- A.M. 2/75
Dava No. 2/75
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.
(ANAYASA MAHKEMESİ YETKİSİ)
Mahkeme Heyeti: M. Necati Münir (Başkan), Ülfet Emin, Ahmed İzzet ve Şakir S. İlkay.
Anayasa'nın 145. maddesi hakkında.
Müstediler: 1. Osma-n Mehmet, Mağusa.
2. Talât Kürşat, Lefkoşa.
-ile-
Müstedaaleyh: Ahmet Mithat Berberoğlu, Lefkoşa.
A R A S I N D A
Müstediler namına: M. Aziz
Müstedaaleyh şahsen hazır.
Amicus curiae olarak Başsavcılık namına: Savcı Zaim M. Necati.

----------------
K A R A R
M. Necati Münir, Başkan:
Müstediler, 21 Şubat 1975 tarihinde 19 Şubat 1975 tarihli Resmî Gazetede yayınlanan Karar No.3 uyarınca, Kıbrıs Türk Barosunu Kurucu Mecliste temsil edecek şahsın seçilmesi ile ilgili Baronun yaptığı seç-imin hükümsüz olduğu ve Baronun Kurucu Meclis üyesi olarak seçtiği Müstedaaleyh Ahmet Mithat Berberoğlu'nun Kurucu Meclis üyeliğinin hükümsüz olduğu hususunda bir beyan verilmesini işbu istida ile talep ettiler.

Müstediler İstidalarını, diğer şeyler meya-nında, aşağıdaki gerçeklere istinad ettirdiler.

1. Kıbrıs Türk Barosu, Baroyu Kurucu Mecliste temsil edecek şahsın seçilmesi maksadı ile, 21 Şubat 1975 tarihinde yaptığı toplantıda Avukatlar Kanunun öngördüğü "yıllık ruhsatı" çıkarmayan ve/veya ayni Kanu-nun 2. maddesinde "icrai meslek eden avukat" tefsiri uyarınca esas meslekleri avukat olmayan 19 şahsın Kıbrıs Türk Barosu üyesi olmamalarına rağmen oy kullanmalarına müsaade edildi.

2. Toplantıya katılan sözü geçen 19 kişi de dahil olmak üzere 53 kişi ka-tılmış, bunların 51'i oy kullanmıştır, iki kişi ise oy pusulalarını boş bırakmışlardır.

3. Söz konusu seçimde Müstedaaleyh, Avukat Kıvanç M. Riza ve Avukat Ayhan Çiftçioğlu adaydılar. Seçim neticelendiğinde Müstedaaleyh 24 oy, Avukat Kıvanç Riza 21 oy v-e Avukat Ayhan Çiftçioğlu da 6 oy aldılar. Müstedaaleyh seçimi kazanmış addolundu. Sözü geçen 19 kişinin oy kullanmaları seçim neticesine tesir etti.

4. Müstedaaleyh İstida ile ilgili bütün zamanlarda yıllık ruhsatını çıkarmadığı cihetle Kıbrıs Türk Ba-rosunun bir üyesi değildi ve ne söz konusu toplantıya katılıp oy kullanabilir ne de söz konusu toplantıda seçilmek üzere namzet olabilirdi.

5. 19 Şubat 1975 tarihli Resmî Gazetede yayınlanan 3 numaralı Kararın 2. maddesinin ikinci paragrafı gereğince Kıb-rıs Türk Barosunun Kurucu Meclis Üyesini toplantıya katılanların çoğunluğu ile seçmesi icab etmekte idi. Söz konusu toplantıya 53 kişi katıldı ve müstedaaleyh sadece 24 oy aldığı cihetle Müstedaaleyhin Kıbrıs Türk Barosunun Kurucu Meclis üyeliğine seçilmi-ş addolunması mezkûr 3 numaralı Karara aykırıdır ve bu sebeple de muteber sayılmamalıdır.

6. Her iki Müstedi de Kıbrıs Türk Barosunun üyesi olup dava konusu seçimin yapıldığı toplantıya katılıp oy kullanmak yetkisini haizdiler. Müstedi No.1 söz konusu t-oplantıya katılıp oy verme hakkına sahip olduğu halde mezkûr toplantıya katılma fırsatını bulamamıştır. Müstedi No.2 ise söz konusu toplantıya katılıp rey kullanmıştır.
Müstedi İstidasını 19 Şubat 1975 tarihli Resmî Gazetede yayınlanan Karar No.3'e, Fası-l 2, Aukatlar Kanununa ve 47/59 sayılı Seçim Kanununa istinad ettirdi.

