-D.5/87 Anayasa Mahkemesi : 2/86

Anayasa Mahkemesi Olarak oturum yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S. Dayıoğlu,
N.Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay.

Anay-asanın 149. maddesi tahtında.

Mağusa Kaza Mahkemesi tarafından 1066/85 sayılı Hukuk davasında (Davacı: Leonard Fairclough (Hotels) Ltd. İle (1) KKT İşletmeleri Ltd. Şti. Ve (2) KKTC Başsavcısı arasında) sunulan konu.

Davacı namına: Kıvanç Riza ve Mente-ş Aziz
Davalı (1) namına: Mustafa Güryel
Davalı (2) namına: Başsavcı Yardımcısı Akın Sait

K A R A R

Şakir Sıdkı İlkay, Başkan: Bu havale Anayasanın 149. maddesi altında yapılmıştır. Bu maddeye göre Anayasa Mahkemesi, Anayasanın herhangi bir- kuralını yorumlamak münhasır yetkisine sahiptir. Yapılan havale ile Mahkemeden istenenler aynen şöyledir,
1. Anayasa maddesi 159 (1)(b)'nin yorumlanması, bilhassa madde 159 (1)(b)'de sözü edilen "terkedilmiş veya sahipsiz taşınmaz mal" deyimlerinden ne a-nlaşılacağının yorumu, ve
2. Dava konusu taşınmaz mal 9/65 sayılı sözde Rum Yasası gereğince Davacılar ismine kaydolduğuna göre, dava konusu taşınmaz malın, söz konusu devir muamelesi mezkûr 9/65 sayılı yasa gereğince yapıldığı münhasır sebebine binaen, A-nayasa'mızın 159 (1)(b) maddesi anlamında terkedilmiş veya sahipsiz taşınmaz mal olarak nitelendirilip nitelendirilemeyeceği.

Birinci kalem altında istenen 159. maddenin (1). fıkrasının (b) bendinin ve özellikle bu bentte sözü edilen "terkedilmiş veya s-ahipsiz taşınmaz mal" deyimlerinden ne anlaşıldığının yorumudur.

Konu bentte "terkedilmiş" sözcüğü iki defa geçmektedir. Birincisi " ........ 13 Şubat 1975 tarihinde terkedilmiş bulunan .........tüm taşınmaz mallar, bina ve tesisler" ibaresinde yer almak-tadır. Herhangi bir sözcüğün yorumu yasa koyucunun niyetine uygun olarak yapılır. Yasa koyucunun niyeti ise yorumu istenen sözcüğün içinde yer aldığı maddeye ve yasanın diğer ilgili maddelerine bakılarak saptanabilir. Terketme, sözlüğe göre, bırakma demekt-edir. Burada terketme veya bırakma dendiğinde ne murat edilmektedir? Söz konusu taşınmaz mal, bina veya tesis olduğuna göre sahibi tarafından bırakılmış anlamı ortaya çıkar. Ancak tezekkür edilmesi gereken, metinde kullanıldığı şekilde, bir niyet unsuru ta-şıyıp taşımadığıdır. Sair bir deyimle bir malın terkedilmiş sayılabilmesi için sahibi tarafından mülkiyet hakkından daimi olarak vazgeçme niyeti ile kontrol ve tasarrufunun bırakılması mı gerekir yoksa böyle bir niyeti olmadan malı sadece fiilen bırakmış o-lması yeterli midir? Buna gerekli cevabı verebilmek için ilkin tezekkür edilip karara bağlanması gereken 'terkedilmiş bulunan taşınmaz mallar, bina ve tesisler' dendiğinde kimlerin terkedilmiş mal, bina ve tesisleri murat edilmektedir. Anayasanın Geçici 1.- maddesinden anlaşılacağı gibi bu gibi taşınmaz malların eşdeğerde mal almağa hakkı olanlara ve şehitlik, malûl gazilik nedeni ile ve yasada belirtilen diğer nedenlerle hak sahibi olanlara verilmesi öngörülmektedir. Anayasanın kabul edildiği tarihte ve ond-an önce de eşdeğer almağa hakkı olanlara ve diğer hak sahiplerine taşınmaz mal verilmekte veya tahsis edilmekte idi. Verilmekte veya tahsis edilmekte olan taşınmaz mallar ise Kıbrıs Türk Federe Devleti kontrol ve yönetimindeki bölge dışında ikamet eden yab-ancı kişi veya kişilere ait taşınmaz mallar idi. İlgili mevzuata göre ve uygulamada ise yabancı dendiğinde KTFD yurttaşı veya Kıbrıs Türk Toplumu mensubu olmayan Kıbrıs Cumhuriyeti yurttaşları, Yunanistan yurttaşları, Kıbrıs ve Yunan asıllı Rumlar, Ermeni -asıllılar ve bunlar tarafından kurulmuş şirket, ortaklık, firma, dini, sosyal, kültürel kurum veya kuruluşlar veya bunlardaki hisseleri murat edilmekte idi. -Gör 32/1975 sayılı Yabancı Taşınmaz Malları (Kontrol ve Yönetim) Yasası m.2, 33/1975 sayılı 1975 Y-abancı Malların Tahsis ve Değerlendirilmesi Yasası m.2, 41/1977 sayılı İskân, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasası m.3 ve 24/12/1984 tarihli Resmi Gazetenin Ek III'ünde yayınlanan 622 sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi. Anayasa koyucusunun Anayasayı yapark-en kimlerin mallarının eşdeğerde mal almağa hakkı olanlara ve diğer hak sahiplerine verilmekte olduğunu bildiği varsayılır. Bu böyle olduğuna göre de Anayasanın ilgili kuralının yorumunu yapabilmek için Anayasanın geçtiği tarihte mevcut yasal ve fiili duru-m gözönünde bulundurulabilir. Committee of London Clearing Bankers v. Commissioners of Inland Revenue, (1896)
1 Q.B., 222 at p.227 davasında Wright J. Şöyle demiştir.
"In construing the words in the present case the Court has a right to look to the surro-unding circumstances - to the facts which must have been known to the Legislature when the statute was passed - above all, to the language of the class of statutes of which this is one."

