-D.2/80 Anayasa Mahkemesi 2/80
Anayasa Mahkemesi olarak oturum yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Ülfet Emin, Başkan, Şakir Sıdkı İlkay,
Salih S. Dayıoğlu, Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut.
Anayasanın 112. maddesi gereğince.

Kamu Gö-revlileri Mal Bildirim Yasası'nın 3'üncü maddesinin Anayasanın Kurallarına uygun olup olmadığı konusunda Kıbrıs Türk Federe Devleti Başkanı'nın görüş istemi.

Kıbrıs Türk Federe Devleti Başkanı namına: Başsavcı Zaim M. Necatigil.
Kıbrıs Türk Federe Meclisi- namına: Ümit S. Onan

----------

GÖRÜŞ BİLDİRİSİ

K.T.F.D. Başkanı, K.T.F.D. Anayasanın 122. maddesine dayanarak Kıbrıs Türk Federe Meclisinin 19 Ocak 1980 tarihli birleşiminde kabul olunan ve Resmi Gazete'de yayınlanmak üzere 24 Ocak 1980 günü K.T.F.D.- Başkanlığına iletilen Kamu Görevlileri Mal Bildirimi Yasası'nın 3. maddesinin Anayasaya, özellikle Anayasanın 7, 11 ve 59. maddelerine aykırı veya ona uygun olup olmadığı hususunda görüşünü bildirmesi için Anayasa Mahkemesi olarak Yüksek Mahkemeye 31 Ocak- 1980 tarihinde yollamıştır.

Yüksek Mahkeme, Anayasa Mahkemesi olarak Anayasanın 112. maddesinin (2). fıkrası uyarınca sunulan konuyu incelemek amacı ile ve Devlet Başkanı ve Federe Meclis adına ilgili konular hakkında ileri sürülen iddiaları dinlemek iç-in 21.12.1980'de bir oturum yapmıştır. Bu oturumda ileri sürülen iddialara ve daha önce sunulan lâyihalara göre Başsavcı, söz konusu Yasanın 3(1) maddesinin Anayasanın "özel hayatın gizliliğine dokunulamaz" ilkesini zedelediğini, eşitlik ilkesine aykırı o-lduğunu, Anayasamızın başlangıç kısmında belirlenen insan hak ve özgürlüklerinin gerçekleştirilmesi ilkesine aykırı olduğunu ileri sürdü. Diğer taraftan Kıbrıs Türk Federe Meclisinin avukatı, duruşma ve lâyihalarda belirttiği gibi söz konusu Yasanın 3(1) -maddesinin Anayasanın 7, 11, 59 veya başka herhangi bir kuralına aykırı olmadığını ileri sürdü. Federe Meclis söz konusu Yasa maddesinin kamu görevlilerinin görevlerini yaparken nüfuzlarını kötüye kullanarak hizmet sundukları yurttaşlardan rüşvet, hediye -v.s. almak ve hizmet ile ilgili yolsuzluklarda bulunmak sureti ile ve benzeri yollardan haksız kazanç sağlayarak haksız zenginleşmelerini önlemek amacına yönelik olduğunu iddia etti ve amacına varmak için kamu görevlisinin sadece kendisinin malı hakkında m-al bildirimi yapmak değil de kendisi ile birlikte yaşayan, eş, çocuk ve iaşe ve ibaresi doğrudan kendisi tarafından karşılanan ana baba ve torunlarına şamil tutmuştur. Federe Meclisin avukatının yapmış olduğu iddiaya göre eş ve çocuklar ve beraber yaşayan- akrabalara şamil olmamış olsaydı kamu görevlisi gayri kanuni olarak elde ettiği mal varlığını ailesinin fertlerine devrederek gayri kanuni kazançlarını veya mal varlığını gizleyebilecekti. Bir kamu görevlisinin eşinin ve çocuklarının malı hakkında mal bi-ldirimi yapması istenmesi Anayasanın 11. maddesinde belirlenen özel hayatın gizliliği ilkesini zedelememektedir.

