-D.1/86 Anayasa Mahkemesi 31/85
Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S. Dayıoğlu,
N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay.
Anayasanın 148.maddesi hakkında.

Yükse-k İdare Mahkemesi tarafından YİM 438/83 sayılı başvuruda (Müstedi: Kıbrıs Türk Petrolleri Ltd. ile Müstedaaleyh: İskele Belediyesi arasında) sunulan konu.

Müstedi namına: Kıvanç Riza tarafından Mustafa Asena.
Müstedaaleyh namına: Tülây Alpler.
Amicus Cu-riae olarak: Başsavcı Yardımcısı Akın Sait.

---------------

K A R A R

KONU:
15/80 sayılı Belediyeler Yasasının 94'den 107'e kadar olan maddeleri ile 110 ve 113.maddelerinin ve I., III. ve IV.Cetvellerinin Anayasanın 7, 8 ve 7-5.maddelerine aykırı olup olmadığı.

I. OLAY:
Müstedi Yüksek İdare Mahkemesine yaptığı bir başvuru ile kendisine İskele Belediye hudutları dahilinde faaliyet gösterdiği nedeni ile 1983 yılı için TL 80000 meslek vergisi, TL 50000 işyeri bulundurma harcı ve- TL 50000 temizlik resmi tarhedilmesini öngören ve müstedaaleyh tarafından alınan kararın hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına karar verilmesini istedi.

Müstedaaleyh tarafından dosyalanan itiraznamede, diğer hususlar yanınd-a, konu kararın 15/80 sayılı Belediyeler Yasası'na uygun olarak alındığı ileri sürüldü.
Başvuru, duruşma için, Yüksek İdare Mahkemesi önüne gittiğinde müstediler tarafından 15/80 sayılı Belediyeler Yasasının 94'den 107'e kadar olan maddeleri ile 110. ve 1-13. maddelerinin ve I., III. ve IV. Cetvellerinin Anayasanın 7, 8 ve 75.maddelerine aykırı olduğu ileri sürüldü. Mahkeme de ileriye sürülen Anayasaya aykırılık hususunun taraflar arasındaki ihtilafın karara bağlanmasında etkili olabileceği kanaatına vardı- ve konuyu, karara bağlanmak üzere, Anayasa Mahkemesine sundu ve Anayasa Mahkemesinin kararına dek başvurunun duruşmasını durdurdu.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:
Müstedinin iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
15/80 sayılı Belediyeler Yasasının 97.maddesi mes-lek vergisinin yasaya ekli I. Cetvelde gösterilen oranlarda alınmasını öngörmektedir. I. Cetvel on iki kısma bölünmüş olup müstediye şamil olan 7. kısmıdır. Bu kısım altında alınabilecek meslek vergisi 2000-100000 TL arası olarak saptanmıştır. Verginin -mali güce göre alınması öngörülmemektedir. Saptanacak vergi tarhedenin keyfine bırakılmıştır. Bu nedenle 97.madde ve I. Cetvel Anayasanın 75.maddesine aykırıdır.

Cetvelin birinci kısmında belirlenen müstahdemlerle yedinci kısmında belirlenen şirketler -ve şirket şubeleri arasında alınacak meslek vergisi matrahı ve miktarı bakımından eşitsizlik vardır ve bu nedenle 97.madde ve yasaya ekli I. Cetvel Anayasanın eşitlik ilkesini öngören 8.maddesine aykırıdır.

97. madde ve I. Cetvel, Anayasanın 8. ve 75. ma-ddelerine aykırı olduğu oranda 7. maddesine de aykırıdır.

Yasanın 102. maddesi de, aynı nedenlerle, Anayasanın 8. ve 75. maddelerine aykırıdır.

Yasanın 101(1) maddesi Belediyenin her yılın Nisan ayı sonuna kadar meslek vergisini tarhetmesini öngörme-ktedir. Ancak verginin hangi kıstaslara göre tarhedileceği belirlenmemektedir ve bu nedenle Anayasanın 75(1) maddesine aykırıdır.

