960 Anayasasındaki 169'uncu madde idi ve sözü edilen maddenin 3. paragrafı aynen şöyle kalem-e alınmıştır):
"..... treaties, conventions and agreements concluded in accordance with the
foregoing provisions of this Article shall have, as from their publication in the
official Gazette of the Republic, superior force to any mun-icipal law..............."
(underline supplied).

Sözü edilen 39/62 sayılı yasa, yürürlükte olan Anayasamızın Geçici 4'üncü maddesine göre halen yürürlüktedir ve KKTC Mahkemeleri olarak uygulamakla yükümlü olduğumuz mevzuat arasında yerini -almaktadır. 1950 Avrupa İnsan Hakları Konvansiyonunun 1'inci Protokol'ünün "Protection of property" başlığını taşıyan 1. maddesi aynen şöyledir:

"Article 1 Protection of property
Every natural or legal person is entitled to the peaceful en-joyment of his
possessions. No one shall be deprived of his possessions except in the
public interest and subject to the conditions provided for by law and by
the general principles of international law.

The preceding p-rovisions shall not, however, in any way impair the
right of a State to enforce such laws as it deems necessary to control
the use of property in accordance with the general interest or to secure
the payment of taxes or other contri-butions or penalties."

1950 yılında Roma'da imzalanan bu konvansiyonu kabul eden ve dolayısıyla hükümleri onları da bağlayan birçok Avrupa ülkesi yanısıra Türkiye de Roma İnsan Hakları Sözleşmesini 1950 yılında imzalayıp 1954 yılında kabul etmiş (-ratify), Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin zorunlu yargı yetkisini ise 22 Ocak 1990'da tanımıştır. Yasal olarak, Konvansiyonu kabul ettikleri için içeriği kabul edildiği devletleri bağlayan 1950 Avrupa veya Roma İnsan Hakları Sözleşmesi'nin birçok maddele-ri Birleşmiş Milletlerin 1948 yılında kabul ettiği ancak, yasal olarak hükümleri uluslararası hukuk teşkil edip etmediği halen tartışılan Evrensel İnsan Hakları beyannamesinden alınmıştır (Universal Declaration of Human Rights).2 Bu beyannamenin bilhassa- 2,7,8 ve 17. maddeleri konumuz ile ilgilidir. 17. madde hükümleri aynen şöyledir:

"Article 17
Every one has the right to own property alone as well as in association
with others.
No one shall be arbitrarily deprived of his property."

Da-vanın karara bağlanmasında etkisi olabilecek uluslararası hukuk sahasındaki mevzuat arasında, bilhassa KKTC'nin Bağımsızlık Bildirgesinde de yerini bulan aşağıda isimleri verilen konvansiyonlara da bu kararda yer verilmemesi bir eksiklik olacaktır. Irka -Dayalı Her Türlü Diskrimasyonun Yok Edilmesi Sözleşmesi bunlar arasındadır (International Convention on the Elimination of All Forms of Racial Discrimination) 3 ve bunun 1. maddesi ırk ve etnik temelli ayrımcılığı yasaklamaktadır. Sözü edilen konvansiyonu-n bilhassa 1 ve 5. maddeleri konumuza ışık tutabilir. 5. madde aynen şöyledir:

"Article 5

In compliance with the fundamental obligations laid down in article 2 of this
Convention, States Parties undertake to prohibit and to elimin-ate racial
discrimination in all its forms and to guarantee the right of everyone, without
distinction as to race, colour, or national or ethnic origin, to equality before
the law, notably in the enjoyment of the following rights-:

............................................................................................
............................................................................................
..................................................................-..........................
other civil rights, in particular:
(i) ......................................................................................
(ii) .....................................................................................-.
(iii) .....................................................................................
(iv) .....................................................................................
(v) The right to own property alon-e as well as in association
with others,
(vi) The right to inherit,
(vii) .....................................................................................
(viii) ...................................................-.................................
(ix) ...................................................................................."

Bu konva-nsiyon İngiltere tarafından 1966 yılında imzalanıp 1969 yılında kabul edilirken Türkiye Cumhuriyeti tarafından 1972 yılında imzalanıp 2002 yılında onaylandı (ratified). Güney Kıbrıs'ın da 1967 yılında yapılan 12 sayılı Yasa ile sözü edilen konvansiyonu ka-bul ettiği görülmektedir. (Bak: David Christou and Others v. Republic of Cyprus, 3.C.L.R (1982) sayfa 365 bilhassa 367-368)

1966 Sivil ve Siyasi Haklar Konvansiyonuna da (International Covenant on Civil and Political Rights) 4 yer vermek uygun ola-caktır. Bunun da bilhassa 2 ve 26. maddelerinin karara etkisi olabilir. 26. madde de aynen şöyle kaleme alınmıştır:
"Article 26

All persons are equal before the law and are entitled without any discrimination
to the equal pro-tection of the law. In this respect, the law shall prohibit any
discrimination and guarantee to all persons equal and effective protection
against discrimination on any ground such as race, colour, sex, language,
religion, polit-ical or other opinion, national or social origin, property, birth or
other status."

Bu konvansiyonu da Türkiye 2-000 yılında imzalayıp 2003 yılında onayladı, İngiltere 1968 yılında imzalayıp 1976 yılında kabul etti, Güney Kıbrıs ise, 1969 yılında 14 sayılı Yasa ile konvansiyonu kabul etmiş durumdadır. (Bak: 1982 3CLR, yukarıda verilen aynı referans.)

İki ülk-e arasındaki, yasal anlamda harp çıkması ve bir ülke harp halinde olduğu diğer ülkenin topraklarını ele geçirmiş olduğu durumlarda, ele geçirilen ve düşman tabiyetinde bulunan şahısların özel mülkiyetindeki gayrimenkullerin, uluslararası hukuka göre durumu- ne olur? Bu davayı karara bağlarken bunu da bilmede yarar vardır. Bu konu ile ilgili olarak Oppenheim's International Law by Lauterpacht Vol. II Seventh Edition sayfa 403'de paragraf 140'da aynen şöyle demektedir:

"Immovable private enemy prop-erty may under no circumstances or
conditions be appropriated by an invading belligerent. Should he
confiscate and sell private land or buildings, the buyer would acquire
no right what-ever to the property. Article 46 of the- Hague regulations
expressly enacts that 'private property may not be confiscated.' But
confiscation differs from the temporary use of private land and
buildings for all kinds of purposes demanded by the necessities of war.-
What has been said above with regard to utilisation of public buildings
applies equally to private buildings. If necessary, they may be conver-
ted into hospitals, barracks, and stables without compensation for the
- proprietors, and they may also be converted into fortifications."

1974 Barış Harekatı neticesi Kuzey Kıbrıs'ta birçok -Rum, 1975 Exchange of Populations Agreement 5'e uygun olarak Kuzey'de mallarını ve gayrimenkullerini bırakıp kendi istekleri ile Güney'e göç etti. Anlaşmanın ilgili maddesi aynen şöyledir:

"The Greek Cypriots at present in the north who, at thei-r own request and
without having been subjected to any kind of pressure, wish to move to the
south, will be permitted to do so."

1977 ve 1979 Doruk Anlaşmaları 6 ise inter alia temel insan haklarını ve özgürlüklerini kabul edip- teyit etti. Bu durumda göç eden Rumların, Kuzey'de