-D.13/90 Anayasa Mahkemesi: 27/89
Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S. Dayıoğlu,
N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Celâl Karabacak
Anayasanın 148.maddesi tahtında
-
Lefkoşa Kaza Mahkemesi tarafından 3602/87 sayılı davada (Davacı: Nevzat Mehmet ile Davalı: Ertuğrul Mehmet arasında) sunulan konu.

Davacı namına: Erden Algun
Davalı namına: Kıvanç M. Riza
Amicus curiae olarak Başsavcılık namına: Yaşar Boran

---------------------

K A R A R
KONU:
5/88 sayılı Yasanın 2.maddesinin (2).fıkrası ile değiştirilmiş şekli ile 9/76 sayılı Mahkemeler Yasasının 42.maddesinin (3).fıkrasının Anayasanın 1 ve 136.maddelerine aykırı olup olmadığı.

I. OLAY:
Taraflar kardeştirler- ve Lefkoşada İnönü Meydanında bulunan ve bodrum, dükkân ve 3 kattan oluşan 140 ve 141 parsel sayılı taşınmaz malın sahibidirler. Tarafların, konu malın tasarruf ve kullanımı ile ilgili olarak, aralarında ihtilâf çıkması üzerine davacı davalı aleyhine 104-3/86 sayılı davayı açtı. Bu davada taraflar, 12.5.1986 tarihinde mahkeme zabıtlarına geçirtilen bir anlaşmaya vardılar. Bu anlaşma uyarınca davalı konu taşınmaz malın bir kısmını kullanacak ve davacıya bazı ödemelerde bulunacaktı. Tarafların bu anlaşma -ile ilgili olarak aralarında ihtilâf çıkması üzerine davacı, 16.12.1987 tarihinde, davalıyı dava etti ve kendisinden konu anlaşma altında kira borcu olarak 4500000TL ve bu paranın 1.9.86'dan itibaren %48 faizini talep etti. Davalı dosyaladığı müdafaa takr-iri ile davacının iddia ve taleplerini reddetti. Dava duruşma için Lefkoşa Kaza Mahkemesi önüne gittiğinde davalı 5/88 sayılı Yasanın 2(2) maddesi ile değiştirilmiş şekli ile 9/76 sayılı Mahkemeler Yasasının 42.maddesinin (3).fıkrasının Anayasanın 1 ve 13-6.maddelerine aykırı olduğunu ileri sürdü ve mahkeme de ileriye sürülen Anayasaya aykırılık konusunun taraflar arasındaki ihtilâfı karara bağlamada etkili olabileceği kanaatına vardı ve konuyu, karara bağlanmak üzere, Anayasa Mahkemesi olarak Yüksek Mahkem-eye sundu. Mahkeme, ayrıca, Anayasa Mahkemesinin kararına değin davanın duruşmasını durdurdu.

Havale, Anayasa Mahkemesi önünde duruşması yapıldıktan sonra, karara kaldı. Kararın tezekkür edildiği bir safhada ise Mahkeme, Başkanın karşıoyu ve oyçokluğu -ile, tarafların tekrar çağrılarak kazanılmış haklara konu yasa kuralı ile yapılan müdahaleyi meşru kılacak zaruri hal veya haklı nedenin mevcut olup olmadığı hususunda dinlenmelerine karar verdi ve tekrar bir oturum yaparak onları bu hususta dinledi.

II. -İDDİANIN GEREKÇESİ:
Davalının iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
5/88 sayılı Yasa ile tadil edilinceye kadar 1976 Mahkemeler Yasasının 42(3) maddesine göre hükümlü borçlar yılda %4 oranında faiz taşıyordu. Bu madde 5/88 sayılı Yasanın 2(2) madde-si ile değiştirilmiştir ve buna göre bir hükümlü borç Merkez Bankası tarafından saptanıp yürürlüğe konulan yıllık azami faiz oranında bir faiz taşır. Bu tadilât uyarınca bir hükümlü borcun taşıdığı faiz epeyi yüksektir. Konu maddeye yapılan tadilât 5.2.1-988 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir. Bu böyle olduğuna göre tadil edilmiş şekli ile bu madde, 5.2.1988'den evvel açılmış davalara uygulandığı nispette, Anayasanın 1.maddesine aykırıdır. Tarafların haklarının, davanın açıldığı tarihteki mevzuata g-öre saptanması gerekir. Dava tarihinden sonra geçirilen yasaların tarafların bu haklarının saptanmasında uygulanması müktesep haklara müdahale teşkil eder ve bu nedenle Anayasanın 1.maddesine ters düşer.

