-D.9/86 Anayasa Mahkemesi 30/85
Anayasa Mahkemesi olarak oturum yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S. Dayıoğlu, N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay.
Anayasanın 148. maddesi tahtında.
-Lefkoşa Kaza Mahkemesi tarafından 1014/84 sayılı davada (Davacı: Vakıflar ve Din İşleri Dairesi ile Davalılar: 1. Nihat Mustafa, 2. Neşet Mavigözlü arasında) sunulan konu.

Davacı namına: Ergin Ulunay.
Davalılar namına: Tahir Seroydaş.
Amicus Curiae olara-k Başsavcı Yardımcısı Akın Sait.

----------

K A R A R

KONU:
17/81 sayılı Kira (Denetim) Yasasının 3. maddesinin (2). fıkrası uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından alınan ve 7.6.1984 tarihli Resmi Gazete'de Ek III'de 300 sayılı olarak yayınlanan Kararname-nin Anayasanın Başlangıç Kısmına ve 1, 7, 8, 10, 11, 12, 48(2) ve 49(4).maddelerine aykırı olup olmadığı.

I. OLAY:
Davacı Lefkoşa'da Mithat Paşa sokağındaki bazı dükkânların sahibidir ve bunları 21.1.1974'te davalı (1) ile davalı (2)'nin babasına kiralam-ıştı. Davacı daha sonra kira sözleşmesini sona erdirdi ve müstecirler dükkânları yasal kiracı olarak işgale devam ettiler. Babasının ölmesi üzerine davalı (2) onun yerine dükkânları davalı (1) ile birlikte yasal kiracı olarak işgal etmeye devam etti. Ko-nu Kararnamenin Resmi Gazete'de yayınlanmasından sonra davacı davalılara bir ihbarname gödererek 7.6.1984'ten itibaren mütecaviz olarak işgal etmekte olduklarını iddia ettiği konu dükkânları tahliye etmelerini istedi. Davalıların bu isteme uymayı reddetme-leri üzerine davacı, Lefkoşa Kaza Mahkemesinde, aleyhlerine bir tahliye davası açtı.

Dava duruşma için Lefkoşa Kaza Mahkemesi huzuruna gittiğinde davalılar 17/81 sayılı Kira (Denetim) Yasasının 3. maddesinin (2). fıkrası uyarınca Bakanlar Kurulu tarafınd-an alınan ve 7.6.1984 tarihli Resmi Gazete'de 300 sayılı olarak yayınlanan Kararnamenin Anayasanın Başlangıç Kısmı ve 1, 7, 8, 10, 11, 12, 48(2) ve 49(4) maddelerine aykırı olduğunu ileri sürdüler. Mahkeme de ileri sürülen Anayasaya aykırılık konusunun ta-raflar arasındaki ihtilâfı karara bağlamakta etkisi olabileceği kanaatına vardı ve konuyu karara bağlanmak üzere Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, havale etti ve Yüksek Mahkemenin kararına değin davanın duruşmasını durdurdu.

II. İDDİANIN GEREKÇE-Sİ:
Davalıların iddialarının gerekçesi özetle şöyledir:
Kararname, Vakıflar İdaresinin sözleşmeleri sona eren kiracılarını mütecaviz durumuna getirmiştir. Kiracıların tasarruflarının teminatı bakımından adalet ve hakkaniyet ölçüleri dikkate alınmadı. Ma-lsahibi olarak Vakıflar İdaresi ile kiracıları arasındaki denge de bozulmuştur. Bu nedenle de Kararname Anayasanın 1. maddesine aykırıdır.

Kararname, hukukça aynı durumda bulunan yasal kiracılar ve aynı şekilde hukukça aynı durumda bulunan malsahipleri -arasında, haklı bir neden olmadan, eşitliği bozmuş ve bu nedenle Anayasanın 8. maddesine aykırıdır.

Toplumda konut ve işyeri darlığı mevcut olduğu açıktır çünkü aksi takdirde malsahiplerinin tahliye hakkı serbest bırakılacaktı. Bu durumda Kararname k-işinin maddi ve manevi varlığının gelişmesini ve huzurunu engeller. Kişi huzuru çok önemlidir ve insan mevcudiyeti ile eşanlamdadır denilebilir. Bu nedenlerle Kararname Anayasanın 10. maddesinin (2). fıkrasına ters düşer.

Kararname, çalışanların korunm-ası ilkesine karşıdır ve bu nedenle Anayasanın 49. maddesinin (2). fıkrasına aykırıdır.

Yapılan havalede konu Kararnamenin Anayasanın Başlangıç Kısmına ve 7, 11, 12 ve 48. maddelerine de aykırı olup olmadığı sorulmuş ise de davalılar, havalenin duruşması-nda, bunlara aykırılık iddiasında bulunmadılar.

