-
D.4/2017 Anayasa Mahkemesi: 29/2014

ANAYASA MAHKEMESİ OLARAK OTURUM YAPAN
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA
ANAYASANIN 148. MADDESİ HAKKINDA.

Mahkeme Heyeti: Narin F. Şefik (Başkan), Mehmet Türker, Gülden Çiftçioğlu, Tanju Öncül-, Bertan Özerdağ.

Yüksek Mahkeme tarafından 170/2012 sayılı Yargıtay Hukuk davasında (İstinaf eden: Universal Bank Ltd., Lefkoşa ile Aleyhine istinaf edilen: Feride Akbulak Saruhan, Tepebaşı -
Girne arasında) sunulan konu.

Havaleyi yapan tarafından: Av-ukat Mustafa B. Asena.
Aleyhine havale yapılan tarafından: Avukat Hasan Yücelen.
Amicus Curiae olarak Kıdemli Savcı İlter Koyuncuoğlu.

K A R A R

KONU:
34/1993 sayılı İhtiyat Sandığı Yasası'nın 8. maddesinin 9. fıkrasının KKTC Anayasası'nın 1. ve 8.- maddelerine aykırı olup olmadığı.

OLAY:
Havaleyi yapan Davacı, Fasıl 113 Şirketler Yasası altında kurulmuş bir limited şirket olup bankacılıkla iştigal etmektedir. Davalı ise, Davacının Lefkoşa İplik Pazarı Şubesinde Şube Sorumlusu olarak çalışmakt-a olan bir kişiydi.

Davacı, Davalının, çalıştığı şubede müşteri hesaplarından usulsüz para çektiği, usulsüz kredi verdiği ve/veya yolsuzluk yaptığı iddiası ile Davalının görevine son verdikten sonra, Davalının, bu usulsüz işlemleri nedeniyle Bankayı- 200,000TL zarar-ziyana uğrattığı iddiasıyla, Davalı aleyhine, Lefkoşa Kaza Mahkemesinde 6909/2012 No.lu davayı ikame ederek, Davalı aleyhine 200,000TL ve faizleri için hüküm talep etmiştir.

Davacı, davanın ikame edildiği gün bir ara emri istidası d-osyalayarak: "dava dinlenip bir neticeye varıncaya kadar Davalının, İhtiyat Sandığında bulunan ve/veya biriken takriben 110,800.TL(Yüz On Bin Sekiz Yüz Türk Lirası) ve/veya herhangi bir miktar parasını almaktan ve/veya talep etmekten ve/veya herhangi bir y-ükümlülük altına koymaktan ve/veya başka birine temlik ve/veya hibe etmekten ve/veya devretmekten men edilmesi ve İhtiyat Sandığında bloke edilmesi" yönünde bir emir talep etmiştir.

Lefkoşa Kaza Mahkemesi, 12/9/2012 tarihinde istidayı tek taraflı ola-rak ele almış ve "Davalının İhtiyat Sandığında bulunan veya birikmiş 110,800TL meblağ parayı veya bir miktarını almaktan veya çekmekten men edilmesine" emir vermiştir. İstidanın Davalıya tebliğine ve tekrar dinlenerek kesinleştirilip kesinleştirilmemesine -karar vermek için istidanın ertelenmesine emir veren Lefkoşa Kaza Mahkemesi, Davalının itiraz dosyalaması üzerine, istidayı dinleyip, 19/11/2012 tarihinde verdiği kararında, diğer bulguları yanında, 34/1993 sayılı İhtiyat Sandığı Yasası'nın Primler ve Depo-zitler başlığı altındaki 8. maddesinin 9. fıkrasında prim ve depozitlerin, aile davalarında tarafların hakları ve İhtiyat Sandığı alacakları dışında, hiçbir şekilde takibe tabi tutulamayacağı, başkası adına bu haktan vazgeçilemeyeceği düzenlemesinin bulund-uğunu, bu düzenlemeye göre Davacının Davalı aleyhine hüküm elde etse bile, bu hükmün tatmini için Davalının İhtiyat Sandığındaki prim ve depozitine gidemeyeceğinden ve İhtiyat Sandığındaki bu paranın hükmün tatminine konu edilemeyeceğini, ara emri ile tutu-lması söz konusu olamayacağını belirttikten sonra, bu yasal duruma göre geçici olarak verilen ara emrinin reddedilmesi gerektiği sonucuna vararak, geçici ara emrini iptal etmiştir.

Bu kararı istinaf eden Davacı, Lefkoşa Kaza Mahkemesinin 12/9/2012 ta-rihinde geçici olarak verdiği ara emrini 19/11/2012 tarihli kararı ile kesinleştirmeyip iptal etmekle hata yaptığını iddia etmiştir.

İstinafın görüşülmesine başlandığı gün İstinaf Eden/ Davacı, 34/1993 sayılı İhtiyat Sandığı Yasası'nın 8. maddesinin -9. fıkrasının, Anayasa'nın 1. ve 8. maddelerine aykırı olduğunu iddia edip bu konu hakkında karar verilmesi için konunun Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak havale edilmesini talep etmiştir. Yargıtay havale edilmesi istenen ilgili yasa maddesinin ta-raflar arasındaki ihtilâfın hallinde etken olduğu kanaatine vararak, konuyu Anayasa Mahkemesine havale etmiştir.

