-D.1/82 Anayasa Mahkemesi 30/81
Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Ülfet Emin, Başkan, Şakir Sıdkı İlkay,
Salih S. Dayıoğlu, N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut.
KTFD Anayasasının 114(1) maddesi hakkı-nda.

(Lefkoşa Kaza Mahkemesinin 973/80 sayılı davasında 18/73 sayılı Kira Yasasının 7(1)(g) maddesi Anayasanın 1, 38 ve 39'uncu maddelerine aykırı olup olmadığı)

Davacı: Hasan Yusuf, 28 Celâliye Sokak, Lefkoşa,
-ile-
Davalı Faik Hasan, 188 Girne Cad-desi, Lefkoşa.
a r a s ı n d a.
(4.12.1981 tarihli konu)

Davacı namına: Kıvanç M. Riza
Davalı namına: Şefika Durduran.
Amicus Curiae olarak Akın Sait.

-----------

K A R A R
KONU:
18/73 sayılı Kira Kontrol Yasasının 7(1)(g) ve değiştirilmiş ş-ekli ile 17/81 sayılı Yasanın 7(1)(g) maddesinin Anayasaya aykırı olduğu davalı tarafından ileri sürüldü.

I. OLAY:
Davacı Lefkoşa'da bulunan bir dükkânın sahibi ve muciridir. 24.5.1972 tarihli yazılı bir icar sözleşmesi gereğince davacı dava konusu dükkâ-nı 1.6.1972 tarihinden itibaren 31.5.1973 tarihine kadar bir sene için davalıya icar etti. Davacı dava konusu dükkâna 18 yaşını ikmal etmiş evlâdının iş yeri için makul surette ihtiyacı olduğunu ileri sürerek davalının dava konusu dükkânı tahliye etmesini- sağlamak için davalı aleyhine Lefkoşa Kaza Mahkemesinde 973/80 numaralı davayı ikame etti. Davanın duruşması esnasında davalının avukatı 18/73 sayılı Yasanın 7(1)(g) maddesi ve 17/81 sayılı Yasanın 7(1)(g) maddesinin Anayasanın 1, 38 ve 39. maddelerine a-ykırı olduğunu iddia etti. Anayasaya aykırı olduğu iddia olunan yasa maddelerinin davanın karara bağlanmasında etkisi olduğunda ilk mahkeme konuyu karara bağlamak üzere Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, sundu.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:
Davalı idd-iasının gerekçesi özetle şöyledir:
İlgili Yasa maddesi, müstecire alternatif bir iş yeri teminini şart koymamakla, sosyal adalet ilkesine ve adalete aykırıdır. Sosyal adalet kavramı herkes için eşit olarak imkân sağlamaktadır. Söz konusu Yasa maddesi ek-onomik hayatı, adalet, tam çalışma ilkesine ve insanlık onuruna yaraşır bir yaşam düzeyini sağlamadığından dolayı Anayasanın 38. maddesine aykırıdır. Söz konusu Yasa maddesi çalışma hayatının kararlılık içinde gelişmesini sağlamadığından Anayasanın 39. ma-ddesine aykırıdır.

Davacı iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
İlgili Yasa maddelerinin sosyal adalet, adalet ve kişinin çalışma hayatı ile en ufak bir ilgisi yoktur. Söz konusu Yasa maddeleri Anayasanın 1, 38, 39 veya başka herhangi bir maddesine aykı-rı değildir.

(3) Amicus curiae olarak bulunan Başsavcı Yardımcısının görüşü özetle şöyledir:
İlgili Yasa maddesi mal sahibine tahliyeyi elde etmesi i-çin mutlak bir hak vermemekte, Yasa maddesi tahtında verilen hak müstecir leyhine bazı önemli kısıtlamalar içermektedir.