Davacını iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Makul bir ayırım Anayasanın 8. maddesine ters düşmez.
Ayırım varsa bu ayırımı Anayasa yapmıştır. Anayasa altında Vakıflar özel olarak korunmuş olup ay-rı bir statüye konmuştur.
- madde 34 ve 96. Yasalar da aynı yöndedir: Fasıl 337 Evkaf ve Vakıflar Yasası ve 31/1980 sayılı Vakıflar Teşkilât Yasası. Osmanlı ve İngiliz dönemlerinde de ve 1960 Anayasası altında da Vakıflar ayrı mütalâa edilmişti.

Kararn-ame bir ayırım getirmişse bu kamu yararınadır ve kamu yararı, yapılan ayırım için haklı bir neden teşkil eder.

Özel malsahipleri ile Vakıflar İdaresi arasında statü farkı vardır. Malsahipleri arasındaki statü farkı kiracılara da yansır.

Kiracıların ko-runacak hakkı yoktur. Kira yasaları altında yapılan sınırlama kendileri için bir lütuf veya imtiyaz olarak yapılmıştır. Korunacak anayasal temel hakları yoktur ve şikâyet edemezler.

Kararnamenin sosyal adaletsizliğe yol açacağını gösteren şahadet yo-ktur. Vakıflar İdaresine ait malların kira denetiminden çıkarılması sosyal adalet prensibini zedelemez. Kazanılmış hak da söz konusu değildir. Bu nedenlerle Anayasanın 1. maddesine aykırılık yoktur.

Anayasanın 10. maddesi temel hakların nitelik ve k-apsamını belirleyen bir maddedir ve ancak başka bir madde ile birlikte ele alınabilir. Anayasanın bu maddesine aykırılık yoktur.

Anayasanın 1 ve 8. maddelerine aykrılık olmadığına göre, aynı nedenlerle, Başlangıç Kısmına da aykırılık yoktur.

Anayasanı-n 49(2) maddesinin konu ile ilgisi yoktur ve bu maddeye aykırılık söz konusu değildir.

3. Amicus Curiae olarak bulunan Başsavcı Yardımcısının görüşlerinin özeti şöyledir:
Kira (Denetim) Yasası kendiliğinden herhangi bir mala veya bölgeye uygulanmaz. Uy-gulanabilmesi için Resmi Gazete'de yayınlanana bir Bakanlar Kurulu karar olması gerekir. 17/81 sayılı Yasanın 3. maddesine dayanılarak böyle bir Kararname
(No. 308/81) çıkarılmış ve 12.6.1981 tarihli Resmi Gazete'nin Ek III'ünde yayınlanmıştır. Esasta m-alsahipleri ve kiracılar arasında ayırım bu Kararname altında yapılmıştır.

Anayasada öngörülen eşitlik aritmetik bir eşitlik değildir. Havale konusu Kararname ile eşitlik ilkesi zedelenmiş değildir.

Söz konusu olan kiracılara tanınan bir lütfun geri- alınmasıdır, Anayasal bir hak zedelenmiş değildir.

Malsahibinin hakkına getirilen bir kısıtlamanın kaldırılmasından kiracı şikâyet edemez.
Yukarıda belirtilenler ışığında Anayasanın Başlangıç Kısmına veya 1 veya 8. maddesine aykırılık yoktur.

Anayasa-nın 10. maddesine aykırılık hakkında davacının ileri sürdüğü görüş doğrudur.

Anayasanın 49(2) maddesinin konu ile direkt ilgisi yoktur. Esasen Anayasada öngörülen haklar diğer haklarla birlikte mütalâa edilmelidir. Anayasanın bu maddesine de aykırılık -yoktur.

III. İLGİLİ YASA VE KARARNAME METİNLERİ:
17/81 sayılı Kira (Denetim) Yasasının 3.maddesi aynen şöyledir:
"3.(1)Bakanlar Kurulu, toplum huzuru açısından ikâmetgâh ve işyerlerinin hak ve adalete uygun kira karşılığında varlığını ve tasarruf temin-atını sağlamak amacıyle veya kamu yararının gerektirdiği hallerde herhangi bir sahayı Resmi Gazete'de yayınlanacak bir kararname ile denetim bölgesi ilân edebilir ve bu Yasa Kuralları denetim bölgesine dahil ikâmetgâh veya işyeri amacı ile tasarruf edilen -taşınmaz mallara uygulanır.(2)Bakanlar Kurulu, Resmi Gazetede yayınlanacak bir kararname ile denetim bölgesi içinde bulunan herhangi bir ikâmetgâh veya işyerini veya bir sınıf veya grubunu bu Yasa kurallarından tamamen veya koşullu olarak muaf tutabili-r.(3)Bakanlar Kurulu, Resmî Gazete'de yayınlanacak bir kararname ile bu maddenin (1).fıkrası uyarınca yayınladığı kararnamenin çıkarılmasına yol açan durum ve koşulların kalktığı kanısına vardığı veya kamu yararının gerektirdiği hallerde söz konusu kar-arnameyi iptal edebilir. Böyle hallerde, bu Yasa kurallarının ilgili bölgede uygulanması iptal kararnamesinde belirtilen koşullara bağlı olarak sona erer."

