-D.3/90 Anayasa Mahkemesi: 21/89
Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S. Dayıoğlu,
N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay

Davacı: Kıbrıs Türk Hekimler Sendikası
-
İle

Davalı: KKTC Cumhuriyet Meclisi
A r a s ı n d a.

Davacı namına: Kıvanç M. Riza
Davalı namına: Zaim Necatigil
Amicus curiae olarak Başsavcılık namına: Yaşar Boran

-------------

K A R A R

KONU:
Davacı 7/79 sayılı Kamu Göre-vlileri Yasasının 105.maddesinin değiştirilmesini öngören 34/89 sayılı Kamu Görevlileri (Değişiklik No.2) Yasasının 22.maddesinin, Anayasaya aykırı olduğu gerekçesi ile, iptalini talep etmiştir.

I.OLAY:
Davacı tüzel kişiliğe haiz bir sendika olup üyeleri- kamu görevlisi olan doktor ve diş doktorlarından oluşmaktadır. Davacı, açtığı dava ile, davalı tarafından kabul edilip de 12.6.1979 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren ve 7/79 sayılı Kamu Görevlileri Yasasının 105.maddesinin değiştirilmes-ini öngören 34/89 sayılı Kamu Görevlileri (Değişiklik No.2) Yasasının 22.maddesinin kendi varlık veya görevlerini ilgilendirdiği ve Anayasanın 1, 8, 49, 51 ve
160.maddelerine aykırı olduğunu ileri sürerek iptalini talep etti. Davalı ise dosyaladığı müdaf-aa takriri ile konu yasa maddesinin Anayasaya aykırı olmadığını iddia etti.

II.İDDİANIN GEREKÇESİ:
1.Davacının iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Konu yasa kuralı eskisinden farklı bir düzenleme getirmiştir. Eskiden sadece normal ve ek mesai usulü ç-alışma ile vardiya usulü çalışma varken şimdi bir de icapcılık getirilmiştir. Bu şekilde 1985 Anayasasından önce kamu hizmetinde çalışan hekimlerin hizmet koşulları aleyhlerine değiştirilmiş oldu ve Anayasanın 160.maddesine ters düşüldü.

Vardiya usulü ç-alıştırılan kamu görevlileri, örneğin nörsler, itfaiye ile polis mensupları ve nöbetçi doktorlar, iş olmasa da otururlar ve para alırlar. İcapcı hekimler ise çağrılmadığı takdirde para almazlar, çağrılırlarsa alırlar. Bu şekilde kamu görevlileri arasında- bir ayrıcalık ve eşitsizlik yaratıldı. Bu ise Anayasanın 8.maddesine aykırıdır.

İcapcıya asli maaşının %20'sini geçmemek üzere Bakanlar Kurulunca çıkarılacak bir tüzük uyarınca ücret ödenmesi öngörülmektedir, taban öngörülmüş değildir. Bu şekilde d-üzenlenecek ücret kifayetsiz olabilir. Kifayetsiz olduğu takdirde de angarya sayılır. Yasanın buna cevaz veren kuralı da Anayasanın 49.maddesine ters düşer.

Eski düzenlemeye göre ek mesai öngörüldüğü hallerde dahi bazı kıstaslar uygulanmakta ve kişi be-lli bir saatten fazla çalıştırılmamakta idi. Şimdiki halde ise icapcı için bir taban öngörülmemiştir ve bu, öngörülmediği oranda, onun dinlenme ve izin hakkını ihlâl etmekte ve Anayasanın 51.maddesine ters düşmektedir.

Konu yasa kuralı, aynı nedenlerle,- hukukun üstünlüğünü öngören Anayasanın 1.maddesine de ters düşmektedir.

