-D.12/90 Anayasa Mahkemesi: 23/89
Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, N. Ergin Salâhi,
Niyazi F. Korkut, Aziz Altay, Celâl Karabacak
Anayasanın 148(1) tahtında

Girne Kaza -Mahkemesi tarafından 9/80 sayılı başvuruda (Müstedi: Victor Edward Gooch, İngiltere, vekili ve temsilcisi Peyman Erginel vasıtasıyle ve Müstedaaleyhler: 1.KTFD, 2. KTFD Ekonomi ve Maliye Bakanlığı veya Devlet Emlâk ve Malzeme Dairesi vasıtasıyle KTFD'yi t-emsilen Başsavcı, 3. Macit Hakkı Yusuf arasında) sunulan konu

Müstedi namına: Peyman Erginel
Müstedaaleyh (1) ve (2) namına: Mehmet Ali Şefik
Müstedaaleyh (3) namına: Kıvanç M. Riza

--------------

K A R A R

KONU:
1. 54/87 sayılı Yasa ile değiştir-ilmiş şekli ile 7/80 sayılı Yabancıdan Satın Alınan Taşınmaz Malların Kaydı Yasasının 2, 4, 8 ve 10.maddelerinin Anayasasının 159.maddesinin 1(b) ile (4).fıkralarına, Geçici 1(2) ve Geçici 4(1) maddelerine, ve

2. 54/87 sayılı Yasanın 3.maddesi ile 7/80 s-ayılı Esas Yasanın 5.maddesine eklenen şart bendinin, aynı yasanın 4.maddesi ile Esas Yasaya eklenen 6(b) maddesinin ve yine aynı yasanın 6.maddesi ile Esas Yasanın 10.maddesine eklenen şart bendinin Anayasanın 1.maddesine -

aykırı olup olmadığı.

I. O-LAY:
Müstedi 7/80 sayılı Yabancıdan Satın Alınan Taşınmaz Malların Kaydı Yasası altında dosyaladığı bir Genel İstida ile Girnede bulunan ve Kayıt Numarası 4910, Parsel Numarası H867 ve Pafta Numarası XII/20.E.2 olan taşınmaz malın üzerindeki ev ile birlik-te ismine kaydedilmesi için emir talep etti. Müstedaaleyhler istidaya karşı ayrı ayrı birer itirazname dosyaladılar. Mesele, duruşma için, Girne Kaza Mahkemesi önüne gittiğinde müstedaaleyh (3) değiştirilmiş şekli ile 7/80 sayılı Yasanın yukarıda sözü e-dilen konum maddelerinin Anayasaya aykırı olduğunu ileri sürdü ve mahkeme de ileriye sürülen Anayasaya aykırılık konusunun taraflar arasındaki ihtilâfı karara bağlamada etkili olabileceği kanaatına vardı ve konuyu, karara bağlanmak üzere, Anayasa Mahkemesi- olarak, Yüksek Mahkemeye sundu. Mahkeme, ayrıca, Anayasa Mahkemesinin kararına değin önündeki istidanın duruşmasını durdurdu.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:
Müstedaaleyh (3)'ün iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Anayasanın 148(1) maddesindeki şart bendi b-u havalenin yapılmamasını öngörmemektedir. Orada havaleyi yapacak mahkemeye bir takdir hakkı tanınmaktadır. Böylelikle havaleyi yapmayı reddedecek mahkeme Anayasa Mahkemesi olmayıp İlk Mahkemedir. Esasen müstedi İlk Mahkemenin kararından yaptığı istinaf-ı daha sonra geri çekti ve böylelikle neticeyi kabul etmiş ve varolacak haklarından feragat etmiş sayılır. Bu nedenlerle iptidai itiraz geçerli değildir.