300 sayılı Kararname aynen şöyledir:
"Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu, Değişt-irilmiş şekli ile 17/81 sayılı Kira (Denetim) Yasası'nın 3(2) maddesinin kendisine verdiği yetkiye dayanarak, 308/1981 sayılı Kararname ile ilân edilen "Denetim Bölgesi" içinde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Devletine, Devlet Kurum ve Kuruluşları ile Vakıfl-ar İdaresine ait taşınmaz mallar ile bunların kiralayan durumunda olduğu taşınmaz mallara, Denetim Bölgesi içerisinde olmasına bakılmaksızın, Değiştirilmiş şekli ile Kira (Denetim) Yasası kurallarının uygulanmasından tamamen muaf tuttuğunu ilân eder." -
IV. İLGİLİ ANAYASA MADDELERİ:
"Başlangıç kısmı,
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
-Kendi yurdunda tam bir güven ve insanca bir düzen içinde varlığını sürdürmek,
İnsan hak ve özgürlüklerini, hukukun üstünlüğünü, kişilerin ve toplumun huzur ve refahını korumayı içeren çok partili, demokratik, lâik ve sosyal hukuk devletini gerçekle-ştirmek, ve
Atatürk ilkelerine bağlı kalmak ve özellikle O'nun "Yurtta barış, dünyada barış" ilkesini yaygınlaştırmak amaçları ile,
-. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

Madde 1.
-Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Devleti, demokrasi, sosyal adalet ve hukukun üstünlüğü ilkelerine dayanan lâik bir Cumhuriyettir.-

Madde 7.
(1)Yasalar Anayasaya aykırı olamaz.--(2)Anayasa kuralları, yasama, yürütme ve yargı organlarını, Devlet yönetimi makamlarını ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır.--
Madde 8.
(1)Herkes, hiçbir ayırım gözetilmeksizin, Anayasa ve yasa önünde eşittir. Hiçbir kişi, aile, zümre veya sınıfa ayrıcalık tanınamaz.--(2)Devlet organları ve yönetim makamları, bütün işlemlerinde yasa önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek ve ayrıcalık yapmamak zorundadırlar.--(3)Ekonomik bakımdan güçsüz olanların Anayasa ve yasalar ile elde ettikleri veya edecekleri kazanımlar, bu madde ileri sürülerek ortadan kaldırılamaz.--
Madde 10.
(1)Herkes, kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve özgürlüklere sahiptir.(2)Devlet, kişinin temel hak ve özgürlüklerini, kişi huzuru, sosyal adalet ve hukuk devleti ilkeleriyle bağdaşmayacak biçimd-e sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal bütün engelleri kaldırır, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli koşulları hazırlar.--(3)Devletin yasama, yürütme ve yargı organları, kendi yetki sınırları içinde, bu Kısım kurallarının tam olarak uygulanmasını sağlamakla yükümlüdürler.--
Madde 11.
-Temel hak ve özgürlükler, özüne dokunmadan, kamu yararı, kamu düzeni, genel ahlâk, sosyal adalet, ulusal güvenlik, genel sağlık ve kişilerin can ve mal güvenliğini sağlamak gibi nedenlerle ancak yasalarla kısıtlanabilir.-
Madde 12.
-Bu Anayasanın hiçbir kuralı, herhangi bir gerçek veya tüzel kişiye, zümre veya sınıfa, bu Anayasa ile güvence altına alınan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinin ve Kıbrıs Türk halkının hak ve statüsünün değiştirilmesini veya bu Anayasanın kurduğu düzenin yok -edilmesini veya tanınan temel hak ve özgürlüklerin ortadan kaldırılmasını amaçlayan hareketlere girişmek ve faaliyetlerde bulunmak hak ve yetkisini verir biçimde anlaşılamaz ve yorumlanamaz.
-
Madde 48(2).
-(1)Her yurttaş dilediği alanda çalışma özgürlüğüne sahiptir. Özel girişimler kurmak serbesttir. Yasa, bu özgürlüğü, kamu yararı amacıyla sınırlayabilir.-

Madde 49(2)(4)
(2)Devlet, çalışanların insanca yaşaması ve çalışma hayatının kararlılık içinde gelişmesi için, sosyal, ekonomik ve mali önlemlerle çalışanları korur ve çalışmayı destekler, işsizliği önleyici önlemleri alır.--(4)Ülke gereksinmelerinin zorunlu kıl