-D. 8/2017 Anayasa Mahkemesi 2/2016

ANAYASA MAHKEMESİ OLARAK OTURUM YAPAN
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.

Mahkeme Heyeti: Narin Ferdi Şefik (Başkan), Ahmet Kalkan, Mehmet Türker, Gülden Çiftçioğlu, Bertan Özerdağ.

Anayasanın 149. Maddesi -Hakkında.

Girne Kaza Mahkemesi tarafından 1720/2014 sayılı davada
(Davacı No. 1 Özgü Özyiğit, Dikmen - Girne ve Davacı: No.2 Ahmet Said Sayın, Girne ile Davalı No.1: Çağın Ltd., No.1 Ramadan Cemil Meydanı, Girne ve Davalı No.2: Çatalköy Belediyesi, Girne-) arasında sunulan konu.

Davacı No.1 ve No. 2 şahsen hazır.
Davalılar namına: Avukat Kıvanç M. Riza ve Avukat Kadriye
Barbaros
Amicus Curiae olarak Başsavcılık namına: Savcı Emine Tayfunsel.

--------------

K A R A R

KO-NU: Girne Kaza Mahkemesinden, Anayasa'nın 149. maddesi altında yapılan havale ile, Anayasası'nın 38. maddesinin 4. fıkrasının yorumlanarak, bu fıkrada yer alan "mülkiyet haklarına tecavüz" ibaresinin yasal tasarruf sahibi olan Devlet Hazine Malını kiralaya-n kiracının haklarına tecavüzü de kapsayıp kapsamadığına karar verilmesi talep edildi.

OLAY: Davacılar, Davalı No.1'in işlettiği Davalı No.2'nin de denetlemekle mükellef olduğu Acapulco Beach Club and Resort Hotel diye bilinen işletmenin plajına girmeler-inin engellenmesi nedeni ile dosyaladıkları davada, sair şeyler yanında, Davalı No.1'in işletmesinde bulunan plaja Davacıların serbestçe ve hiçbir ücret ödemeden girebileceklerine dair tespit kararı verilmesini talep ettiler. İşletme sahibi, Davalı No.1 ta-rafından dosyalanan Müdafaa Takririnde, dışarıdan gelen kişilerin plaja girmelerine izin vermek zorunda kalması halinde, mülkiyet hakkının çiğneneceği, mülkiyet hakkına tecavüz edileceği, Anayasa'nın 38. maddesinde yurttaşların yüz metrelik kıyı şeridi içe-risine girme hakkının bir başkasının mülkiyet hakkına tecavüz edilmesine olanak tanıyacak şekilde kullanılmasının kabul edilemeyeceği, koçan ve uzun vadeli kira sahibi olduğu toprağa, kıyı şeridine ulaşmak için yurttaşların girmelerinin mülkiyet hakkına te-cavüz teşkil edeceği ileri sürüldü. Davanın dinlenmesine devam edildiği bir safhada, Davalı No.1 Anayasa'nın 38. maddesinin 4. fıkrasının şart bendinde yer alan "mülkiyet haklarına tecavüz" kelime dizisinin, koçan sahibine ilaveten uzun vadeli kira mukavel-esi altındaki kiracıyı da kapsayıp kapsamadığının Anayasa Mahkemesi tarafından yorumlanmasını talep etti.

İDDİALARIN GEREKÇELERİ:
Havale Eden/Davalı No.1'in iddiaları:
Anayasa'nın 38(4) maddesine istinaden yasa ile ulusal
güvenlik, kamu düzeni ve Anayas-a'da belirtilen amaçlar için sınırlama konmadıkça, yurttaşların 100 metrelik kıyı şeridi içerisine girmesinin engellenemeyeceği ve girişlerinin ücrete bağlanamayacağı kabul edilmekle birlikte, bu fıkranın şart bendi altında "bu kuralın mülkiyet haklarına t-ecavüz edilmesine olanak tanır şeklinde yorumlanamayacağı" cümlesinde yer alan "mülkiyet haklarına tecavüz" ibaresinin, Anayasa'nın 149. maddesi altında Anayasa Mahkemesi tarafından yorumlanması gerekir. Mülkiyet hakkı, "tasarruf hakkını içerir" şekilde, y-ani "koçan sahibi yanında uzun vadeli kira mukavelesi tahtında malı kullananı da içerir" şeklinde yorumlanmalıdır. Davalı No.1'in kısmen koçan sahibi, kısmen Hazine ve Muhasebe Dairesinden kira mukavelesi ile uzun vadeli kiralayıp tasarrufunda bulundurduğu- tüm malın, madde 38(4)'deki şart bendi kapsamında olduğu kabul edilmelidir. Dolayısıyla, Davalı No.1'e ait işletmenin yer aldığı bölgedeki kıyı şeridine ulaşabilmek için, Davalı No.1'in mülk sahibi olduğu ve kiracı olarak tasarrufunda bulundurduğu alana k-işilerin izinsiz girmelerine olanak tanınmasının Davalı No.1'in mülkiyet hakkına tecavüz teşkil ettiği kabul edilmelidir. 38(4) maddesinin şart bendi, uzun vadeli kira mukavelesi ile bir malı tasarrufunda tutan kişinin de mülkiyet hakkını kapsadığı şeklin-de yorumlanmalıdır.