Müstedaaleyh 8 Mart 1975 tarihinde dosyaladığı İtirazname ile aşağıdaki hususları ileri sürdü.

İptidai itiraz olarak:
1. Usule ilişkin itirazlar:
İstidanın duruşması esnasında işbu -usule ilişkin itirazlarda ısrar edilmedi ve itirazlar geri çekildi.

2. Müstedilerin müracaat hakkına ilişkin itirazlar:
1. Müstedi 21 Şubat 1975 toplantısına katılmamış ve oy kullanmamıştır. 2. Müstedi ise söz konusu toplantıya katılmış olduğu halde aday- olmamıştır.
Müstedilerin seçim sonucu ile ilgili herhangi bir ilişkisi veya menfaatı yoktur. Seçilen şahıs Kurucu Mecliste Kıbrıs Türk Barosunu temsil etmektedir.
(a) ve (b) deki maruzat ışığında ve de 19 Şubat 1975 tarihli Resmî Gazetede yayınlanan 3 nu-maralı Karar hükümleri tahtında Müstedilerin Müstedaaleyh aleyhine dava açma veya açılan dava ile 21 Şubat 1975 tarihinde yapılan seçimin hükümsüz olduğunu veya Müstedaaleyhin seçilmesinin ilgili mevzuata uygun olmadığını yahut hükümsüz olduğunu iddia eder-ek bu hususlarda Mahkeme beyanı istemek hakkı yoktur.
3. Müstedaaleyhin davada taraf olamayacağına ilişkin itirazlar:
Gerek 36/59 sayılı gerekse 47/59 sayılı Kanunların ilgili hükümlerine göre (36/59 sayılı Kanunun 11, 12 ve 13. maddeleri ve 47/59 sayıl-ı Kanunun 13. maddesi) zamanında gerekli itiraz veya itirazlar yapılmamıştır.
"Seçime Kıbrıs Türk Barosu üyesi olmayan şahısların oy kullanmalarına ve/veya aday olmalarına müsaade edildi veya 53 kişinin katıldığı toplantıda 24 oy alarak seçimi kazandığı ad-dolundu" şeklindeki iddia ile Müstedaaleyhe husumet tevcih edilemez. Olsa olsa Müstedaaleyh ilgili taraf olarak gösterilebilir.
Müstedaaleyh Fasıl 2, Avukatlar Kanunu tadil edilmiş şekli ile madde 11(2) deki şart bendi uyarınca 31.12.75 tarihine kadar müs-tedaaleyhin ruhsat alma yükümlülüğü yoktur. Kaldı ki Müstedaaleyh 5.3.75 de bilcümle haklarına halel gelmeksizin ve protesto tahtında böyle bir ruhsat almış bulunmaktadır.

4. Mahkemenin yetkisizliğine ilişkin itirazlar:
Anayasanın 145. maddesi 31. madded-eki hükümlerle birlikte okunduğunda Yüksek Mahkemenin işbu davaya bakma ve/veya karar verme yetkisi olmadığı ortaya çıkar.
İstidanın dayandığı 3 numaralı Karar ve/veya 47/59 sayılı Seçim Kanunu hükümleri de Yüksek Mahkemeye İstidada belirtilen biçimde herh-angi bir maruzatı veya müracaatı görmek ve/veya karara bağlamaya yetki vermemektedir.
İstidaya eklenmiş listede gösterilen 19 kişinin hepsine de seçim toplantısında oy pusulası verilmiş olduğu zaman herhangi bir itiraz yapılmadığı için 36/59 sayılı Kanunun- 11, 12 ve 13. maddeleri hükümleri gereğince Yüksek Mahkemenin yetkili olmaması aşikârdır.

B. İstidanın esasına ilişkin hukuki itirazları ve dayanılan gerçekleri davanın duruşmasına başlamazdan önce Müstedaaleyhi sözlü yapmıştır ve aynen şöyledir:-
(1)"İ-stidada iddia edildiğine göre 3 numaralı kararın 2. maddesinin ikinci paragrafında şöyle denmektedir:
'Genel Kurullar toplantıya katılanların çoğunluğuyla ve gizli oy ve açık sayma ile Kurucu Meclis üyelerini seçerler.'