A.M. 8/80'deki karar havalede konu edilen yasanın 2, 8 ve 10.maddelerine şamildir. Ancak A.M. 8/80- sayılı havalede verilen kararını Anayasa Mahkemesi değiştirebilir ve değiştirmeye davet edilmektedir. O kararda verilen gerekçe benimsense bile yine Anayasaya aykırılık mevcuttur. Anayasa koyucu yasaları ve uygulamayı bildiği için bazı malların yani 159-(1)(b) maddesinde öngörülen malların bazılarına istisnalar getirdi. Anayasa koyucu 7/80 sayılı Yasada tanınan hakkı tanımadı, tanımak istese idi 159(3)'deki istisnalara bu hak kapsamındaki malları dahil eder ve bu gibi malların yasa kapsamındaki kişilere -verileceğini ayrı bir madde ile kayda alırdı. Anayasanın Geçici 1(2) maddesi ile 4.maddesi göz önünde tutulduğunda konu yasa maddelerinin Anayasaya aykırı olduğu görülür.

7/80 sayılı Yasa 54/87 sayılı Yasa ile tadil edilmeden önce de Anayasaya aykırı id-i. Konu yasa maddeleri, A.M. 8/80 de verilen karar ışığında ve en azından 54/87 sayılı Yasa ile tadil edilmiş olduğu oranda Anayasanın 1.maddesine aykırıdır.

Müstedinin olduğu gibi müstedaaleyhin de müktesep hakları vardır. Tadilât müstedaaleyh (3)'ün -bu müktesep haklarını ihlâl etmiştir. Yapılan tadilât sadece usul yönünden olmayıp esasa mütealliktir. Mahkemede askıda bulunan bir dava veya işlemi etkileyen bir yasa Anayasaya aykırıdır. Tahsis Anayasa Mahkemesinin bazı kararlarında lütuf olarak nitel-endirilmesine rağmen yeterli derecede bir haktır.

Esas Yasaya getirilen değişiklikler taraflar arasındaki meseleyi karara bağlamada etkendir, aksisi doğru değildir.

2. Müstedinin iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:

A.M. 8/80 de verilen karar benzer- bir konuda verilen bir karardır. Bu nedenle, Anayasanın 148(1) maddesinin şart bendi uyarınca, bu havalenin yapılmaması gerekirdi. İlk Mahkeme havaleyi yapmağa karar verdikten sonra müstenifin bir istinaf dosyaladığı ve daha sonra bunu geri çektiği doğr-udur. Buna rağmen Anayasa Mahkemesi, Anayasanın 148(1) maddesinin şart bendi ışığında, bu havaleyi ileriye gidemeyeceği nedeni ile reddedebilir.

A.M. 8/80'deki karar ışığında Anayasaya aykırılık yoktur.

7/80 sayılı Yasaya 54/87 sayılı Yasa ile getiril-en değişiklikler sadece kazanılmış hakların kullanılmasını kolaylaştırmaktadır. Bu getirilen kolaylıklar, Yasanın Geçici 2.maddesi altında, mevcut başvurulara da uygulanabilmektedir. Yasaya yapılan tadilât esasa müteallik değildir. Esasa müteallik kural-lar 7/80 sayılı Esas Yasada mevcuttur. 7/80 sayılı Yasa özel bir yasadır ve terkedilmiş mallara ilişkin bir yasa değildir. Anayasaya aykırılık mevcut değildir.

Yasaya getirilen değişiklikler bir an için Anayasaya aykırı olsa bile bunların taraflar aras-ındaki ihtilâfı karara bağlamada etkisi yoktur. 54/87 sayılı Yasanın 3.maddesine getirilen değişiklik etken değildir. Çünkü, başvurunun daha evvelki duruşmasında da ibraz edildiği gibi müstedinin elinde ibraz edebileceği belge asıldır ve suret ibraz edil-mesi söz konusu değildir. 6.maddesi ile getirilen değişiklik etken değildir, çünkü Güney Kıbrıs Bakanlar Kurulundan alınmış izin mevcuttur.