Görüş istenilen Yasanın ilgili maddesi aynen şöyledir:
"3. (1) Kamu görevlisi, göreve başlamadan önce kendisine, eşine, çocuklarına ve birli-kte yaşayan akrabalarına ait mallar için mal bildiriminde bulunur.
Kamu görevlisinin göreve başladığı zamanda eşi de kamu görevlisi ise, eşinin mallarını da kendi mal bildirimine katar. Boşanma kararı kesinleşinceye kadar, eşin malları kocanın bildirimine- girer. Bu takdirde eş, süresi geldiğinde yeniden mal bildiriminde bulunmaz, ancak kocasının o sıradaki görevini Personel Dairesine bildirir.
Kamu görevlisinin göreve başladığı zamanda, kamu görevlisi olan çocuğu ve birlikte yaşayan akrabası varsa bu Yasa-nın eşe ilişkin kuralları ona da uygulanır.
Kamu görevlisi, göreve başladığı tarihten itibaren engeç bir hafta içinde mal bildirimini vermekle yükümlüdür.
Devlet Başkanı tarafından sunulmuş olan konu Anayasa Mahkemesi olarak Yüksek Mahkeme tarafından ince-lenmiş olup Mahkemenin konu hakkındaki görüşü aşağıdadır:

K.T.F.D. Anayasasının 11. maddesi özel hayatın gizliliği ilkesini içermektedir. Bu maddeye göre "özel hayatın gizliliğine dokunulamaz. Adli kovuşturmanın gerektirdiği istisnalar saklıdır."

K.T.-F.D. Anayasasının 11. maddesi T.C. Anayasasının 15. maddesinin tıpatıp aynıdır. T.C. Anayasasının 15. maddesinin gerekçesi şu şekilde özetlenmiştir.
"Özel hayatın dokunulmazlığı esası, bir şahıs bedeninin tamamlılığına dokunmamak, mevcut hürriyetini enge-llememek kaidesi yanında, o şahsın maddi ve manevi alanda temadisi demek olan hususi hayatının, aile hayatının, üstünün, eşyalarının ve evraklarının da dokunulmazlığını ifade eder."

Karı kocanın mali durumlarının şahsi gizlilikleri olduğuna kuşku yoktur-. Bu durumda karı kocanın mali durumlarının açığa vurulmasını öngören bir yasa maddesi, özel hayatın gizliliğini ilgilendirir. Anayasamızın 11. maddesi özel hayatın gizliliğine dokunulamadığını öngördükten sonra sadece adli kovuşturmanın gerektirdiği ist-isnaları saklı tutmuştur. Ancak yasanın açıkça gösterdiği durumlarda usulüne göre verilmiş mahkeme veya yargıç kararı olmadıkça veya anayasal güvenlik veya kamu düzeni bakımından sakınca bulunan durumlarda da yasa ile yetkili kılınan mercinin emri bulunma-dıkça, kimsenin üstü, özel kâğıtları ve eşyasının aranamayacağı ve bunlara el konulamayacağı öngörülmüştür. İkinci istisna sadece kişinin üstü ve özel kâğıtları ve eşyasının aranamayacağından bahsetmektedir. Hiç şüphe yoktur ki özel hayat sadece kişinin -üstü, özel kâğıtları ve eşyası değildir. Bunun dışında, örneğin kişinin mal varlığı özel hayatı ilgilendirir. Görülüyor ki mal varlığı hakkında Anayasanın 11. maddesi herhangi bir istisnai hüküm içermemektedir. Anayasanın 11. maddesine göre kişinin mal -varlığının gizliliği hakkında herhangi bir kısıntı gelmiş değildir. Buna rağmen Anayasanın 6. maddesine dayanılarak "özel hayatın gizliliğine dokunulamaz hakkı", özüne dokunmadan kamu yararı, kamu düzeni, genel ahlâk, sosyal adalet, anayasal güvenlik, gen-el sağlık ve kişilerin can ve mal güvenliğini sağ