Buradaki çoğunluk kelimesi adi ço-ğunluk anlamındadır. Eğer İstidada iddia edildiği biçimde bir işlemin öngörülmesi düşünülseydi, buna çoğunluk değil, salt çoğunluk denecekti. Nitekim ifade bakımından Cumhurbaşkanı ve Cumhurbaşkan Muavini seçimlerine ilişkin kanun salt çoğunluğu öngördüğ-ü için oradaki İngilizce ifadesinde %50 üstünde bir oy alması gerekir demektedir. 37/59 sayılı Kanunun madde 34(6) "hen . . ." demektedir. Burada açıkça söylüyor ve diğer birçok kanunlarda da hatta geçenlerde Kurucu Meclisin kabul ettiği içtüzükte de çoğ-unluk ve salt çoğunluk ayrı ayrı kullanılmaktadır ve bundan gaye bir adayın seçilebilmesi için kullanılan oyların %50'nin üstünde olması gerekir. Çoğunluk dedi mi genellikle adi çoğunluk demektir. Seçime katılan adayların içinde en fazla oy alan seçilir -demektir. Yine 3 numaralı Kararın 2. maddesinin (3). Paragrafında yeter sayı aranmaz denmektedir. Nisabı dahi aramayan bir madde ihtiva eden bu 3 numaralı Kararda seçimlerde kullanılan çoğunluk kelimesinin salt çoğunluk şeklinde tanımlanması ve o şekilde- uygulanması 3 numaralı Kararın ruhuna da ters düşmektedir. Çünkü 3 gün içinde herşeyi yapalım diye bir de süre konmuştur. Hem lâfzına hem de ruhuna uygun olarak çoğunluk kelimesini salt çoğunluk kabul etmek imkân dahilinde değildir.
(2)Esas istidanın d-iğer önemli bir iddiası Müstedaaleyh'in ilgili bütün zamanlarda "annual licence"ini çıkarmadığı iddia edilmekte ve bu nedenle oy hakkı olmadığı gibi, aday olma hakkı da yoktu denmektedir. Müstedaaleyhin oy kullanma ve aday olma hakkı vardır ve ilgili zama-nlarda, özellikle 21 Şubat 1975 tarihinde Baro Genel Kurulunda hem oy kullanma hem de aday olma hakkı vardı. Aslında yine 3. no.lu Karar Anayasanın 31. maddesinin koyduğu hüküm ışığında okunduğu takdirde oy kullanma hakkı, yurttaş olma nedeni ile tanınmış- ara hak ve özerklikler çerçevesinde bir haktır fakat 3 numaralı Karar bu hakkını yurttaşın, genel bir seçim havası içinde normal olarak mevcut seçim kanunları düzeni içinde kullanır yurttaş fakat 3 numaralı Karar bunu değiştirmiştir. Yurttaşın mesleği ba-zı hallerde bazı Kuruluşlarda, bazı kuruluşlara mensubiyeti açısından düzenlemiştir ve oy kullanma işlemini eğer yurttaş avukat ise, avukatların yapacağı toplantıda, genel Kurul'a kullanmayı öngörmüş ve o şekilde tanzim etmiştir. Eğer doktor ise doktorlar- cemiyetinin kurulunda kullanacak, eğer işçi dernekeleri yahut sendikalar, öğretmen ise öğretmen sendikaları çerçevesinde kullanacaktır. Getirilen yenilik budur. Dolayısıyle 21 Şubat 1975 tarihinde yapılan Baro Genel Kurulunda baronun herhangi bir organı- ile ilgili bir seçim yapılmamıştır ve böyle olunca da Baronun bir avukatı olarak toplantısına katılmak ve orada oy kullanmak veya aday olmak, kayıt sicilinde bulunan avukatların hakkı idi. Yani "annual licence"i olup olmadığına bakılmaksızın, avukat sici-linde mensup her avukat, bu Genel Kurulda oy kullanabilirdi. Buna ek olarak şu iddiayı da ileri sürmek mümkündür bu görüşü desteklemek mahiyetinde, 21 Şubat 1975 tarihinde yapılan Genel Kurul Avukatlar Kanununun öngördüğü biçimde toplanmış bir Genel Kurul- değildi. Gerekli davet gerekli süre içinde toplanma çağırısı yapılmamıştır. 3 numaralı Kararın 2. maddesinde en geç 3 gün içinde toplanması gerektiği esasına uyularak yapılmış bir toplantıdır ve hal böyle olunca da toplantıya katılanların "annual licenc-e"i olup olmadığına bakılmaksızın kayıt sicilinde bulunan her avukatın katılması ve oy vermesi veya aday olması kabul edilmelidir. Bu esas iddialara ek olarak müstedaaleyh kendisinin 31.12.1975 tarihine kadar icrai meslek edebilecek ruhsatlı bir avukat ol-duğunu iddia ediyor. Çünkü Türk Yönetiminin kontrolu altında bulunan idare içinde ilk defa olarak Avukatların kaydedilmesini öngören bir Avukatlar Kayıt Sicili 1973'de kurulmuştu. Müstedaaleyh 1 Nisan 1974'de ilk kaydını bu kayıt siciline yaptırmış bulun-maktadır. Bu nedenle Fasıl 2'nin tadil edilmiş şekli ile 11. maddesinin (2). paragrafının şart bendindeki hükme göre kayıt siciline kaydını yaptırdıktan sonra iki sene süre ile ruhsatlı avukat olarak icrai meslek etmek hakkı vardır. Dolayısıyle İstidaya -ekli listenin 19 numarası tahtinde gösterilen müstedaaleyh 21 Şubat 1975 tarihli toplantıda hem oy hakkına hem de aday olmak hakkına sahipti.
(3)3. husus olarak ekli listedeki diğer 18 avukat ile ilgili bir iddia var. Deniliyor ki bu 18 kişi ruhsatı olma-dığı için veyahut bazılarının da arızi tayinli oldukları için, pek sarih olmamakla beraber, biz bunu red ve inkâr ediyoruz ve diyoruz ki Müstedaaleyhin dışında olan 18 kişi kati olarak şu veya bu nedenle avukatlık mesleğini icraya yetkili olmadıkları için -söz konusu toplantıda oy hakları yoktur iddiasını kabul etmiyoruz ve hepsi de kayıt sicilinde kayıtlıdırlar ve hepsinin de icrai meslek için ruhsatları vardır."

