- Anayasa Mahkemesi 3/76
(Dava No.539/75, Girne)

ANAYASA MAHKEMESİ OLARAK OTURUM YAPAN
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA

Mahkeme Heyeti: M. Necati Münir Ertekün (Başkan), Ahmed İzzet,
Şakir Sıdkı İlkay, Orhan- Z. Bilgehan ve Salih S. Dayıoğlu.

Anayasa'nın 114. maddesi hakkında
ve
Girne Kaza Mahkemesi tarafından 539/75 sayılı (Girne Emniyet Müdürlüğü ile Mehmet Raci arasındaki) Ceza Davasında sunulan konu.

Sanık namına: Gürsel Kadri tarafından Kıvanç M. Riz-a
Başsavcılık namına: Vedat Azizalp

K A R A R

539/75 sayılı Ceza Davasının duruşması yapıldığı bir sırada ileriye sürülen Anayasa'ya aykırılık konusu Girne Kaza Mahkemesi tarafından hakkında karar verilmek üzere, Anayasa'nın 114. maddesi tahtında, Yük-sek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, sunulmuştur.

Sanık Girne Kaza Mahkemesi huzurunda Fasıl 154, Ceza Kanununun 35 ve 151. maddelerine aykırı olarak 24 Ağustos 1975 tarihinde bir kadını edebe mugayır darb etmekle itham olundu.

Davanın duruşmasında- sanığın avukatı davanın bir ceza davası olarak, Anayasanın 124. maddesine göre, ancak Savcılık tarafından yürütülebileceğini ve bir Emniyet Mensubu tarafından yürütülmesinin Anayasaya aykırı olduğunu ileri sürdü. İddia Makamı namına bulunan Emniyet Mensu-bu, Anayasanın ilgili hükmünün bu mealde olduğunu kabul etmekle beraber gerekli yasalar çıkana kadar eski mevzuata göre hareket edilebileceğini iddia etti. Girne Kaza Mahkemesi Anayasanın 115. maddesinin hükümlerini de gözönünde tutarak konuyu şu şekilde A-nayasa Mahkemesine sundu:-

"Girne Emniyet Müdürlüğünün ceza davası açmamasına ve takip etmesine olanak veren Fasıl 155, Ceza Usul Kanununun 38'inci maddesi Anayasa'nın 124'üncü maddesinin 4'üncü paragrafına aykırı mıdır?"

Sunulan soruya konu teşkil -eden Anayasa'nın 124. maddesinin (4). fıkrası, ve onu yorumlarken göz önünde tutulması gereken ayni maddenin (3) ve (7). fıkraları, aynen şöyledir:
"Madde 124.
...............
...............
Kıbrıs Türk Federe Devleti Başsavcısı, Devletin, Devlet Başkanın-ın, Başbakanın, Bakanlar Kurulunun, bakanların ve diğer Devlet organlarının hukuk danışmanıdır. Kendisine bu Anayasa veya yasa tarafından verilen veya emrolunan diğer bütün yetkileri kullanır ve diğer görevleri yapar.
Başsavcı, kamu yararının gereğine gör-e, Kıbrıs Türk Federe Devleti mahkemelerinde, herhangi bir suç hakkında dava açmak, izlemek, davayı devralmak, devam ettirmek veya ettirmemek yetkisine sahiptir. Ceza mahkemelerinde, kovuşturmanın kesin yönetim ve sorumluluğu Başsavcıya aittir. Bu yetki -doğrudan doğruya kendisince veya yönerisine uygun olarak Başsavcı yardımcısı ve savcılar tarafından kullanılır.
.................
.................
Bu Anayasanın kuralları saklı kalmak kaydıyle, Kıbrıs Türk Federe Devleti Hukuk Dairesinin kuruluşu, işleyiş-i, Başsavcı, Başsavcı Yardımcısı ve savcıların nitelikleri ile atanmaları, hakları ve ödevleri, aylık ve ödenekleri, meslekte ilerlemeleri, haklarında disiplin kovuşturması yapılması ve disiplin cezası uygulanması ve diğer özlük işleri, mahkemelerin bağıms-ızlığı ve yargıçların güvenceleri kurallarına göre, yasa ile düzenlenir."

Görüleceği gibi (4). fıkra üç cümleden ibarettir. Birinci ve üçüncü cümleler 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasasının 113. maddesinin 2. fıkrasının benzeridir. İkinci cümle, yani "C-eza mahkemelerinde, kovuşturmanın kesin yönetim ve sorumluluğu Başsavcıya aittir" cümlesi yeni bir hükümdür. Sunulan soruya konu teşkil eden ve Anayasanın 124. maddesinin (4). fıkrasına aykırı olduğu iddia edilen Fasıl 155, Ceza Usulu Kanununun 38. maddes-idir. Asıl metni İngilizce olan bu madde aynen şöyledir:-
-"Form of 38. Every charge shall be in the prescribed
charge. Form, it shall be signed by or on behalf of the person preferring the same and where a charge is preferred by a Department such charge shall be signed by a representative of the Department, it- shall state the name of the Court before which the summary trial or preliminary inquiry is to take place and shall also contain the following particulars:-
the name and description of the accused as known to the prosecution which shall be reasonably suf-ficient to identify him,
the offence or offences with which the accused is charged containing the particulars set out in section 39 of this Law."

--Bu madde ceza kovuşturmalarında bir sanık aleyhine getirilen davadaki ithamnamenin şekil ve muhteviyatı ile ilgilidir. Fasıl 15-5'in 38. maddesi ceza davalarının kimler tarafından getirileceğini kesin olarak açıklamamaktadır. Bu maddeye göre bir dava bir "Daire" (Department) tarafından getirilmişse ithamname o Dairenin temsilcisi tarafından imzalanır. Madde 38 Daireler dışında ce-za davalarının kimler tarafından getirileceğine dair kesin hüküm ihtiva etmemektedir. Esasen ileriye sürülen Anayasaya aykırılık konusu Polisin bir ceza davasını açıp yürütebilmesi olduğuna göre, Anayasa'ya aykırı olup olmadığının tezekkür edilmesi gereke-n bahis konusu olan Fasıl 155'in 38. maddesinden ziyade Fasıl 285, Polis Kanununun 19. maddesidir. Bu madde aynen şöyledir:-
-"Powers to 19. It shall be lawful for any police
make com-officer to make a complaint or charge against
plaint, etc. any person before the Courts any to apply for a summons, warrant, search warrant or such other legal process as may by law issue agai-nst any person and, subject to any direction by the Attorney-General, to summon before the Courts any person charged with an offence and conduct public prosecutions and preliminary enquiries against any such person."
--Mamafih yukarıda söylenenlerden anlaşılacağı gibi Fasıl 285'in 19. maddesinin Anayasa'