-D.4/90Anayasa Mahkemesi 28/89
Anayasa Mahkemesi olarak oturum yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S. Dayıoğlu,
N. Ergin Salâhi, Aziz Altay, Celâl Karabacak.

Davacı: Belediye Emekcileri Sendikası, Lefkoşa-
İle
Davalı: 1. KKTC Cumhuriyet Meclisi
2. KKTC Bakanlar Kurulu vasıtasıyle KKTC
A r a s ı n d a.

Davacı namına: Hüseyin Celâl
Davalı (1) namına: Zaim Necatigil
Davalı (2) namına: Hakkı C. Önen

-------------

K A R A R

KONU:
15/1980 sa-yılı Belediyeler Yasasının 22.maddesinin (1).fıkrasını kaldıran ve yeni bir (1).fıkra koyan 52/1989 sayılı Belediyeler (Değişiklik) Yasasının 4.maddesinin, değiştirilmiş şekli ile esas yasanın 21.maddesinin (19).fıkrasına atıf yaptığı oranda, Anayasanın 1,- 3, 46, 53, 54 ve 119.maddelerine aykırı olup olmadığı.

I.OLAY:
Davacı belediye çalışanlarının kayıtlı bir sendikasıdır. Görev ve yetkileri arasında belediyelerde çalışanların ekonomik ve sosyal durumlarını korumak ve düzenlemek amacı ile toplu sözleşme- yapmak vardır. 52/1989 sayılı Yasanın 4.maddesi, esas yasanın 22.maddesine eklediği yeni (1).fıkra ile belediyelerin yapmış oldukları toplu iş sözleşmelerinin İçişleri Bakanlığının onayı ile yürürlüğe girmesini öngörmektedir. Davacı, açmış olduğu dava i-le, kendi varlık ve görevlerini ilgilendiren bir konuda hükümler getirdiğini iddia ettiği konu yasa maddesinin Anayasanın yukarıda sözü edilen maddelerine aykırı olduğunu ileri sürerek iptalini istedi. Davalılar ise konu yasa maddesinin Anayasaya aykırı o-lmadığını ileri sürdüler.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:
Davacının iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
52/1989 sayılı Yasanın 4.maddesi yapılan bir toplu sözleşmenin Bakanlığın onayına sunulmasını öngördüğü oranda Anayasaya aykırıdır.

Halkın yerel ihtiyaçla-rının kendi seçeceği organlar tarafından karşılanması demokrasinin gereğidir. Seçimle iş başına gelen bir belediyenin yerel gereksinmesi icabı yapacağı bir sözleşmenin Bakanlığın onayına bağlı olması belediyenin toplu sözleşme yapma yetkisini ortadan kald-ırır. Bu ise Anayasanın demokrasi ve hukukun üstünlüğü ilkelerini içeren 1.maddesine aykırı düşer.

Anayasanın 46.maddesi sözleşme hakkını düzenleyen bir maddedir. Toplu sözleşme de daha dar anlamlı olmakla beraber bir nevi sözleşmedir. Çalışanlar işve-renlere karşı daha zayıftır ve bu toplu sözleşme çalışanların hakkını korumak için bir silâhtır. Yapılan bir toplu sözleşmenin ise ücüncü bir şahsın onayına tabi olması böyle bir sözleşme yapma hakkını ortadan kaldırır. Çünkü çalışanlar üçüncü şahıs ile -pazarlık edecek durumda olmadıkları gibi üçüncü şahıs bunların muhatabı da değildir. Bu nedenlerle konu yasa maddesi Anayasanın 46 ve 54.maddelerine aykırıdır.

Anayasanın 53.maddesi sendika kurma hakkını düzenler. Bir sendikanın temel görev ve yetki-lerinden biri çalışanlar adına toplu sözleşme yapmaktır. Böyle bir yetkisi olmayan bir sendika ise Anayasanın öngördüğü anlamada bir sendika değildir. Bu nedenle konu yasa maddesi Anayasanın 53.maddesine de aykırıdır.