Davacıların iddiaları:

38(4) maddesinin şart bendinin, sadece mülk sahibinin mülkiyet hakkı ile sınırlı tutularak yorumlanması gerekir. Anayasa Mahkemesi yorum yaparken, kamu yararını göz önünde tutarak yorum yapmalıdır. Madde- 38(4)'ün şart bendi sadece çok az sayıda olan lebiderya koçan sahiplerinin haklarını korumak için konmuştur. Anayasa'nın 159. maddesi altında, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Devletine intikal eden malların lebiderya olması söz konusu değildir. Her halükard-a, Anayasa'nın 159. maddesinde sahillerin devredilemeyeceği belirtilmektedir. 159. madde altında, Devletin kişilere mal devretmesi veya kiralaması neticesinde, denize erişimin kapatılmasına olanak tanınmamalıdır. Devlete ait kıyı şeridinin kamu yararı içi-n kullanılması gerekir. Devletin kişiye kiraladığı bir malın yer aldığı kıyı şeridi ile ilgili kiralayana herhangi bir hak bahşedilemez. Devletten mal kiralayan kişiler, Anayasa'nın 38. maddesinin 4. fıkrasının şart bendinde yer alan mülkiyet kavramına d-ahil olamaz.

Amicus Curiae'nin iddiaları:

Anayasa'nın 38(4)maddesindeki şart bendi, koçan sahiplerinin ve uzun süreli kira mukavelesi altında malı tasarruf eden kiracıların da mülkiyet haklarını korur. Tasarruf hakkına yapılan ihlalin bir mülkiye-t hakkı ihlali olarak yorumlanması gerekir. Dolayısıyla Davalının Devletten kiraladığı bir arazide oluşan mülkiyet hakkının, Anayasa'nın 38 (4) maddesinin şart bendinde yer alan mülkiyet hakkı kapsamında kabul edilmesini mümkün kılacak şekilde bu maddenin -yorumlanması gerekir.

İLGİLİ ANAYASA MADDELERİ

Kıyıların Korunması
Madde 38
(1)Kıyılar, Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır ve yalnız kamu yararına kullanılabilir.
(2)Belediye sınırları dışındaki kıyıların yüz metrelik şeridi içinde kalan bölgede -yalnız Devlete ait, çok gerekli ve kamu yararına olan tesisler kurulabilir. Ancak, bu gibi tesisler, kıyıların doğal güzelliğini bozacak nitelikte olamaz.
Mevcut bina veya tesislerin gelecekteki durumu yasa ile düzenlenir.
(3)Belediye sınırları içindek-i kıyıların korunması ve yüz metrelik kıyı şeridi içinde kalan bölgede inşa edilebilecek yapı ve tesisler ile mevcutların durumu, kamu yararının ve kent planlamasının gereklerine uygun olarak yasa ile düzenlenir.
(4)Ulusal güvenlik, kamu düzeni, kamu yar-arı, genel sağlık ve çevre korunması amacıyla yasa ile sınırlama konmadıkça, yurttaşların yüz metrelik kıyı şeridi içerisine girmesi kimse tarafından engellenemez ve giriş ücrete bağlı tutulamaz.
Ancak, bu kural, mülkiyet haklarına tecavüz edilm-esine olanak tanır biçimde yorumlanamaz.

Anayasanın Yorumu
Madde 149
Anayasa Mahkemesi, bu anayasanın herhangi bir kuralını yorumlamak münhasır yetkisine sahiptir. Bunu yaparken Anayasa ile ilgili komite raporları ile Meclis tutanaklarından da yararlan-ır.

Devletin Mülkiyet Hakkı
Madde 159
(1)15 Kasım 1983 tarihinde, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti sınırları içinde bulunan, ve,
(a)Tapusu, 16 Ağustos 1960 tarihinden önce Kıbrıs Hükümeti adına kayıtlı tüm taşınmaz mallar ile, 16 Ağustos 1960 tarihinden s-onra Kıbrıs Cumhuriyetine intikal eden tüm taşınmaz mallar, kamuya ait yollar, sular, su kaynakları, liman ve sahiller, rıhtım ve iskeleler, göller, dere ve göl yatakları, tarihi kent, bina ve kalıntılar ile kaleler ve bunların alanları, doğal servetler ve- yeraltı kaynakları, ormanlar, savunma yapı ve tesisleri ile yeşil saha ve parklar, kamuya açık köy ve tarla yolları, kamu hizmetinde kullanılan binalar,
(b)Kıbrıs Türk Federe Devletinin ilan edildiği 13 Şubat 1975 tarihinde terkedilmiş bulunan veya sözko-nusu tarihten sonra yasanın terkedilmiş veya sahipsiz taşınmaz mal olarak nitelendirdiği veya hüküm veya tasarrufu kamuya ait olması gerekli olup da aidiyeti saptanamamış olan tüm taşınmaz mallar, bina ve tesisler, ile
(c)1960 Kuruluş Andlaşmasında ve ona -bağlı eklerde belirlenen askeri tesis, rıhtım, kamp vesair talim sahaları içinde bulunan tüm taşınmaz mallar,
Tapuda böyle kayıtlı olup olmadığına bakılmaksızın, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinin mülkiyetindedir ve tapu kayıtları buna göre düzeltilir.
(2)Y-ukarıdaki (1). fıkranın (a) ve (c) bendlerinde sözü edilen taşınmaz malların mülkiyeti, bu Anayasanın başka herhangi bir kuralına bakılmaksızın gerçek veya tüzel kişilere devredilemez.
Ancak, kamuya ait yollar ile kamuya açık köy ve tarla yolları üzerinde- Devletin gerekli düzenlemeleri yapması bu kuralın dışındadır.
Bu taşınmaz mallar üzerinde kamu yararı için belli sürelerle irtifak ve intifa hakkı gibi ayni haklar ile uzun vadeli icarlar, yasa ile belirlenen biçim ve koşullarla tesis ve tescil edilebil-ir.
Süresi elli yılı aşan bu gibi hakların tesis ve tescili, Cumhuriyet Meclisinin onayı ile mümkündür.
(3) .............................................
(4) .......