2. Davalının iddianın gerekçesi özetle şöyledir:
İcapcılık acil bir gereksinim dolayısıyle yapılacak bir çağrıya uymak demektir. Bir kişi evinde de başka bir yerde de icapcı olabi-lir. İcapcılık bir çalışma veya iş görme değildir. Çalışma beden ve fikir çalışmasını kapsar. Bir kişi icapcı iken ve çağrılmadığı takdirde iş yapmaz, çağrıldığı takdirde gider, iş yapar ve yaptığı iş için de ek mesai ücreti alır.

Öngörülmekte olan %2-0'ye kadar ödenek fiilen yapılan iş için değil de kişinin icapcı olarak bulunduğu süre için bir nevi tazminat veya ödenektir, angarya söz konusu değildir.

Vatandaşın sağlık hakkı vardır. Demokratik ülkelerde icapcılık mevcuttur. Doktorlar kamu hizmetin-e girerken böyle olacağını bilirler. İcapcılık vatandaşlık görevleri arasındadır.

İcapcılık hekimlerin dinlenme ve izin haklarına tecavüz etmemektedir.

Öngörülmekte olan düzenleme kamu görevlileri arasında ayrıcalık yaratmadı, yaratmış olsa bile bu -ayrıcalık makuldur ve eşitlik ilkesine ters düşmemektedir.

Getirilen düzenlemenin hekimlerin hizmet koşullarını onların aleyhine değiştirdiği söylenemez.

Konu yasa kuralının Anayasaya aykırılığı yoktur.

3. Amicus curiae olarak bulunan Başsavcı Ya-rdımcısının görüşlerinin özeti şöyledir:
Davalı tarafından ileriye sürülen görüşler doğru ve geçerlidir ve bunlara eklenecek birşey yoktur.

III.İLGİLİ YASA METNİ:
34/89 sayılı Kamu Görevlileri (Değişiklik No.2) Yasasının 22.maddesi aynen şöyledir:
"-22. Esas Yasa, 105'inci maddesinin (3)'üncü fıkrasından sonra aşağıdaki yeni (4)'üncü ve (5)'inci fıkralar konmak suretiyle değiştirilir:
(4)Düzensiz mesai usulü çalışma gerektiren kamu hizmetlerinde çalışma saatları yaz aylarında haftada 35,- kış aylarında haftada 40 saat olmak üzere çalışmanın günü, başlama ve bitme saatleri ile öğle dinlenme saatleri Personel Dairesinin önerisi üzerine Bakanlar Kurulunca saptanır.
Yukarıdaki (3)'üncü fıkra kuralları saklı kalmak koşuluyla, Sağlık- servislerinde günün yirmi dört saatinde süreklilik gösteren hizmetleri yerine getiren kamu görevlileri, normal mesai saatlerinde görev yapabilecekleri gibi, icapcı (on call) çalışma usuluyle de görev yapabilirler.
İcapcı (on call) çalışma usulünün e-sas ve yöntemleri ile ödenecek ücretler, Bakanlar Kurulunca çıkarılacak bir tüzükle düzenlenir.
Ancak ödenecek ücretler, aylık asli maaşın %20'sini geçemez ve bu ödenekler emeklilik amaçları bakımından dikkate alınmaz."

IV.İLGİLİ- ANAYASA METİNLERİ:
"Madde 1.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Devleti, demokrasi, sosyal adalet ve hukukun üstünlüğü ilkelerine dayanan lâik bir Cumhuriyettir."

"Madde 8.
(1)Herkes, hiçbir ayırım gözetilmeksizin, Anayasa ve yasa önünde eş-ittir. Hiçbir kişi, aile, zümre veya sınıfa ayrıcalık tanınamaz.
(2)Devlet organları ve yönetim makamları, bütün işlemlerinde yasa önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek ve ayrıcalık yapmamak zorundadırlar.

(3)Ekonomi-k bakımdan güçsüz olanların Anayasa ve yasalar ile elde ettikleri veya edecekleri kazanımlar, bu madde ileri sürülerek ortadan kaldırılamaz."