Yasanın 110. maddesinin (1). fıkrası bir belediyenin yaptığı temizlik hizmetlerine karşı III. Cetvelde belirtilen resimleri- tahsil etmesini öngörmektedir. Bu cetvel altı kısma bölünmüş olup müstediye şamil olan 5.kısmıdır. Bu kısım altında alınabilecek temizlik resmi 1500-50000 TL olarak saptanmıştır. Resmin mali güce göre alınması öngörülmemektedir, matrah ve oranı da beli-rtilmemiştir. Saptanacak resim tarhedenin keyfine bırakılmıştır. Bu nedenle bu madde ve III. Cetvel Anayasanın 75. maddesine ve aynı oranda 7. maddesine ters düşmektedir.

Yasanın 110. maddesinin (2). fıkrası aydınlatma için alınacak resmin Belediye Mec-lisince yapılacak tüzükte belirlenmesini öngörmektedir. Bu nedenle Yasanın bu maddesi Anayasanın 75. maddesinin (2). fıkrasına aykırıdır. Yasanın bu maddesi Anayasanın 75(2) maddesine aykırı olduğu oranda 7.maddesine de aykırıdır.

Yasanın 113. maddesi -IV. Cetvelde gösterilen yerlerden herhangi birini uhdesinde bulunduran veya işleten bir kişiye belediye tarafından bu yerler için saptanan işyeri bulundurma harçlarının ödenmesini öngörür. Müstedi IV. Cetvel kapsamına girmemektedir, bu Cetveldeki kıstasl-ar ona şamil değildir ve müstediden istenen harç Yasaya aykırı olarak istenmiştir. Ancak müstedaaleyh müstediyi Cetvelin (ç) bendi kapsamında görmüş olmalıdır ki müstediye TL 50000 harç tarhetmiştir. Halbuki müstedi fabrika çalıştırmamaktadır. Bu Cetvel- de, diğer cetvellerle ilgili olarak belirtilen sebeplerle, keyfi uygulamaya olanak tanımaktadır. Bu nedenle Yasanın bu maddesi Anayasanın 75(2) maddesine ve aynı oranda 7.maddesine aykırıdır.
Müstedi, havalenin duruşmasında, Yasanın diğer maddelerinin A-nayasaya aykırılığını ileri sürmemiş ve bunlar üzerinde durmamıştır.

Müstedaaleyhin iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Yasanın 97. maddesi ve I. Cetvelin 7. kısmına göre müstedaaleyh 2000-100000 TL arası vergi tarhedebilir. Cetvelin 7.kısmının Anayas-aya aykırı olduğuna dair karar mevcut değildir. Tarhedilebilecek verginin taban ve tavanı belirlenmiştir. Keyfilik söz konusu değildir. 97. maddenin ve I. Cetvelin 7. kısmının Anayasanın 75. maddesine aykırılığı yoktur.

Anayasanın 8. maddesinin öngörd-üğü, nitelik ve durum bakımından özdeş olan kişiler arasında eşitliğin sağlanmasıdır. Cetvelin 7. kısmının kapsamına girenler ile diğer kısımlar kapsamına girenler arasında özdeş nitelik ve durum yoktur. Bu nedenle 97. maddenin ve I. Cetvelin 7. kısmının- Anaysanın 8. maddesine aykırılığı söz konusu olamaz.

Havale konusu diğer yasa maddeleri de, aynı nedenlerle, Anayasaya aykırı değildir.

3. Amicus Curiae olarak bulunan Başsavcılığın görüşlerinin özeti şöyledir:
AM. 13/81'deki karar ve içerdiği görüş-ler benimsendiği takdirde 97. maddenin ve I. Cetvelin 7. kısmının Anayasanın 8 ve 75. maddelerine aykırılığı vardır.

Anayasanın 8. maddesi nitelik ve durum bakımından özdeş olan kişiler arasında eşitliği öngörmektedir. AM. 13/81'de özdeşlik unsuru başka- anlamda alındı. Eşitlik meslek vergisi açısından alındı, vergiyi verecekler açısından alınmadı. AM. 13/81'deki hükümdeki görüşü benimsememekteyiz.