Konu maddenin yorumu Yargıtay/Asli Yetki 9, 10, 1-1/88 ve Yargıtay/Hukuk 63/86'da yapıldı. Yargıtay/Hukuk 63/86 Anayasa Mahkemesini bağlamaz.

Bu meselede 'zaruret' müdafaasının geçerli olabilmesi için istisnai durum veya gerekli zaruri hal mevcut değildir. 1974'de banka faizleri %7 iken yasal faiz o-ranı %4 idi. 31/83 sayılı Yasaya istinaden 25 Ekim 1984 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan bir karar ile banka faizleri %20'ye yükseltildiği halde yasal faize dokunulmadı. Banka faizleri 1987'de %40'a çıkartıldığında da yasal faiz yükseltilmedi. Bu husus-lar dikkate alındığında ortada herhangi bir acil veya zaruri bir halin mevcut olmadığı açıktır. Ülkede yüksek enflasyonun mevcut olduğu doğrudur. Türk Lirasının istikrarlı para birimleri karşısında değer yitirdiği de gerçektir. Ancak mevcut enflasyon do-layısıyle ekonomik alanda olağanüstü bir durum yoktur. Böyle bir durum olsa bile alınacak tedbirlerin geçici olması gerekir. Zaruret müdafaasının geçerli olabilmesi için hangi koşulların var olması gerektiği A.M. 6/73'de belirtilmiştir.

Anayasanın 136.-maddesine aykırılık ileri sürülmedi.

Davacının iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:

Müktesep hak kavramı bir davanın karara bağlanmasında uygulanacak yasa veya yasalara şamildir. Bu meselede ise konu olan hükümden sonra tatbik edilecek olan faiz oranı-dır. Davadaki ihtilâf davanın açıldığı tarihteki yasaya göre karara bağlanır.

Mahkeme faiz için karar vermez, otomatiktir ve isdar edilen hükümlere işlenir. Müktesep haklara müdahale mevcut değildir ve Anayasaya aykırılık yoktur.

Barış Harekâtınd-an sonra Kıbrıs parasının yerini Türk parası almıştır. Türk Lirası ise devamlı olarak değer kaybetmekte ve memlekette yüksek düzeyde enflasyon yaşanmaktadır. Bunun tesirlerini azaltmak için Devlet bir seri tedbirler alarak banka faizlerini yükseltmiştir.- Bu tedbirlerin alınması memlekette yaşanan yüksek enflasyonun zaruri bir sonucudur. Banka faizleri yükseltilirken yasal faizler için önlem alınmaması adaletsizlik ve dengesizlik doğurur. Bunun içindir ki yasal faiz oranının yükseltilmesinin zaruri bir -hal olarak değerlendirilmesi gerekir. Böyle mütalâa edildiğinde de konu fıkra Anayasanın 1.maddesine aykırı olmaz.

3. Amicus curiae olarak bulunan Başsavcı Yardımcısının görüşlerinin özeti şöyledir:

Maddenin yorumu Yargıtay/Asli Yetki 9, 10, 11/88'de -yapıldı. Daha sonra Yargıtay/Hukuk 63/86'da da aynı yorum yapıldı ve Yargıtay maddenin ileriye dönük ve 5.2.1988'den sonra verilen hükümlere şamil olduğunu belirtti. Ancak 5.2.1988'den evvel açılmış davalara teşmil edilip edilmeyeceğinin yorumu yapılmadı-. Bu böyle olduğuna göre de havale mevsimsiz sayılabilir.

Pek çok Anayasa Mahkemesi kararlarına göre davalar açıldığı tarihteki yasalara göre karara bağlanır ve sonuçlandırılır. Bu bir müktesep haktır.

Davacı avukatı tarafından ileri sürülenler doğ-rudur. Ülkede yüksek düzeyde enflasyon vardır. Bu durumda zaruri halin mevcudiyetinden söz edilebilir. Zaruri hallerin ne gibi durumlarda mevcut olabileceği A.M. 6/73, A.M. 1/74 ve A.M. 8/78 sayılı meselelerde verilen kararlarda incelenmiştir.

