- Anayasa Mahkemesi No: 3/95
D. 6/96

(Yargıtay/Ceza: 20/94)

Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda

Mahkeme Heyeti: Taner Erginel, Mustafa H. Özkök,Gönül Erön-en, Seyit A. Bensen, Şafak Öneri

Anayasanın 149. maddesi hakkında

Yüksek Mahkeme tarafından 20/94 sayılı Yargıtay Ceza'da (İstinaf Eden: İsmet Üstüner ile Aleyhine İstinaf Edilen: KKTC., Başsavcılığı arasında) sunulan konu.

İstinaf eden şahsen hazır
Al-eyhine istinaf edilen namına Başsavcı Yardımcısı Yaşar Boran

KARAR

KONU:

İstinaf Mahkemesi Anayasa Mahkemesine yaptığı bu havalede KKTC. Anayasasının 158 (4) (a) maddesinde geçen `kamu yararı' sözcüklerinin yorumlanmasını ve bu maddenin Başsavcıy-a tanıdığı yetkilerin yargı denetimine tabi olup olmadığının belirlenmesini talep etmiştir.

I. OLAY

21.6.1993 tarihinde trafık polisi Müstediyi 40 mil sürat sınırlaması olan bir yerde 46 mil süratle araba sürdüğü nedeniyle rapor etti. Lefkoşa Kaza -Mahkemesinde Müstedi aleyhine 5266/93 sayılı bir tehlikeli sürüş davası getirildi ve bu davada Sanık olan Müsted savunmasını şahsen yapmaya başladı. Sanığıı aleyhindeki suçlamayı kabul etmemesi üzerine dava duruşma için müteaddit ertelemelere uğradı.18.4.1-994 tarihinde Savcılık ithamnameyi tadil etme yönüne gitti ve ithamnameye Sanığın 40 mil sürat levhasına riayet etmediği ve yol kavşağına yakın bir yerde süratli araba sürdüğü suçlamalarını ekledi. Tadilden sonra 18.4.1994 tarihinde Savcılık tanık dinleter-ek davayı kanıtlamaya teşebbüs etti. Davanın duruşmasına 4 ayrı tarihte devam edildikten sonra 7. 6.1994'de ikinci tanık
şahadet verirken Savcı yeniden erteleme talep etti. Davanın ertelendiği 22.7.I994 tarihinde Savcı Başsavcının imzaladığı bir takipsizli-k (nolle prosequi) kararını Mahkemeye dosyalamak istedi.

Takipsizlik veya nolle prosequi bir ceza davasını askıya alma veya süresiz erteleme anlamına gelmektedir. Takipsizlik ile durdurulan bir davada Savcılığın ileride deliller toplayıp davayı yenide-n yürütme olanağı bulunmaktadır. Davarıın bu şekilde askıda kalmasını arzu etmeyen Sanık takipsizlik kararının dosyalanmasına karşı çıktı ve Savcılığın davayı geri çekme veya yürütmekten başka seçeneği olmadığını iddia etti.

İlk Mahkemeye hitab eden Sanı-k özetle, Başsavcılığın kamu yararının gerektirdiği hallerde takipsizlik kararı dosyalayabileceğini, sanığın veya tanıklann yurt dışına kaçtığı, organize suçlarla mücadele etmek gerektiği veya buna benzer istisnai hallerde kamu yaran bulunduğu için savcılı-ğın takipsizlik kararı dosyalayabileceğini ,fakat sırf bir sanığın beraat etmesini önlemek veya davayı askıda tutup sanığı tedirgin etmek için bunu yapamıyacağını iddia etti. Savcı ise takipsizlik kararı dosyalamanın kayıtsız şartsız Başsavcılığın takdirin-de olduğu ve Mahkemenin Savcılığın kararına müdahale edemeyeceği görüşünü savundu.

İlk Mahkeme gerekçeli kararında Savcılığı haklı bularak takipsizlik kararını Mahkemenin kontrolüne tabi olmadığını karara bağladı. Bu karara karşı istinaf dosyalayan -Sanık İlk Mahkeme karannın hatalı olduğunu, yani İlk Mahkemenin takipsizlik talebini reddetmesi gerektiğini iddia etti.