97. madde ve I. Cetvelin 7. kısmı Anayasanın 8. maddesinin öngördüğü eşitlik ilkesine ters değilse o zam-an Anayasanın 75(1) maddesine de aykırı değildir. Çünkü tarhedecek makam taban ve tavan arasında mali gücü kaale alabilir.

Yasanın 101(1) maddesinin Anayasanın 75(1) veya 8. maddesine aykırılığı yoktur. AM. 13/81'de de aykırı bulunmadı.

Yasanın 102.m-addesi AM. 13/81'de Anayasaya aykırı bulundu. Bu hususta daha önce serdettiğim görüşlere ek bir şey söylemek istemiyorum.

Anayasanın 75(1) maddesi vergiden bahsetmektedir. Yasanın 110(1) maddesi ve III. Cetvelin 5. kısmında söz konusu olan vergi değild-ir resimdir. Resmin mali güce göre alınacağı hususunda ise bir anayasal kural yoktur. Buna rağmen III. Cetvel mali gücü dikkate almıştır. Anayasaya aykırılık yoktur.

Yasanın 110(2) maddesi altında tüzük yapılmadığı gibi müstediden herhangi bir istem-de de bulunulamaz. Bu nedenle bu maddenin etkenliği söz konusu değildir. Bu madde ile ilgili konu anayasal değil yasaldır.

IV. Cetvelin (ç) kısmının müstedilere yasal veya olgusal açıdan uygulanması söz konusu olamaz. Cetvelin bu kısmı fabrikadan sö-z etmektedir, müstedi ise fabrika çalıştırmamaktadır. Bu nedenle Yasanın 113.maddesi ile Cetvelin dördüncü kısmının (ç) bendinin taraflar arasındaki ihtilâfı karara bağlamada etkinliği yoktur. Müstedinin çalıştırdığı fabrika sayılsa dahi madde 110(1) ve -III.Cetvel için söylenenler bu maddeye de şamil olur.

III. İLGİLİ YASA METİNLERİ:
15/1980 sayılı Belediyeler Yasası:
"97. Meslek vergisi bu Yasaya ekli I. Cetvel'de gösterilen oran ve miktarda tarhedilir.

101.(1)Belediye Meclisi her- yıl Nisan ayı sonuna kadar meslek vergisini tarheder.
(2)Düzenlenen listeler belediyede askıya alınır ve bu durum en az iki günlük gazetede üç gün süre ile halka duyurulur.
(3)Gazetelerdeki son ilân gününden başlayarak yirmi gün içind-e yükümlülerin itiraz hakkı vardır.
(4)Yargı yoluna başvurma, tahakkuk ve tahsil işlemlerini durdurmaz.

102.Memur ve müstahdemler dışındaki yükümlülerin vergisi I. Cetveldeki ölçülere göre Belediye Meclisince takdir edilir ve uygun görü-len biçimde tahsil edilir.

110.(1)Her belediye sınırları içinde yaptığı temizlik hizmetlerine karşılık III. Cetvel'de belirtilen resimleri tahsil etmeye yetkilidir.
Beldenin aydınlatılması belediyeye aittir. Yapılan hizmete karşılık her konut -ve işyerinden Belediye Meclisince yapılacak tüzükte belirtilen miktarda şehir aydınlatma resmi alınır.

113.Belediye sınırları içinde bulunan ve IV. Cetvel'de gösterilen yerlerden herhangi birini uhdesinde bulunduran veya işleten herhangi bir kişi- her sene belediye tarafından bu yerler için saptanan işyeri bulundurma harçlarını belediyeye öder."