İDDİALARIN GEREKÇELERİ
I.Davacı-havaleyi yapanın iddiaları:
Havaleye konu 34/1993 sayılı İhtiyat Sandığı Yasası'nın 8. maddesinin 9. fı-krasındaki İhtiyat Sandığı Prim ve Depozitlerine, İhtiyat Sandığı alacakları ve aile davalarında tarafların hakları dışında herhangi bir borç veya talep amaçları için alıkonamayacağı, dava edilemeyeceği, icra işlemine tabi tutulamayacağı kuralı, Davalının -Davacıya verdiği zarar-ziyan için Davacının, Davalının İhtiyat Sandığında biriken prim ve depozitlerine hiçbir şekilde el koyamaması, zarar-ziyanını talep edememesi sonucunu ortaya çıkardığından, borçlu ile alacaklı yani zarar veren ile zarara uğrayan aras-ında eşitsizlik meydana getirmektedir. Bu nedenle 34/1993 sayılı Yasa'nın 8. maddesinin 9. fıkrası Anayasa'nın 8. maddesindeki eşitlik ilkesine aykırıdır.
Yasa'nın 8. maddesinin 9. fıkrası kamu yararı amacı gözetilmeden ve kamu yararı hiç dikkate alın-madan, suç işleyen, usulsüzlük yapan ve kötü niyetle hareket ederek başka kişilere zarar veren kişileri korumayı amaçlayarak yapıldığından ve kamu yararı dışında, kişilerin çıkarlarını koruduğundan, Anayasa'nın 1. maddesindeki sosyal adalet ve hukuk devlet-i ilkesine aykırıdır.

II. Davalının iddiaları:
34/1993 sayılı İhtiyat Sandığı Yasası'nın 8. maddesinin 9. fıkrası, Anayasa'nın 55. maddesindeki sosyal güvenlik hakkına uygun olarak, kişilerin sosyal güvenlik haklarını korumak amacıyla yasaya konmuştu-r. Anayasa'nın 55. maddesine göre, devlet sosyal güvenlik hakkını sağlamak için sosyal sigortalar ve benzeri sosyal güvenlik kurumları ve sosyal yardım örgütleri kurmakla mükelleftir. İhtiyat Sandığı Fonu
da bu maksatla kurulmuştur. Sosyal güvenlik hakkını-n sağlanabilmesi için, İhtiyat Sandığı yatırımlarının güvenceye alınması gerekmektedir. Havaleye konu yasa maddesi, bu amaçla yasaya konmuştur. Benzer düzenlemeler, 26/1977 sayılı Emeklilik Yasası ve 16/1976 sayılı Sosyal Sigortalar Yasası'nda da bulunmakt-adır. Bu düzenleme, kamu yararı dikkate alınarak, İhtiyat Sandığı yatırımlarını ve kişilerin sosyal güvenlik haklarını güvence altına almak için yapılmıştır. Bu nedenle söz konusu düzenleme hukuk devleti ilkesine ve Anayasa'nın 1. maddesine aykırı değildir-. Bu düzenleme, İhtiyat Sandığı Fonuna yatırım yapan tüm kişilerin haklarını koruyan bir düzenleme olduğundan, Anayasa'nın 8. maddesine de bir aykırılığı bulunmamaktadır.

III. Amicus Curiae olarak duruşmaya katılan Başsavcılığın iddiaları:
Havaleye k-onu 34/1993 sayılı İhtiyat Sandığı Yasası'nın 8. maddesinin 9. fıkrası, toplumdaki kişilerin insan onuruna yakışır bir şekilde yaşayabilmelerini sağlayabilmek, Anayasa'nın 55. maddesinin kişilere tanıdığı sosyal güvenlik hakkının sağlanabilmesi ve Devletin- bu hakkı sağlamak amacı ile sosyal sigortalar, sosyal güvenlik kurumları ve sosyal yardım örgütleri kurma ödevini yerine getirebilmesi için Anayasa'nın 55. maddesine uygun olarak düzenlenmiş olup, Sosyal Hukuk Devleti ilkelerini uygulamak amacı güttüğünde-n, Anayasa'nın 1. maddesindeki sosyal adalet ve hukukun üstünlüğü ilkelerine de uygun olup, Anayasa'nın 1. maddesine herhangi bir aykırılığı bulunmamaktadır.

Havaleye konu maddenin Anayasa'nın 8. maddesindeki eşitlik ilkesine de bir aykırılığı bulunm-amaktadır. Çünkü Anayasa'daki eşitlik ilkesi matematiksel bir eşitlik değildir. Eşitlik aynı nitelik ve statüde olan kişiler arasında söz konusu olabilir. Bu meselede borçlu ve alacaklı karşılaştırması yaparak, ilgili Yasa maddesinin Davacı ile Davalı aras-ında eşitsizlik yarattığı söylenemez.