III. İLGİLİ YASA MADDELERİ:

18/73 sayılı Kira Kontrol Yasasının 7(1)(g) maddesi aynen şöyledir:
"7(1)(g).Gayrimenkul mala mucir- veya eşinin veya 18 yaşını ikmal etmiş herhangi bir evlâdının makul surette ihtiyacı olması ve Mahkemenin tahliye emri veya hükmü verilmesini makul addetmesi halinde,
Ancak, meselenin bütün ahval ve şeraiti muvacehesinde, tahliye hükmü veya emri verilme-sinin böyle bir hüküm veya emir verilmesine nazaran daha büyük müşkülât yaratacağı hususunda müstecir Mahkemeyi tatmin ettiği takdirde bu bend hükümleri tahtında tahliye emri veya hükmü verilmez.
Bu bend maksatları bakımından "meselenin bütün ahval ve şe-raiti" tabiri, mucir veya müstecir için başka bir gayrimenkul malın mevcut olup olmadığı ve mucirin gayrimenkul malı bu bend hükümleri tahtında tasarruf hakkı elde etmek maksadıyle bu kuralın yürürlüğe girmesinden sonra satın alıp almadığını da kapsar.
"-Müstecir için başka bir gayrimenkul mal" tabiri müstecirin durumuna ve anormal duruma uygun bir gayrimenkul malı da ifade eder."

17/81 sayılı Yasanın 7(1)(g) maddesi yukarıda yazılan maddenin aynıdır.

IV. İLGİLİ ANAYASA MADDELERİ:
Anayasanın 1, 38 ve- 39. maddeleri:
"Madde 1.
Kıbrıs Türk Federe Devleti, demokrasi, sosyal adalet ve hukukun üstünlüğü ilkelerine dayanan lâik bir cumhuriyettir."

"Madde 38.
(1)Ekonomik ve sosyal hayat, adalete, tam çalışma ilkesine ve her Türk yurttaşı için insanl-ık onuruna yaraşır bir yasam düzeyi sağlanması amacına göre düzenlenir.
(2)Ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmayı demokratik yollarla gerçekleştirmek, bu amaçla ulusal tasarrufu artırmak, yatırımları toplum yararının gerektirdiği önceliklere yönel-tmek ve kalkınma plânlarını yapmak Devletin ödevidir."

"Madde 39.
Çalışma her Türk yurttaşının hakkı ve ödevidir.
Devlet, çalışanların insanca yaşaması ve çalışma hayatının kararlılık içinde gelişmesi için, sosyal, ekonomik ve mali tedbirlerle çalışan-ları korur ve çalışmayı destekler, işsizliği önleyici tedbirleri alır.
Angarya yasaktır.
Ülke gereksinmelerinin zorunlu kıldığı alanlarda, yurttaşlık ödevi niteliği alan beden veya fikir çalışmalarının şekil ve koşulları demokratik ilkelere uygun olarak y-asa ile düzenlenir."

V. İNCELEME:
Taraflar tarafından ileri sürülen iddia ve gerekçeler, amicus curiae olarak bulunan Başsavcı Yardımcısının ileri sürdüğü görüşler, iptali istenilen yasa hükmü, Anayasaya aykırılık iddiasına dayanıklık eden ve konuyu ilg-ilendiren Anayasa metinleri incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü.

Yüksek Mahkeme Anayasa Mahkemesi olarak Kira Denetim Yasaları ile ilgili konularda verdiği bir çok kararlarda belirttiği gibi, konut ve işyeri darlığı bulunması halinde kiracılar-ın tasarruflarının teminat altına alınmasını sağlamanın kamu yararına olduğunu belirtmiştir. Anayasanın 31. maddesi her Türk yurttaşının mülkiyet ve miras hakkına sahip olduğunu öngörmektedir. Ancak aynı madde, mülkiyet hakkının kamu yararı amacı ile yas-a ile sınırlanabileceğini de göstermektedir. Devlet kamu yararı amacı ile kişilerin haklarını sınırlarken bu sınırlamaların adalet ve hakkaniyet ölçüleri dahilinde yapılması gerekir. Başka bir deyişle çatışan mülkiyet hakkı ile kiracının konut veya işyer