İstidanın esas duruşmasına başlamazdan önce iptidai itirazlarda İstidanın esası hakkında duru-şma yapılıp şahadet dinlendikten sonra karar vermenin uygun olacağı kanaatına varmıştık. Şimdi de ilk önce Müstedaaleyhin iptidai itirazlarını, İtiraznamede gösterildiği gibi, inceleyerek karar vermeyi uygun gördüm.

1. Müstedilerin müracaat hakkına iliş-kin itirazlar:
1/75 sayılı Kıvanç Mehmet Riza v. Ahmet Mithat Berberoğlu davasında Karar No.3'ün seçimlerle ilgili hükümleri ile çelişmeyen ve Karar No.3'ün hükümleri ışığında tatbiki mümkün ve makul olan 21 Şubat 1975 tarihinde yürürlükte olan yasama org-anı ile ilgili diğer Seçim Kanunları ve mevzuatın uygulanması gerektiği görüşünü belirtmiştim. 47/59 sayılı 1959, Seçimler (Temsilciler Meclisi ve Cemaat Meclisleri) Kanununun seçim itirazları ile ilgili olan ve 59-70 maddelerini ihtiva eden VI Bölümünde -bulunan hükümlerin Karar No.3'ün hükümleri ışığında adapte edilerek Karar NO.3 tahtında yapılan Kurucu Meclis üyeleri seçimine de şamil olduğunu, işbu Kanunun 63. maddesinin (a) bendine göre seçim itirazı yapma hakkı olduğunu belirtmiştim. Bu hususlarda 1-/75 Davasında belirttiğim görüşleri bu davada da aynen tekrarlarım. Kanaatımca Müstedilerin 47/59 sayılı 63(a) bendi gereğince seçimde oy kullanan veya kullanmıya hakkı olan kişiler olarak seçimin hükümsüz olduğunu veya Müstedaaleyhin seçilmesinin ilgili -mevzuata uygun olmadığını ve hükümsüz olduğunu iddia ederek bu hususlarda bir Mahkeme beyanı talep etmeye hakları vardır.