3. Müstedaaleyh (1) ve (2)'nin iddialarının gerekçeleri özetle şöyledir:

54/87 sayılı Yasa ile getirilen değişi-klikler kazanılmış bir hakkı ortadan kaldırmış değildir. Bir hakkın kazanılmış olması için öncelikle bir yasa altında verilmesi ve kişinin bu yasanın verdiği hakları sonuçları ile birlikte elde etmiş olması gerekir. 7/80 sayılı Yasaya değişiklik getiren -54/87 sayılı Yasa kazanılmış hakları ortadan kaldırmadığı bir yana 7/80 sayılı Yasaya bir yumuşama getirmiş ve o yasa altında müracaat sahiplerinin ispat külfetini kolaylaştırmıştır. Müstedaaleyh (3)'ün 7/80 sayılı Yasa altında lehine elde etmiş olduğu bi-r hakkı yoktur, müstedaaleyh (3)'ün sadece beklenen bir hakkı söz konusudur. 7/80 sayılı Yasa altında yapılan başvurunun başarılı olmaması halinde müstedaaleyh (3)'ün beklenen hakkı da yoktur. Beklenen hakkı dolayısıyle 41/77 sayılı Yasa altında elde ede-cektir. 41/77 sayılı Yasa genel bir yasadır. Halbuki 7/80 sayılı Yasa özel bir yasadır ve iki yasanın çatışması halinde özel yasaya öncelik tanınır.

Bu meselede havaleyi isteyen müstedaaleyh (3)'ün kazandığı bir hak söz konusu değildir. A.M. 8/80 sa-yılı havalede verilen karar ve gerekçeleri doğru ve gerçektir. Bu nedenlerle Anayasaya bir aykırılık mevcut değildir.

III. İLGİLİ YASA METİNLERİ:
54/87 sayılı Yasa ile değiştirilmiş şekli ile 7/80 sayılı Yabancıdan Satın Alınan Taşınmaz Malların Kaydı Y-asasının 2, 4, 5, 6(b), 8 ve 10.maddeleri aynen şöyledir:
"2. Bu Yasanın amacı, 20 Temmuz 1974 Barış Harekâtından önce Kıbrıs'lı Türklerin ve bu Yasanın yabancı saymadığı diğer devlet uyrukluların, yabancılardan bu Yasada belirtilen koşullara göre -sözleşme ile satın almış oldukları ve ülkedeki koşullar nedeniyle kaydını yaptıramadıkları taşınmaz malları adlarına kaydettirmeyi düzenlemektir."

"4. 20 Temmuz 1974 tarihinden önce yabancıdan bu Yasada belirtilen koşullara göre taşınmaz mal s-atın almış olan ve kaydını yaptırmayan kişiler, bu Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten doksan güne kadar ilgili taşınmaz malın bulunduğu yetkili mahkemeye kayıt kararı almak amacıyle yemin belgesi ile desteklenen ihbarlı istida ile başvurabilirler."

-"5. Bu Yasa kapsamına giren, herhangi bir mahkeme işleminde mahkemeye herhangi bir tarafca ibraz ve dosya edilmek istenen belgelerin asılları ibraz ve dosya edilir.

