-D.9/90 Birleştirilmiş Anayasa Mahkemesi 2/90 ve 6/90
Anayasa Mahkemesi 2/90
Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S. Dayıoğlu, N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Cel-âl Karabacak

Lefkoşa Kaza Mahkemesi tarafından 1455/89 sayılı Hukuk davasında (Davacı: Metin Münür ile Davalı: KKTC Başsavcısı arasında) sunulan konu

Davacı namına: Kıvanç M. Riza
Davalı namına: Hakkı C. Önen

Anayasa Mahkemesi: 6/90
Anayasa Mah-kemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S. Dayıoğlu,
N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Celâl Karabacak

Lefkoşa Kaza Mahkemesi tarafından 1456/89 sayılı Hukuk davasında (Davacı: Önal Aktolga il-e Davalı: KKTC Başsavcısı arasında) sunulan konu

Davacı namına: Kıvanç M. Riza
Davalı namına: Hakkı C. Önen

------------

K A R A R

KONU:
Fasıl 155 Ceza Usulü Yasasının 14(1)(a) maddesinin Anayasanın 16.maddesinin (3).fıkrasına aykırı olup olmadı-ğı.
I. OLAY:
Her iki havalede konu tamamen aynı olduğu cihetle Mahkeme tarafından birleştirilerek dinlenmişlerdir.

Gerek 2/90 sayılı havaledeki davacı gerekse 6/90 sayılı havaledeki davacı aynı davalı aleyhine Lefkoşa Kaza Mahkemesinde ayrı ayrı dosyala-dıkları birer dava ile Emniyet Kuvvetleri tarafından haksız ve kanunsuz bir şekilde tutuklandıklarını ileriye sürerek zarar ziyan talebinde bulundular. Davalı da her iki davada ayrı ayrı müdafaa dosyalayarak davacıların taleplerini reddetti.

Davalar dur-uşma için Lefkoşa Kaza Mahkemesi önüne gittiğinde davacılar Fasıl 155 Ceza Usulü Yasasının 14(1)(a) maddesinin Anayasanın 16.maddesinin (3).fıkrasına aykırı olduğunu ileri sürdüler ve Mahkeme de ileriye sürülen Anayasaya aykırılık konusunun her iki davada -da taraflar arasındaki ihtilâfı karara bağlamada etken olabileceği kanaatına vardı ve konuyu, karara bağlanmak üzere, Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, sundu. Kaza Mahkemesi, ayrıca, Anayasa Mahkemesinin kararına değin davaların duruşmalarını du-rdurdu.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:
Davacıların iddialarının gerekçesi özetle şöyledir:
Anayasanın 16.maddesinin (2).fıkrası bir kişinin özgürlüğünden ne gibi hallerde yoksun bırakılabileceğini sıralamaktadır. Bu fıkranın (c) bendi bir kişinin, suç işlediği- makûl şüphesi üzerine, yetkili yargı mercii önüne getirilmesi amacıyla veya suç işlemesini önlemenin veya işledikten sonra kaçmasına engel olmanın makûl olarak gereki görüldüğü hallerde yakalanmasına veya tutuklanmasına cevaz vermektedir. Aynı maddenin (-3).fıkrası ise bir kimsenin, ölüm veya hapis cezasını gerektiren bir suçüstü halinde ve yasa ile konduğu zaman ve gösterildiği usul müstesna olmak üzere, yasanın gösterdiği usullere uygun olarak ve yargıç kararına dayanılarak düzenlenmiş bir adli belge bul-unmaksızın yakalanamamasını öngörmektedir. Bu fıkrada öngörülen genel kaidedir ve istisnası da fıkranın içindedir. Bu madde 1960 Anayasasında da yer almakta idi. KKTC Anayasasının 16.maddesinin (2) ve (3).fıkralarının 1960 Anayasasında muadilleri 11.mad-denin (2). ve (3). fıkraları idi. Bu fıkralar her iki Anayasada tıpatıp aynıdırlar. 1960 Anayasanın bu fıkralarının yorumu zamanın Yüksek Anayasa Mahkemesi tarafından Kyriakides v. Republic I RSCC, s.66 da yapılmıştır. Bu yoruma göre maddenin (2).fıkras-ı bir kişinin yargıç tarafından verilen adli belge olmaksızın tutuklanmasına cevaz vermemekte ve fıkrada belirtilen hallerde dahi kişinin yakalanması veya tutuklanması için adli müzekkereye gerek bulunmaktadır.

1960 Anayasasındaki konu fıkralar ilkin KTF-D Anayasasına ve sonra da KKTC Anayasasına aynen ithal edilmiş olduğuna göre bu fıkraların yorumunun de aynı olması gerekir. Bu böyle olduğuna göre Fasıl 155 madde 14(1)(a), kişinin adli müzekkere olmaksızın yakalanmasına cevaz verdiği cihetle, Anayasanın- 16.maddesinin (3).fıkrasına aykırıdır.

Davalının iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:

Anayasamızın 16.maddesinin mehazı 1960 Anayasasının 11.maddesidir.

Anayasanın 16.maddesinin (2).fıkrasının (c) bendi ile aynı maddenin (3).fıkrasında öngörülen hus-usların anlaşılması veya izahı mümkün değildir. Ortada bir çelişki vardır. Nitekim insan haklarını korumaya dair 39/62 sayılı Avrupa İnsan Hakları Tasdik Kanunu incelendiğinde 5.maddesinin Anayasanın 16.maddesine benzer olduğu fakat 16.maddenin (3).fıkra-sı gibi bir fıkra içermediği görülür.
1960 Anayasasının sözü edilen fıkralarının yorumunu Kyriakides davasında yapıldığı gerçektir ancak mahkemenin söyledikleri bir görüş niteliğinde (obiter) dir.

Bir kişi sadece 16.maddenin (3).fıkrasında belirtildiği -gibi adli müzekkere ile yakalanabilse veya tutuklanabilse o zaman (2).fıkranın (c) bendine veya maddenin (4), (5), (6) ve (7).fıkralarına gerek kalmazdı. Eğer bir kişinin yakalanabilmesi sadece adli müzekkere ile sağlanabilirse onun tekrar 24 saat içinde -yargıç önüne çıkarılmasının anlamı nedir? Bu fıkraların mevcudiyeti göstermektedir ki yakalanma polis tarafından müzekkeresiz yapılabilir ve yakalanan kişinin 24 saat içinde yargıç önüne çıkarılması gerekir. Şimdiye kadarki uygulama da bu yöndedir.

Bir- kişinin müzekkeresiz y