I. CETVEL
(Madde 97)

(1)(a)Müstahdemlerin yıllık gelirleri üzerinden:- (i) 20.000 TL'ya kadar yıllık gelirden alınmaz.-(ii) 20.001 - 40.000 " "100 TL(iii) 40.001 - 60.000 " "125 TL(iv) 60.001 - 80.000 " "150 TL(v) 80.001 - 90.000 " "175 TL(vi) 90.001 - 100.000 " "200 TL(vii)100.001 - 120.000 -" " 250 TL(viii)120.001 - 140.000 " " 300 TL(ix)140.001 - 160.000 " "350 TL(x)160.001 -- 180.000 " "400 TL(xi)180.001 - 190.000 " "450 TL(xii)190.001 - 200.000 " "500 TL(xiii)-200.001'den sonraki her 20.000 liralık fazlalık için binde yarım. (b)Yıllık gelirler karşısındaki oran yıllık gelirin tümü üzerinden uygulanır.(c)Yıllık gelir, maaş, ücret ve buna benzer adlarla alınan sabit ve belli paraya, götürü olarak hesab -edilen diğer gelirlerin eklenmesi suretiyle bulunur.(2)Yanında müstahdem çalıştırmayan tek başına çalışan esnaf
100 - 20.000 TL
arası(3)Yanında müstahdem çalıştıran esnaf 200 - 30.000 TLarası(4)Avukat, doktor, mimar, mühendis ve ec-zacı gibi serbest meslek sahipleri

1000 - 30.000 TL

arası(5)Tüccarlar ve iş adamları 2000 - 100.000 TLarası(6)Fabrikatörler 4000 - 100.000 TLarası(7)Şirketler, Şirket şubeleri 2000 - 100.000 TLarası(8)Ortaklıklar, ortaklık şube-leri 2000 - 50.000 TLarası(9)Bankalar, Banka Şubeleri, Sigorta Şirketleri
20000 - 200.000 TL
arası(10)Kooperatif Kuruluşları 2000 - 20.000 TLarası(11)Bu Yasanın diğer kurallarına bakıl-maksızın, yerel kuruluş sınırları içinde belediyen-in izniyle, gezici olarak esnaflık, satıcılık ve işportacılık yapan kimseler için

500 - 10.000 TL

arası(12)Bunların dışında kalan işleri için 200 - 20.000 TLarası

------------

III. CETVEL
(MADDE 110)
TEMİZLİK RESMİ

Herhangi -bir yıl veya yılın herhangi bir kısmı için aşağıda öngörülen miktarlar arasında temizlik resmi alınır: (1)Her konut için: 200 - 500 TL(2)Her yazıhane, dükkân veya ambar için: 300 - 1000 TL (3)Yataksız klinik, doktor muayenehanesi, kahve-hane, fırın, lokanta, bar, pastahane veya berber dükkânı olarak kullanılan herhangi bir yer veya bina için:

250 - 5000 TL(4)Her otel, koğuş, pansiyon, yatıevi, han veya benzeri herhangi bir yer için:
400 - 100.000 TL (5)Banka, matbaa, litoğ-rafçılıkta kullanılan yer, yatılı klinik, fabrika, endüstriyel işyeri olarak kullanılan herhangi bir işyeri veya bina için:

1500 - 50.000 TL(6)Yukarıda gösterilmeyen herhangi bir yer için:
500 - 25.000 TLAncak geçimini sağlayamayanlardan Ba-kanlıkça onaylanacak Belediye Meclisi kararı uyarınca temizlik resmi alınmayabilir.

------------

IV. CETVEL
(Madde 113)

İŞYERİ BULUNDURMA HARCI

Aşağıda öngörülen miktarlar arasında işyeri bulundurma harcı alınır:
(a)Her otel, pansiyon ve yatıevi içi-n1000 - 100.000 TL(b)Tabakhane için2000 - 10.000 TL(c)Deri kurutmak veya ambarlamak amacıyle kullanılan herhangi bir yer veya bina için
2000 - 20.000 TL(ç)Buhar, elektrik veya mekanik bir kuvvet kullanan veya patlayıcı maddeler kullanılan her-hangi bir fabrika için:

2000 - 50.000 TL(d)Her ku