Ancak asıllarının kaybolduğuna veya güneydeki Rum idaresinin veya Rumların veya orada- devamlı ikamet edenlerin elinde olduğuna ve aslının ibraz edilmesinin imkânsız olduğuna kanaat getirdiği hallerde mahkeme, yukarıda belirtilen belgelerin taraflarca imzalanmış suretlerinin ibraz edilmesini kabul edebilir, fotokopi belge suretleri kabul e-dilmez."
"6. Mahkemede, iddialarını kanıtlamak yükü başvuru sahibine (müstediye) aittir. Başvuru sahibi, lehine bir kararın isdar edilmesi için aşağıdaki hususlarda mahkemeyi tatmin etmelidir:
. . . . . . . . . .
Satışa ilişkin yazılı sözleşmenin 20 T-emmuz 1974 tarihinden önce yapılmış olduğu, Bir satışın 20 Temmuz 1974 tarihinden önce yapılmış olduğu, Sözleşmenin Mahkemeye ibraz kaydıyle bu sözleşmeye ek olarak aşağıdaki belgelerden en az birinin ibrazı ile mümkün olur:
20 Temmuz 1974 -tarihinden önce Tapu ve Kadastro Dairesine, Mal Satışı (Aynen İcra) Yasası uyarınca satış sendinin yatırılmış olduğuna dair resmi belge ve buna ilişkin harç makbuzu,
Satın alınmış olduğu iddia edilen malın bedelinin ödenmesi için 20 Temmuz 1974 tarihinden- önce Kıbrıs Türk Yönetimi İçişleri ile ilgili üyelik veya Bakanlığına başvurmuş ve Yürütme Kurulu veya Bakanlar Kurulu kararı ile kredi alınmış olduğu hususunda belge,
Satın alınmış olduğu iddia edilen taşınmaz malın satış bedeline karşılık 20 Temmuz 1974- tarihinden evvel kısmen veya tamamen ödeme yapıldığını kanıtlayıcı nitelikte makbuz, çek, banka havalesi veya döviz transferi yapıldığını gösteren belge,
Kıbrıs Türk Yönetiminin herhangi bir resmi makamının arşivinden böyle bir satışın 20 Temmuz 1974 tari-hinden önce yapılmış olduğunu kanıtlayan ve bu tarihten önce alınmış belge,
Satışı yapan yabancı tarafından malı satın almış olan kişiye satıldığı iddia edilen malın 20 Temmuz 1974 tarihinden önce ipotek konmuş olduğuna dair belge ve bu satış hususunda ek -kanıtlayıcı belge."

"8. Mahkeme her iki tarafın iddialarını ve tanıklarını dinledikten sonra, uygun gördüğü takdirde herhangi bir devir işlemi yapılmadan aşağıdaki hususlarda emir verebilir,
İlgili taşınmaz malı satın alan ve başvuruyu yapan kiş-i adına kaydedilmesini,
İlgili taşınmaz malın ifraz edilmemiş (ayrı koçan verilmemiş) mülk olması halinde, mevzuata uygun bir şekilde ifraz edilmiş mülk haline getirilip ayrı koçan çıkarılması için başvuru sahibi tarafından- gerekli müracaatın ilgili mercilere yapılmasını, gerekli evrakın temin edilip ibraz edilmesini ve lüzumlu masrafların başvuru sahibi veya sahipleri tarafından yapılmasını,
İlgili taşınmaz malın ödenmemiş satış bedeli veya tamir veya tamamlanması için Devl-etçe veya Devletin izin veya müsaadesi ile yapılmış harcamalar olması halinde, bu miktarın başvuru sahibi tarafından Maliye işleri ile görevli Bakanlığın göstereceği özel bir fona yatırılmasını,
Yabancılar veya bu Yasanın yabancı saymadığı diğer devlet uyr-ukluları lehine yükümlülüklerin varolması halinde, bunun miktarını saptayıp başvuruyu yapan tarafından maliye işleri ile ilgili Bakanlığın göstereceği özel bir fona yatırılmasını ve yükümlülüğün kaldırılmasını,Ancak satın alınan bu yükümlülükle ilgil-i sorumluluğu veya yükümlülüğü olmaması halinde kendisinden varsa, satış bedelinin ödenmemiş kısmından fazlasını ödemesi istenemez, fakat makul, adil ve gerekli görüldüğü hallerde, böyle bir yükümlülüğün 10.madde uyarınca yapılacak kayıt gereğince sicile -ve verilecek koçana kaydedilmesi emredilebilir."

"10. Başvuru sahibi, malın adına kaydedilmesini sağlamak için mahkemece verilen kayıt kararını Tapu ve Kadastro Müdürlüğüne sunar. Tapu ve Kadastro Müdürlüğü kaydın yapılması için kayıt kararında bel-irtilen şartların başvuruyu yapan tarafından yerine getirilip getirilmediğine bakar, şartlar yerine getirilmiş ise kayıt kararını uygular.
Bu Yasa altında mahkemece kaydı yapılması emrolunan taşınmaz mallarla ilgili tüm tapu kayıtları-na, bu Yasa tahtında devir işleminin yapıldığı özel surette kaydolunur.