Anayasanın 119.maddesinin (2).fıkr-ası yerel yönetimlerin görev ve yetkilerinin yerinden yönetim ilkesine uygun olarak yasa ile düzenlenmesini öngörmektedir. Bu nedenle mahalli sorunlar ile ilgili olarak karar vermesi gereken yerel yönetimlerin kendileridir. Merkezi yönetim hiyerarşisi iç-inde olmayan bir yerel yönetimin yapacağı toplu sözleşmenin, hangi hallerde onaylanacağı veya onaylanmayacağı belirtilmeden, Bakanlığın onayına tabi tutulmuş ve Bakanlığa gerekçe vermeden de onaylamama hususunda keyfi bir yetki tanımıştır. Bu ise Anayasan-ın 119.maddesinin (1) ve (2).fıkralarına aykırı düşmektedir.

Davalı (1)'in iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Anayasanın 1.maddesi Devlet ile ilgili genel bir maddedir. Yerel yönetimlerle ilgili özel düzenleme getiren madde 119.maddedir. Bu maddede -demokratik yerel kuruluşun nasıl olacağı belirlenmiş ve 68.maddedeki ilkelere uyularak yapılacak bir seçimle iş başına gelmesi öngörülmüştür. "Demokrasi" ilkesini daha fazla açıp zorlamağa gerek yoktur. 119.maddede öngörülen "yerel ortak gereksinme" maaş- rejimi ile ilgili bir kavram olmayıp çevre sağlığı, temizliği, aydınlatma v.s. gibi konularla ilgilidir. Diğer bir deyimle burada bir kısım ücretliler kastedilmeyip halkın gereksinmesi murat edilmiştir. Bu görüşten hareketle konu demokrasi ilkesine bağl-anamaz.

Belediyelerin tamamen özgür veya özerk olacağı Anayasada öngörülmüş değildir.

Devlette, maaş rejimi ile ilgili olarak, bir üniformite olması gerekir ve bu da sosyal adalete aykırı düşmez.

Bir yerde denetimin mevcut olması demokrasi ilkesi i-le çatışmaz.

"Hukukun üstünlüğü" genel olarak kamu organlarının hukuka uygun olarak hareket etmeleri ve adli denetime tabi olmaları anlamındadır. Konu edilen onay yetkisi bir yasa ile verilmiş olduğuna göre bunun hukukun üstünlüğüne ters bir yanı yoktur-.

Yukarıda belirtilen nedenlerle yasanın konu edilen 4.maddesinin Anayasanın 1 veya 119.maddelerine aykırılığı yoktur.

Anayasanın 3.maddesi genel bir maddedir ve konunun bu madde ile direkt veya yakın bir ilgili yoktur. Bu maddeye aykırılık mevcut değ-ildir.

Anayasanın 46.maddesi sözleşme hakkını düzenlemekte ve kısıtlamaların hangi amaçla yapılacağını belirtmekte olmakla birlikte bu maddenin toplu sözleşmelere şümulü yoktur. Bu madde altında öngörülen sözleşmeler onaya tabi olmayabilir ancak toplu s-özleşmeler bunlardan farklıdır ve onaya tabi olabilirler. 46.maddeye aykırılık mevcut değildir.

Anayasanın 54.maddesi toplu sözleşme hakkını sınırsız bir hak olarak görmemektedir. Bu böyle olduğuna göre de bu hak Anayasanın 11.maddesi kurallarına uygun- olarak onaya tabi tutulabilir ve bunun sosyal adalete aykırı bir yönü yoktur. Nitekim asgari ücret anlaşmaları da onaya tabidir.

Anayasanın 113.maddesine göre Devlet bir bütündür. Yerel yönetimler de bu bütünün parçalarıdır. Devlet bir bütün olduğ-una göre bunun parçaları tam özerk olamaz ve bunlar üzerinde Devletin denetimi olması gerekir.