"Madde 49.
Çalışma her yurttaşın hakkı ve ödevidir.
Devlet, çalışanların insanca yaşaması ve çalışm-a hayatının kararlılık içinde gelişmesi için, sosyal, ekonomik ve mali önlemlerle çalışanları korur ve çalışmayı destekler, işsizliği önleyici önlemleri alır.
Kimse zorla çalıştırılamaz. Angarya yasaktır. Ancak, hükümlülerin, hükümlülükleri süresince re-habilitasyon amacıyla çalıştırılmaları zorla çalıştırma sayılmaz.
Ülke gereksinmelerinin zorunlu kıldığı alanlarda, yurttaşlık ödevi niteliği olan beden veya fikir çalışmalarının şekil ve koşulları, demokratik ilkelere uygun olarak yasa ile düzenlenir."
-
"Madde 51.
Her çalışan dinlenme hakkına sahiptir.
(2)Ücretli hafta ve bayram tatili ve ücretli yıllık izin hakkı yasa ile düzenlenir."

"Madde 160.
(1)Bu Anayasanın yürürlüğe girdiği tarihten önce kamu görevlisi bulunan herhangi bir kişi, -bu tarihten sonra, kendisine bu tarihe kadar uygulanan aynı hizmet koşullarına bağlı olmak hakkına sahiptir. Bu hizmet koşulları, Anayasanın yürürlüğe girdiği tarihte veya ondan sonra, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinin kamu görevlisi bul-unduğu sürece, herhangi bir kişi aleyhine değiştirilemez.
Bu maddede belirtilen kamu görevlileri yeni bir atama işlemine gerek olmaksızın görevlerine devam ederler.
(2)Bu madde amaçları bakımından, kamu görevlisi, Anayasanın yü-rürlüğe girdiği tarihten önce Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinin kamu hizmetinde herhangi bir hizmeti gören kişiyi anlatır ve bu Anayasa ile diğer kamu personeli olarak tanımlanan kişileri de kapsar.
(3)Bu madde amaçları bakımından hizmet- koşulları, bu Anayasanın yürürlüğe girdiği tarihte mevcut olan yürürlükteki mevzuat uyarınca saptanmış ücret, izin, azil, görevden uzaklaştırma, emeklilik maaşı, ikramiyeleri ve benzeri hakları kapsar."

V.İNCELEME:
Konu görüşüldü ve gereğ-i düşünüldü.

34/89 sayılı Kamu Görevlileri (Değişiklik No.2) Yasasının 22.maddesinin, hekimlerin icapcı olarak çalışmalarını öngördüğü için, Anayasanın 1, 8, 49, 51 ve 160.maddelerine aykırı olduğu öne sürülmüştür. Değişiklik Yasasının bu maddesi esas Y-asa olan 7/79 sayılı Kamu Görevlileri Yasasının 105.maddesine birer (4) ve (5).fıkra eklenmiştir. Bu maddenin 5.fıkrası sağlık servislerinde günün 24 saatinde süreklilik gösteren hizmetleri yerine getiren kamu görevlilerinin icapcı (on call) çalışma usulü- ile de görev yapmalarını, icapcı çalışma usulünün esas ve yöntemleri ile ödenecek ücretlerin Bakanlar Kurulunca çıkarılacak bir tüzükle düzenlenmesini ve ödenecek ücretlerin aylık asli maaşın %20'sini geçmemesini öngörmektedir. Görülebileceği gibi bu mad-de sağlık servislerindeki diğer kamu görevlilerine de şamildir. Ancak biz konu maddenin kamu hizmetindeki hekimlere şamil olduğu oranda Anayasaya aykırı olup olmadığını inceleyeceğiz.

A.M. 13/89 sayılı Görüş Bildirisinde Mahkeme başka iki yasanın icapcı-lık ile ilgili maddelerinin Anayasanın 160.maddesine aykırı olup olmadığ