İstinaf Mahkemesinde yine şahsen hazır bulunan ve kendi davasını yürüten Sanık (İstinafeden), Anayasanın 158 (4) (a) maddesine göre B-aşsavcının kamu yararının gerektirdiği hallerde takipsizlik dosyalayabileceğini, bu meselede Savcılığın sırf beraat kararı verilmesini önlemek için takipsizlik dosyalamak istediğini burada kamu yararı olmadığına göre takipsizlik dosyalanamayacağını iddia e-tti. Savcı ise kamu yararının bulunup bulunmadığını kontrol etme yetkisinin Mahkemelerde olmadığını iddia etti. Bu tartışma üzerine Anayasanın 158 (4)(a) maddesi yorum için Anayasa Mahkemesine sunuldu ve 158 (4) (a) maddesinin Başsavcıya tanıdığı yetkileri-n yargı denetimine tabi olup olmadığı soruldu.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ :

A) Müstedi (Sanığın) iddialarının gerekçesi özetle şöyledir:
Başsavcılığın yetkileri açısından İngiltere'deki yasal durumla ülkemizdeki yasal durum birbirinden farklıdır. Anayasanmı-zda açıkça Başsavcının yetkilerini kamu yararına göre kullanabileceği hükmü yer almaktadır. Başsavcının bu yetkisini kötüye kullanma olasılığına karşılık denetleyecek bir organın bulunması gerekir. İngiltere'de yetkilerin kötüye kullanılmasını Bakanlık önl-emektedir. Halbuki ülkemizde Mahkemeler denetlemediği takdirde bu yetki tamamen denetimsiz kalacaktır. Nitekim bu olayda Savcı sırf beraat kararı verilmesini önlemek için takipsizlik kararı dosyalamıştır. Önemsiz bir ceza davasında kendini şahsen savunan b-ir sanığın beraat etmesini önlemek için bu yöne gidilmiştir. Savcının bu tutuma girmesinde herhangi bir kamu yararı yoktur. Mahkemenin birçok ertelemeye uğramış kısmen duruşması yapılmış bir davanın askıya alınmasında kamu yararı bulunup bulunmadığı konusu-nda karar vermeye yetkisi olmalıdır.

B) Başsavcılığın iddialarının gerekçesi özetle şöyledir:

Anayasa Mahkemesinde Müstedaaleyh adına hazır bulunan Başsavcı Yardımcısının görüşlerine göre Anayasamız ceza davalannda kovuşturmanın kesin denetim ve soru-mluluğunu Başsavcıya vermiştir. Başsavcılık bu görevini tamamen bağımsız olarak yerine getirir. Bir suistimal olasılığı bulunsa bile başka bir organın Başsavcılığı denetlemesi mümkün değildir. Bu konuda Başsavcılığın yetkileri ile Yüksek Mahkemenin yetkile-ri birbirine benzemektedir. İkisinin de başka bir organ tarafından denetlenmeleri sözkonusu değildir. Görevini kötüye kullanan Yargıç veya
Savcı aleyhine disiplin kovuşturması başlatmaktan başka çare yoktur. Eğer takipsizlik konusunda Başsavcılığın üzerind-e yargı denetiminin var olduğu kabul edilirse Hukuk Dairesinin yaptığı tüm işlemlerin yargı dentimi altına
girmesi sözkonusu olacak ve böylece Hukuk Dairesinin yetkileri ve özellikleri tamamen ortadan kalkacaktır.

III. İLGİLİ ANAYASA VE YASA METİNLER-İ :

1985 KKTC. Anayasasının 158 (4) (a) maddesi şöyledir,

'Başsavcı, kamu yararının gereğine göre, Kuzey Kıbns Türk Cumhuriyeti mahkemelerinde, herhangibir suç hakkında dava açmak, izlemek, davayı devralmak, devam ettirmek veya ettirmemek yetkisine sahip-tir. Ceza mahkemelerinde, kovuşturmanın kesin yönetim ve sorumluluğu Başsavcıya aittir. Bu yetki doğrudan doğruya kendisine veya yönerisine uy