Anayasanın geçtiği tarihte mevcut mevzuat ve uygulama göz önünde tu-tulduğunda konu ibarede kullanılmış olan terkedilmiş mal dendiğinde bunun KKTC'nin kontrol ve yönetimindeki bölge dışında ikamet eden ve KKTC yurttaşı veya Kıbrıs Türk Toplumu mensubu olmayan Kıbrıs Cumhuriyeti yurttaşları, Kıbrıs Rum Yönetimi yurttaşları,- Kıbrıs ve Yunan asıllı Rumlar , Ermeni asıllılar ve hisseleri oranında bunlar tarafından kurulmuş şirket, ortaklık, firma, dini, sosyal, kültürel kurum veya kuruluşlar tarafından terkedilmiş taşınmaz malların murat edildiği anlaşılmaktadır. KKTC kontrol v-e yönetimindeki bölge dışında ikamet eden bu gibi kimselerin ise geri dönme ve bıraktıkları taşınmaz malları tekrar elde etme niyetleri mevcut olabildiğine göre konu ibarede kullanılan "terkedilmiş" sözcüğü niyet unsuru taşımamaktadır. Aksi takdirde Anayas-anın 159 (1)(b) maddesi ile Geçici 1. maddesinin anlamı kalmaz.
Konu bentte "terkedilmiş" sözcüğü ikinci kez "....... söz konusu tarihten sonra yasanın terkedilmiş ve sahipsiz mal olarak nitelendirdiği ........ tüm taşınmaz mallar, bina ve tesisler" ibar-esinde yer almaktadır. Burada da terkedilmiş taşınmaz mal dendiğinde, aynı nedenlerle, Anayasanın yürürlüğe girdiği tarihte yürürlükte bulunan mevzuat uyarınca yabancı sayılan veya sayılabilecek kişi, şirket, firma, kurum veya kuruluşlar tarafından terkedi-lmiş taşınmaz mallar murat edilmektedir. Ancak burada "terkedilmiş" ve "sahipsiz mal" deyimlerinin tarifinin yapılması yasaya bırakılmıştır. Bu nedenle buradaki "terkedilmiş taşınmaz mal" deyiminin sair şekilde yorumunun ilgili yasanın kurallarına göre yap-ılması gerekir. Sahipsiz mal deyiminin yorumunun da ilgili yasanın kurallarına göre yapılması gerekir. Görülebileceği gibi fıkrada belirli bir yasadan söz edilmemektedir. Ancak fıkra bir tüm olarak incelendiğinde bu gibi bir yasanın fıkranın kapsamı içinde- olabilmesi için 13 Şubat 1975 tarihinden sonra yapılmış olması koşul olmakla beraber Anayasanın yürürlüğe girdiği tarihte yürürlükte bulunan bir yasa olabileceği gibi Anayasadan sonra yapılmış bir yasa da olabilir.

Özetlenecek olursa konu bentte yer al-an birinci "terkedilmiş taşınmaz mal" deyimi yukarıda belirlenen kişilere veya hisseleri oranında bunlar tarafından kurulmuş şirke