-D.15/81Anayasa Mahkemesi 26/80
Anayasa Mahkemesi olarak oturum yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Ülfet Emin, Başkan, Şakir Sıdkı İlkay,
Salih S. Dayıoğlu, N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut.
Anayasanın 114(1) maddesi gereğince

(YİM- 247/80 sayılı başvuruda) Doğan Haktanır ile 1. Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığı Askeri Mahkemesi vasıtasıyle KTFD.
2. Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığı vasıtasıyle KTFD

10.12.1980 tarihinde sunulan konu.

Müstedi namına: Ergin Ulunay.
Müstedaaleyh namına: -Erden Algun.

-----------

K A R A R
KONU:
1979 Mücahitlik (Hizmet Belgelendirme) Tüzüğünün 4, 5, 6, 7, 8, 9 ve 10. maddelerinin idari yetki verdiği nisbette Anayasanın 118 ve 122. maddelerine ve 9. maddede yer alan "kesin hüküm"ün Anayasanın 118 ve 123. -maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

I. OLAY:
Müstedi Yüksek İdare Mahkemesine dosyaladığı 21.4.1980 tarihli bir başvuru ile müstedinin Limasol Sancağında 14 Şubat 1966 ile 20.7.1974 tarihleri arasında yaptığı mücahitlik hizmetinin belgelenmesini- reddeden müstedaaleyhin 7.2.1980 tarihli kararının tamamen hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına dair karar verilmesi isteminde bulundu. Müstedi başvurusunda 14.2.1966'dan 20.7.1972'ye kadar mücahitlik yaptığını ancak bu müc-ahitlik hizmetinin Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığı kayıtlarında bulunmadığını ve söz konusu mücahitlik hizmetinin belgelenmesi için 1979 (Hizmet Belgelendirme) Tüzüğü uyarınca Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığı Askeri Mahkemesine 131/79 sayılı istidayı dosyal-adığını, söz konusu mahkemenin 7.2.1980 tarihinde karar verdiğini ve söz konusu karar ile müstedinin talebinin reddedildiğini belirtti.

Müstedaaleyh dosyaladığı itirazname ile müstedinin talebinin Askeri Mahkeme tarafından doğru olarak reddedildiğini ile-ri sürdü.

Başvurunun duruşması esnasında müstedi 1979 Mücahitlik (Hizmet Belgelendirme) Tüzüğünün 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10. maddelerinin ve Tüzüğün 9. maddesinin "kesindir" hükmünün Anayasanın 118 ve 122. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürdü. Anayasaya a-ykırı olduğu ileri sürülen tüzük maddelerinin taraflar arasındaki uyuşmazlığın karara bağlanmasında etkisi olduğundan Yüksek İdare Mahkemesi konuyu karara bağlamak üzere Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, sunmuştur ve Anayasa Mahkemesi konu hakkın-da karar verinceye dek başvurunun duruşması süresiz ertelenmiştir.

II. İLGİLİ TÜZÜK MADDELERİ:
1979 Mücahitlik (Hizmet Belgelendirme) Tüzüğünün 4, 5, 6, 7, 8, 9 ve 10. maddeleri aynen şöyledir:
"4. Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığında kaydına rastlanmıyan -veya kaydı olduğu halde kayıtlarda tesbit edilen süreden fazla hizmet yaptığını iddia edenler Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığı Askeri Mahkemesine başvurma hakkına sahiptirler.

5. Başvurma Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığı Askeri Mahkeme mukayyitliğine ihbar-lı istida dosyalamakla yapılır. İstidada Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığı taraf olarak gösterilir.

6. İhbarlı istida, Mukayyit tarafından ihbarlı istidaya ilişkin yürürlükteki mevzuat hükümlerine göre işleme tabi tutulur.

7. Askeri Mahkemenin takdir- ve yönerilerine göre yetkili ve ilgili makam veya kişilere ek olarak bilgi verebilecek herhangi bir kişi de mahkeme emri ile tanık olarak celbolunur. Mahkemeye gelmeyi reddeden tanıklara Mahkeme tarafından celbname çıkarılır. İstida sahibi adına celbedi-len tanıkların gideri istida sahibine aittir.

8. Duruşma bir soruşturma niteliğini taşır. Doğal adalet ilkelerine uygun olarak yapılır ve olanaklar ölçüsünde bir hukuk davasında takip olunan usul uygulanır, fakat şahadet yasalarına sıkı sıkıya bağlı olm-ak gerekmez. Duruşmanın sonucu resmen ve yazılı olarak dilekçe sahibine ve Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığına bildirir.

9. Duruşma sonucu Mahkemenin bulguları adli karar veya hüküm niteliğinde olmayıp istinaf veya temyize tabi değildir, kesindir.

10. Ma-hkeme, duruşma usulü, tanıkların celbi ve gerekli göreceği diğer hususlar hakkında talimat yapma yetkisine haizdir."