2. Müstedaaleyhin davada taraf olamayacağına ilişkin itirazlar:
Bu meselede davanın esas konusu Kıbrıs Türk Barosunun temsilci olar-ak Kurucu Meclis Üyeliğine yaptığı seçimin hükümsüz olduğu hususunun karara bağlanmasıdır. Müstedaaleyh de Baronun temsilcisi olarak Kurucu Meclis Üyesi seçildiği cihetle, davanın esas konusu hususunda verilecek herhangi bir karar Müstedaaleyhi direkt ola-rak ilgilendirir. Bu nedenle Müstedaaleyhin davada taraf olması uygun ve şart olduğu kanaatındayım. Müstedaaleyhin itiraznamesinde 3(a) ve (c) paragrafları gereğince ileri sürdüğü iddialar iptidai itiraz olmaktan ziyade davanın esasına ilişkin hususlardı-r ve bu hususlar davanın esası incelenirken ele alınıp karara bağlanacaktır.

3. Mahkemenin yetkisizliğine ilişkin itirazlar:
İtiraznamenin 4(a) ve (b) paragrafında Mahkemenin yetkisi olmadığı hususundaki itirazlar hakkında 1/75 sayılı Davada Yüksek Mahk-eme seçim itirazlarına bakmaya yetkisi olduğu hususunda gerekçeli olarak karar vermiş bulunmaktadır. O davada bu hususta belirttiğim bütün görüşleri aynen tekrar ederim.

Mahkemenin yetkisizliğine ilişkin 4(c) paragrafında gösterilen itiraz ise davanın e-sasına ilişkin hususları ilgilendirdiğinden, bu hususları davanın esası incelenirken tezekkür edip karara bağlanması gerekir kanaatındayım.

Şimdi de Müstedilerin ve Müstedaaleyhin esasa ilişkin iddialarını incelemek gerekir.

İlk önce çoğunluk konusun-u eleştirmeyi uygun gördüm. Müstediler İstidalarında Karar No.3'ün 2. maddesinin ikinci paragrafına göre bir şahsın Kurucu Meclise üye seçilebilmesi için toplantıya katılanların çoğunluğunun oyunu alması gerektiğini ileri sürdüler. Müstedaaleyh ise Karar- No.3'ün 2. maddesinin ikinci paragrafında yer alan "toplantıya katılanların çoğunluğuyla" ibaresi adi çoğunluğu yani en fazla oy almayı kastettiğini iddia etti. Buna sebeb olarak da Karar No.3'ün genel kurul toplantısı için nisap dahi aranmadığını herşey-in üç günde bitmesini öngördüğünü ve eğer kanun koyucu hakikaten mutlak "salt çoğunluk", yani toplantıya katılanların yarısından bir fazlasının oyunu, kastetmek istemiş olsaydı bunu metinde sarahaten belirtmesi gerektiğini iddia etti.

Hukuk ilkelerine gö-re kanun veya kanunda yer alan hükümlerin tefsiri kanundaki hükümlerin gayeleri göz önünde tutularak yapılır. Kanun hükümlerinde yer alan kelimeler veya ibareler, kendi kendilerine, açık ve belli ise ve muğlak değilse bu gibi kelimeler veya ibarelere alel-âde veya tabiî anlamları verilir. Bu durumda kanun hükümlerinin gayesinin ne olduğu başka yerde araştırılmaz çünkü bu gibi kelimeler veya ibareler kendiliğinden kanun hükümlerinin gayesinin ne olduğunu sarih olarak gösterir. Ancak, hükümlerde kullanılan -metin, ibare veya kelimeler muğlak ise ve açık ve belli olmazsa veya bu gibi kelime veya ibarelerin alelade ve tabiî anlamı kanun koyucunun ayni kanunda sarih olarak belirttiği gayeye aykırı düşerse veya kanunun diğer metinleri ile bir tutarsızlık veya uyg-unsuzluk teşkil ederse veya saçma ise o zaman Mahkemeler kanun koyucunun gayesini başka yerlerde ve bilhassa ayni kanunda aramakla görevlidir. Bu hususta The Commissioners for Special Purposes of the Income Tax v. Pemsel (1891) A.C. 531 davasında sayfa 54-3'te Lord Halsbury, L.C. Sussex Peerage Case davasında Tindal C.J.'in şöyle dediklerinin doğruluğunu kabul etti. Tindal C.J. aynen şunları söyledi:-

-"The only rule for the construction of Acts of Parliament is, that t