Havale konusu Yasa maddesi, kişilere sosyal güvence sağlamak için konmuş bir madde olup, kamu yararının gerçekleştirilmesini amaçlamaktadır. Bir kişi veya grubun çıkarı için konmamıştır. Bu nedenlerle, Anayasa'nı-n 8. maddesine herhangi bir aykırılığı bulunmamaktadır.

İLGİLİ YASA MADDELERİ
34/1993 sayılı İhtiyat Sandığı Yasası'nın 8. maddesinin 9. fıkrası aynen şöyledir:

"Primler ve Madde 8.
Depozitler (1)....
(2)....
- (3)....
(4)....
(5)....
(6)....
(7)....
(8)....
(9) Prim ve Depozitler, İhtiyat
Sandığı alacakl-arı dışında başkasına
alacak karşılığı devredilemez, başkası
adına, bu haktan vazgeçilemez,
herhangi bir borç veya talep amaçları
için alıkonamaz, dava edilem-ez ve
hükümlü borçlu borçlusu olarak icra
işlemine tabi tutulamaz.
Ancak, istisnai olarak aile
davalarında tarafların hakları
sakl-ıdır."

İLGİLİ ANAYASA MADDELERİ
Madde 1.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Devleti, demokrasi, sosyal adalet ve hukukun üstünlüğü ilkelerine dayanan laik bir Cumhuriyettir.

Madde 8.
(1) Herkes, hiçbir ayırım gözetilmeksizin, Anayasa ve
ya-sa önünde eşittir. Hiçbir kişi, aile, zümre veya
sınıfa ayrıcalık tanınamaz.
(2) Devlet organları ve yönetim makamları, bütün
işlemlerinde yasa önünde eşitlik ilkesine uygun
olarak hareket etmek ve ayrıcalık yapmamak
- zorundadırlar.
(3) Ekonomik bakımdan güçsüz olanların Anayasa ve
yasalar ile elde ettikleri veya edecekleri
kazanımlar, bu madde ileri sürülerek ortadan
kaldırılamaz.

İNCELEME
Davacının yakınması, bu yasa maddesi-nin, Davalının Davacıya verdiği zarar-ziyan için, Davalının İhtiyat Sandığında biriken prim ve depozitlerine Davacının hiçbir şekilde el koyamaması, zarar-ziyanını talep edememesi neticesini ortaya çıkardığı ve borçlu ile alacaklı arasında, yani zarar vere-n ile zarara uğrayan arasında eşitsizlik oluşturduğu nedeniyle, Anayasa'nın 8. maddesindeki eşitlik ilkesine ve kamu yararı dikkate alınmadan, kamu yararı amacı dışında kişilerin çıkarlarının korunduğu nedeniyle de Anayasa'nın 1. maddesindeki hukuk devleti- ilkesine aykırı olduğudur.

Anayasa'nın 148. maddesine göre, "istinaf işlemleri de dahil olmak üzere herhangi bir mahkeme işlemindeki bir taraf,
bu işlemin herhangi bir safhasında, bu işlemdeki uyuşmazlık konularından herhangi birinin, karara bağlanm-asında etkisi olabilen herhangi bir yasanın veya kararın veya söz konusu yasa veya kararın herhangi bir kuralının Anayasa'ya aykırılığını ileri sürebilir." Anayasa'nın 148. maddesindeki bu düzenleme, Mahkeme işlemine taraf olanlara, somut norm denetimini h-arekete geçirme ve uyuşmazlığın çözümünde etken olabilecek bir normun Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürme hakkını vermektedir. Somut norm denetiminin harekete geçirilebilmesi ve bir normun Anayasa'ya aykırılığının iddia edilebilmesi için aranan tek koşu-l, Anayasa'ya aykırılığı iddia edilen yasa veya herhangi bir kuralın uyuşmazlık konularından herhangi birinin karara bağlanmasında etkili olmasıdır.

Bir Mahkeme işleminde bir yasanın veya yasanın herhangi bir kuralının Anayasa'ya aykırılığının ileri -sürülmesi ve ilgili Mahkemenin, yasanın veya bunun herhangi bir kuralının uyuşmazlık konusunun karara bağlanmasında etkili olduğu nedeniyle konuyu Anayasa Mahkemesine havale etmesi halinde de, Anayasa Mahkemesinin, Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen yasan-ın veya yasanın herhangi bir kuralının, uyuşmazlık konusunun karara bağlanmasında etkili olup olmadığını resen inceleme yetkisi bulunmaktadır. Anayasa Mahkemesi, etkenlikle ilgili yapacağı incelemede, etkenlik şartının mevcut olmadığı sonucuna varırsa, Ana-yasa'ya aykırılık konusunda bir inceleme yapmaz (Gör.Anayasa Mahkemesi 2/82 D.9/82, Anayasa Mahkemesi 13/86 D.19/87, Anayasa Mahkemesi 5/95 D.4/96).

Bir banka olan Davacı, dosyalamış olduğu davada, Davalının bankayı zarar-ziyana uğrattığı nedeniyle, -Davalı aleyhine uğradığı zarar-ziyan için hüküm verilmesini talep etmekte ve davaya bağlı ol