Anayasanın 53.maddesi sendika kurma hakkı ile ilgilidir. Konu edilen yasa maddesinin bu hak ile yakın veya uzak bir ilgili yoktur ve bu nedenle Anayas-anın bu maddesine aykırılık mevcut değildir.

Konu yasa maddesinin Anayasaya aykırılığı yoktur.

Davalı (2)'nin iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:

Anayasanın 1.maddesi Devletin şekil ve niteliklerini belirler ve konu yasa maddesi ile tek ilgisi olabi-len içerdiği hukukun üstünlüğü ilkesidir. Bakanlığın vereceği karar yargı denetimine tabi olacağına göre bu ilkeye aykırılık mevcut değildir.

Anayasanın 119.maddesi "demokrasi" kavramını belirler ve yerel organların kuruluşlarında etkili olmasını öngörü-r. Konu yasa maddesinin Anayasanın 119.maddesine aykırılığı yoktur.

Anayasanın 3.maddesi genel bir maddedir ve konu ile herhangi bir ilgisi yoktur.

Anayasanın 46.maddesinin toplu sözleşmelere şümulü yoktur ve bu nedenle söz konusu yasa kuralının bu ma-ddeye aykırılığı mevcut değildir.

Anaysanın 53.maddesinin konu ile ilgisi yoktur.

Yapılan bir toplu sözleşmenin Bakanlığın onayına tabi olması Anayasanın 54.maddesine ters düşmez.
15/1980 sayılı Yasa incelendiğinde belediyelerin birçok faaliyetlerinin- Bakanlığın onayına tabi olduğu görülür.

Konu yasa maddesinin Anayasaya aykırılığı yoktur.

III.İLGİLİ YASA METİNLERİ:
51/1989 sayılı Belediyeler (Değişiklik) Yasasının 4.maddesi aynen şöyledir:
"4. Esas Yasa 22'inci maddesinin (1)'inci fıkrası -kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni (1)'inci fıkra konmak suretiyle değiştirilir:
(1)Bu Yasanın 21'inci maddesinin (1)'inci, (4)'üncü, (6)'ıncı, (9)'uncu, (10)'uncu, (11)'inci ve (19)'uncu fıkralarındaki kararlar, başka merci göster-ilmemişse Bakanlığın onayı ile yürürlüğe girerler."
4. maddede atıf yapılan 21. maddenin (19). fıkrası da değiştirilmiş şekli ile aynen şöyledir:
(19)Toplu İş Sözleşmelerinin incelenmesi ve kabul edilmesi."

IV.İLGİLİ ANAYASA METİNLER-İ:

"Madde 1.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Devleti, demokrasi, sosyal adalet ve hukukun üstünlüğü ilkelerine dayanan lâik bir Cumhuriyettir."

"Madde 3.
(1)Egemenlik, kayıtsız şartsız Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlarından olu-şan halkındır.
(2)Halk, egemenliğini, Anayasanın koyduğu ilkeler çerçevesinde yetkili organları eliyle kullanır.
(3)Halkın hiçbir zümresi, kesimi ve kişisi, egemenliği kendine mal edemez.
(4)Hiçbir organ, makam veya merci, kaynağını bu -Anayasadan almayan bir yetki kullanamaz."

"Madde 46.
(1)Herkes, sözleşme hukukunun genel ilkelerince konan koşullara, kısıntılara, sınırlandırmalara ve yürürlükteki yasalara uymak kaydıyla, serbestçe
sözleşme yapma hakkına sahiptir. - Ekonomik bakımdan güçlü kişilerin diğer kişileri istismarı yasa ile önlenir.
(2)Sözleşmelerden doğan hak ve yükümlülükler kamu yararı, kamu düzeni, sosyal adalet ve ulusal güvenlik gibi nedenlerle yasa ile düzenlenebilir ve kısıtlana-bilir.
(3)Devlet yasa ile, belirli yörelerdeki sosyal ve ekonomik gereksinmeleri ve özellikleri dikkate alarak, konut kiraları konusunda gerekli önlemleri alabilir, kısıtlama ve d