Ancak, bu Yasanın yabancı kapsamında saymadığı üçüncü devlet uyrukluları adına bu Yasaya uygun olarak yapılacak kayıt işlemlerinde, Taşınmaz Mal Edinme (Yabancılar) Yasası kuralları -uygulanmaz."

IV. İLGİLİ ANAYASA METİNLERİ:

"Madde 1.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Devleti, demokrasi, sosyal adalet ve hukukun üstünlüğü ilkelerine dayanan lâik bir Cumhuriyettir."

"Madde 159(1)(b) ile (4).
15 Kasım 1983 tarihinde-, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti sınırları içinde bulunan, ve,
(b)Kıbrıs Türk Federe Devletinin ilân edildiği 13 Şubat 1975 tarihinde terkedilmiş bulunan veya sözkonusu tarihten sonra yasanın terkedilmiş veya sahipsiz taşınmaz mal olarak nitelendirdiğ-i veya hüküm veya tasarrufu kamuya ait olması gerekli olup da aidiyeti saptanamamış olan tüm taşınmaz mallar, bina ve tesisler, ile
Yukarıdaki (1).fıkranın (b) ve (c) bendlerinin kapsamına giren taşınmaz mallar ile ilgili olarak meşru hak iddia edenleri-n ortaya çıkması halinde, haklarının ispatı için gerekli usul ve koşullar ile alacakları tazminat esasları yasa ile düzenlenir."

"Geçici Madde 1(2).
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlarının Devlet sınırları dışında, Kıbrıs'ta kalan taşınmaz malları i-çin Devletten, eşdeğerde taşınmaz mal isteme hakları saklıdır, bu hak yasa ile düzenlenir ve bu Anayasanın 159.maddesinin (2).fıkrası kapsamına giren taşınmaz malların hak sahiplerine mülkiyetinin devri öncelikle gerçekleştirilir.

Şehitlik, malûl gaz-ilik nedeniyle yasanın mülkiyet hakkı tanıdığı kişilere ve yasada belirtilen diğer nedenlerle hak sahibi olanlara da mülkiyet verilir."

"Geçici Madde 4(1).
(1)Bu Anayasanın yürürlüğe girdiği tarihte yürürlükte olan mevzuat, bu Anayasa kuralların-a aykırı olmadığı ölçüde yürürlükte kalır."

V. İNCELEME:
Konu, yapılan iddialar ışığında incelendi ve gereği düşünüldü.

Müstedi, bu havalede karara bağlanması istenen konunun başka benzeri bir havalede karara bağlandığını öne sürerek bu havalenin -Anayasanın 148(1) maddesinin şart bendi ışığında ileriye gidemiyeceğini iddia etti. Konu maddenin şart bendi aynen şöyledir:
- "Ancak Anayasa Mahkemesince herhangi bir yasanın veya kararın veya sözkonusu yasa veya kararın herhangi bir kuralının Anayasaya aykırılığı konusunda aynı veya benzeri bir konuda daha önce karar verilmişse, mahkeme konunun Anayasa Mahkemesine iletilme-sinin reddine karar verebilir."
-
Yukarıda yapılan alıntıdan görüleceği gibi, Anayasa Mahkemesinin daha önce benzer bir konuyu karara bağlamış olması halinde Mahkemenin havale istemini kabul edip etmeme hususunda takdir yetkisi bulunmaktadır. Bu meselede Kaza Mahkemesi,
3. müstedaaleyh-in havale istemini uygun mütalâa ederek takdir yetkisini 3.müstedaaleyh lehine kullanmış ve konuyu Anayasa Mahkemesine havale etmiştir. Müstedi, Kaza Mahkemesinin bu havale kararından istinaf etmiş ancak daha sonra bu istinafı geri çekmişti. Müstedi isti-naf konusu ettiği bir hususu sonradan geri ç