III. İLGİLİ ANAYASA METİNLERİ:

"Madde 118.
Yüksek Mahkeme, Yüksek İdare Mahkemesi olarak, yürütsel veya yönetsel bir yetki kullanan herh-angi bir organ, makam veya kişinin bir kararının, işleminin veya ihmalinin, bu Anayasanın veya herhangi bir yasanın veya bunlara uygun olarak çıkarılan mevzuatın kurallarına aykırı olduğu veya bunların söz konusu organ veya makam veya kişiye verilen yetkiy-i aşmak veya kötüye kullanmak suretiyle yapıldığı şikâyeti ile kendisine yapılan başvurma hakkında, kesin karar vermek münhasır yargı yetkisine sahiptir.
Böyle bir başvurma, sahip olduğu meşru bir menfaatı, bu gibi karar veya işlem veya ihmal yüzünden olum-suz yönde ve doğrudan doğruya etkilenen kişi tarafından yapılabilir.
Söz konusu başvurma, karar veya işlemin yayınlanması tarihinden veya yayınlanmadığı takdirde ve bir ihmal halinde, başvuran kişinin bunu öğrendiği tarihten başlayarak yetmiş beş gün içind-e yapılır.
Böyle bir başvurma üzerine Mahkeme kararında -
Söz konusu karar veya işlem veya ihmali, tamamen veya kısmen, onaylayabilir, veya
Söz konusu karar veya işlemin, tamamen veya kısmen, hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağ-ına karar verebilir, veya
Söz konusu ihmalin, tamamen veya kısmen, yapılmaması gerektiğine ve yapılması ihmal olunan eylem veya işlemin yapılması gerektiğine karar verebilir.
Bu maddenin (4). fıkrası gereğince verilen herhangi bir karar, Devlet içerisinde-ki bütün mahkemeleri ve bütün organları veya makamları bağlar. Karar, ilgili organ veya makam veya kişi tarafından uygulanır ve ona göre hareket edilir.
Bu maddenin (4). fıkrası gereğince hükümsüz kılınan herhangi bir karar veya işlemin veya yapılmaması g-erektiğine karar verilen herhangi bir ihmalin kendisine zarar verdiği herhangi bir kişi, ilgili organ, makam veya kişi tarafından, istemi kendisini tatmin eder şekilde yerine getirilmediği takdirde, zararların tazmini veya kendisine başka bir tazminat veri-lmesi için dava açmak ve mahkeme tarafından saptanacak tam ve muhik bir tazminat almak veya söz konusu mahkemenin vermeğe yetkili olduğu diğer tam ve muhik bir tazminat almak hakkına sahiptir."

"Madde 122.
Güvenlik kuvvetleri ile ilgili yargı, güvenlik k-uvvetleri mahkemeleri ve disiplin mahkemeleri tarafından yürütülür.
Güvenlik kuvvetleri mahkemeleri, güvenlik kuvvetlerinde görevli olmayan kişilerin özel yasada belirtilen askerî suçları ile yasada gösterilen görevlerini yaptıkları sırada veya yasada göst-erilen güvenlik kuvvetlerine ait yerlerde, güvenlik kuvvetlerindeki görevlilere karşı işledikleri suçlara bakmakla görevlidir.
Güvenlik kuvvetlerimahkemelerinin, savaş veya sıkıyönetim hallerinde veya olağanüstü durumda, hangi suçlar ve hangi kişiler bakım-ından yetkili olduğu yasa ile düzenlenir.
Güvenlik kuvvetleri ile ilgili yargı organlarının kuruluşu, işleyişi, güvenlik kuvvetlerine bağlı yargıçların özlük işleri, güvenlik kuvvetleri mahkemelerinde savcılık görevlerini yapanlarla ilgili kurallar, mahkem-elerin bağımsızlığı, yargıçların güvenceleri ve güvenlik kuvvetlerindeki hizmetlerin gereklerine göre yasa ile düzenlenir."

"Madde 123.
Güvenlik kuvvetleri yargıtayı, güvenlik kuvvetleri mahkemelerince verilen karar ve hükümlerin son inceleme merciidir-.
Güvenlik Kuvvetleri yargıtayının kuruluşu, işleyişi, yargılama usulleri ve üyeleri hakkındaki disiplin ve özlük işleri, mahkemelerin bağımsızlığı, yargıçların güvenceleri ve güvenlik kuvvetlerindeki hizmetlerin gereklerine göre yasa ile düzenlenir."

IV-. İDDİANIN GEREKÇESİ:
a) Müstedi iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Anayasanın 118. maddesi yürütsel veya yönetsel bir yetki kullanan herhangi bir organ, makam veya kişinin bir kararının veya işleminin Anayasaya veya herhangi bir yasaya veya yasa uyar-ınca çıkarılan mevzuatın herhangi bir kuralına aykırı olduğu veya söz konusu organ veya makam veya kişiye verilen yetkiyi aşma veya kötüye kullanmak sureti ile yaptığı şikâyet ile Yüksek İdare Mahkemesine yapılan başvurma hakkında kesin karar verme münhası-r yargı yetkisine Yüksek İdare Mahkemesi sahiptir. 118. maddeden açıkça görülüyor ki idari kararlar aleyhine karar vermek yetkisine münhasıran Yüksek İdare Mahkemesi sahiptir. Yüksek İdare Mahkemesi dışında herhangi bir makam herhangi bir idari işlem hak-kında bir karar veremez. 1979 Mücahitlik (Hizmet Belgelendirme) Tüzüğü ile Askeri Mahkemeye verilen yetki bir nevi idari yetkidir. Anayasanın 118. maddesi uyarınca idari yetki Askeri Mahkemeye verilemez. Söz konusu yetkinin Askeri Mahkemenin yetkisi dah-iline girdiği kabul edilse dahi Askeri Mahkemenin söz konusu yetkiyi kullanırken verdiği karara karşı Anayasanın 123. maddesine uyularak Güvenlik Kuvvetleri yargıtayına istinafen, temyizen gidilebilmesi gerekirdi. Halbuki Tüzüğün 9. maddesi bunu önlemekte-dir. Bu ned