III. İL-GİLİ YASA METNİ:
5/88 sayılı Yasanın 2(2) maddesi ile tadil edilmiş şekli ile 1876 Mahkemeler Yasasının 42(3) maddesi aynen şöyledir:
-"(3)Bu maddenin (1)'nci fıkrası uyarınca aksine hükmedilmedikçe, her hüküm, borçlunun, hükmün verildiği günden başlayarak son ödeme gününe kadar, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Merkez Bankası Yasasının 25'inci maddesi uyarınca saptanıp yür-ürlüğe konulan mevduat yıllık azami faiz oranında bir faiz ödemesini gerektirir."
-
IV. İLGİLİ ANAYASA METNİ:
"Madde 1.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Devleti, demokrasi, sosyal adalet ve hukukun üstünlüğü ilkelerine dayanan lâik bir Cumhuriyettir."

V. İNCELEME:
Konu, ileriye sürülen iddialar ve görüşler ışığında incelendi -ve gereği düşünüldü.

5/88 sayılı Yasanın 2(2) maddesi ile değiştirilmiş şekli ile 9/76 sayılı Mahkemeler Yasasının 42.maddesinin (3).fıkrasının geriye dönük işlemler içerdiği oranda Anayasanın 1.maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Bu konuyu te-zekkür ederken ilkin bu maddenin geriye dönük olup olmadığını ve neleri kapsadığını incelememiz gerekir. Geçmişte birçok Anayasa Mahkemesi kararında değinildiği gibi bir yasa maddesinin yorumunu yapmak esas itibarıyle davanın önünde bulunduğu, duruma göre-, İlk Mahkemeye veya Yargıtaya düşmektedir. 5/88 sayılı Yasanın 2(2) maddesi ile değiştirilmiş şekli ile Esas Yasanın 42(2) maddesinin yorumu Yargıtay/Asli Yetki 9, 10, 11/88'de yapılmıştır. Önümüzdeki mesele ise Yasanın 42(3) maddesi ile ilgilidir. Bu -maddenin yorumu da Yargıtay/Hukuk 63/86, D.28/89'da yapılarak şu görüşe yer verilmiştir.
- "5/88 sayılı Yasa ile değiştirilmiş şekliyle 9/76 sayılı Mahkemeler Yasasının 42.maddesinin (3).fıkrası aynen şöyledir:
Bu maddenin (1)'inci fıkrası uyarınca aksine hükmedilmedikçe, her hüküm, borçlunun, hükmün verildiği günden başlayarak son ödeme gü-nüne kadar, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Merkez Bankası Yasasının 25'inci maddesi uyarınca saptanıp yürürlüğe konulan mevduat yıllık azami faiz oranında bir faiz ödemesini gerektirir. Yukarıda altıntısı yapılan maddenin içeriği dikkatle okunaca-k olursa burada yer alan "hükmün verildiği günden başlayarak" ibaresinin ileriye dönük olduğuna kuşku yoktur. Diğer bir ifade ile 5/88 sayılı Yasa ile yapılan değişiklik yasanın yürürlüğe girdiği 5.2.1988 tarihinden sonra verilecek hükümlerin yürürlükte o-lan mevzuatın öngördüğü yasal faiz oranını taşımasını öngörmektedir. Yasal faizden ancak bir hükmün verildiği tarihten sonra söz edilebilir. Anılan maddenin (2).fıkrasında olduğu gibi (3).fıkrasının davanın açıldığı tarihe bir dönüklüğü yoktur. Birleşti-rilmiş Yargıtay/Asli Yetki 9/88, 10/88 ve 11/88'de "5/88 sayılı Yasa da ileriye dönük yani 5.2.1988 tarihinden sonra açılacak davalara uygulanacağı" şeklinde ifadesini bulan söz dizisi 43.maddenin (2).fıkrası amaçları bakımından söylenmiştir. Çünkü daha e-vvel de değinildiği gibi (2).fıkra uyarınca verilen hükümlerin, hüküm tarihinden değil de davanın açıldığı tarihten itibaren yasal faiz taşıyacağı öngörülmüştü."

Görülebileceği gibi yasa maddesini yorumlayan Yargıtay, havale konusu edilen 42.maddenin (3-).fıkrasının, hükmün verildiği tarihten itibaren yürürlüğe gireceği cihetle geriye dönüklüğün olmadığını vurgulamıştır. Biz de bu görüşle hemfikiriz ve