- Anayasa Mahkemesi 21/78
(Dava No. 776/78, Lefkoşa)

Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Ülfet Emin (Başkan), Ahmed İzzet, Şakir Sıdkı İlkay, Salih S. Dayıoğlu, N.- Ergin Salâhi.

Anayasa'nın 114(1) maddesi hakkında.

Lefkoşa Kaza Mahkemesinin 776/78 sayılı davasında (Kıbrıs Türk Amme Memurları Sendikası ile Özkan Üngör arasında) 5 Aralık 1978 tarihinde sunulan konu.

Davacı namına: Şafak Öneri
Davalı namına: Ümit -Özdil
Yaşar Boran (Amicus Curiae olarak)

-----------

K A R A R

KONU:
1971 Sendikalar Yasasının 41 ve 41(c)(i) maddesinin Anayasanın 27. maddesine aykırı olduğu öne sürülmüştür.

I. OLAY:
Davacı Sendikalar Mukayyitliğine kayıtlı bir sendikadır. Davalı- da davacı sendikanın ilgili zamanlarda üyesidir. Davacı Lefkoşa Kaza Mahkemesinde davalı aleyhine dosyaladığı 776/78 sayılı davada davacı ile davalı arasında Lefkoşa'da yapılan anlaşma gereğince Sendika Yönetim Kurulunun talebi halinde geri iade edilmesi- koşulu ile davalıya 4010 TL. verildiğini ve Sendika Yönetim Kurulunun davalının söz konusu parayı iade etmesi için karar aldığını ileri sürerek davalının davacıya 4010 TL. ödemesi için hüküm vermesini taleb etti. Davalı dosyaladığı müdafaa takriri ile da-vacı ile davalı arasında davacı tarafından iade edildiği gibi bir anlaşma yapılmadığını ancak böyle bir anlaşma yapılmış olsa dahi böyle bir anlaşmanın sendika fonlarının üyelerine menfaat sağlamak için kullanılması ile ilgili bir anlaşma olduğunu bu neden-le Sendikalar Yasasının 4. maddesi uyarınca anlaşma hakkında herhangi bir Mahkemeye karar verme yetkisi verilmediğini ileri sürdü. Davacı, davanın duruşması esnasında Sendikalar Yasasının 41. maddesi ve 41. maddesinin (c) fıkrasının (i) bendinin Anayasanı-n 27. maddesine aykırı olduğunu ileri sürmesi ile Mahkemece de ileri sürülen iddianın davanın karara bağlanmasında etkisi olabileceği kanaatına varması üzerine Kaza Mahkemesi, konuyu, karara bağlamak üzere, Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak Anayas-anın 114. maddesi uyarınca sunmuştur.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:
Davacı iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Sendikalar Yasasının 41. maddesi Anayasanın kişilere verdiği hak arama özgürlüğünü kısıtlamaktadır. Anayasanın 27. maddesi kişiye hak ve yükümlülü-klerinin karara bağlanması için yargı organlarına başvurma hakkını vermiştir. Aynı maddeye göre bu hak hiçbir koşul tahtında kısıtlanamaz.

Davalı iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Kişiler herhangi bir konunun yargı organı tarafından karara bağlanmam-ası için aralarında özel anlaşma yapabilirler ve böyle bir anlaşma yapıldığı takdirde Anayasanın 27. maddesinde öngörülen hak arama özgürlüğüne aykırı değildir.

Kişiler aralarında doğabilecek herhangi bir uyuşmazlık konusunun herhangi bir yargı organına -sunulmaması için veya aralarındaki herhangi bir uyuşmazlık konusunun meydana gelmesi halinde konu hakkında yargı organına başvurulmayacağı hususunda gönüllü olarak bir anlaşma yapabilirler ve böyle bir anlaşma Anayasanın 27. maddesinde öngörülen hak arama -özgürlüğüne aykırı değildir. Davalı avukatı duruşma esnasında bu konu hakkında Cumhuriyet devrindeki Anayasa Mahkemesinin bir içtihat kararı bulunduğunu da ileri sürdü.
III. İLGİLİ YASA METİNLERİ:
Sendikalar Yasasının 41 ve 41(c)(i) maddesi aynen şöyledi-r:

Madde 41.
"Bu Kuralda mevcut hiçbir hüküm, aşağıdaki anlaşmaların direk olarak tatbikini sağlamak veya onların ihlâlinden dolayı tazminat talep etmek amacıyle açılan davaları görmek hususunda herhangi bir mahkemeye hak vermez.
.............
.......-......
Bir sendika fonlarının aşağıdaki maksatlar için kullanılması ile ilgili anlaşmalar:
Kendi Üyelerine menfaat sağlamak, veya"

IV. İLGİLİ ANAYASA METİNLERİ:

Madde 27.
"(1)Hiçbir kimse, bu Anayasa ile veya bu Anayasa gereğince kendisine gösterilen -mahkemeye başvurmak hakkından yoksun bırakılamaz. Her ne ad altında olursa olsun adlî komisyonlar veya istisnaî mahkemeler oluşturulması yasaktır.
(2)Herkes, medenî hak ve yükümlülüklerinin veya kendisine karşı bir suçlamanın karara bağlanmasında, yasa i-le kurulan bağımsız, tarafsız ve yetkili bir mahkeme tarafından, makul bir süre içinde adil ve açık bir surette davanın dinlenmesi hakkına sahiptir. Karar gerekçeye dayanır ve açık bir oturumda okunur. Ulusal güvenlik, Anayasal düzen, kamu düzeni, kamu g-üvenliği veya genel ahlak yararına olduğu veya küçüklerin çıkarları veya tarafların özel hayatlarının korunması için gerekli olduğu veya mahkemece, yayının adaletin sağlanması için zararlı görüldüğü özel durumlarda, basın mensupları ve halk, mahkeme kararı-yle duruşmanın tamamına veya bir kısmına sokulmayabilir.
Herkes-
mahkeme önüne çıkarılması nedenlerinin kendisine bildirilmesi,
davasını mahkemeye sunmak ve bunu hazırlamak için gerekli zamana sahip olmak,
delillerini göstermek veya göstertmek veya tanıkl-arın yasaya uygun olarak sorguya çekilmesini istemek,
(ç)kendi seçtiği bir hukuçu tutmak ve adaletin sağlanması için gerekli görülüyorsa, yasanın gösterdiği şekilde kendisine parasız bir hukukçu atanması,

(d)mahkemede kullanılan dili anlayamadığ-ı veya konuşamadığı takdirde, bir tercümanın yardımından parasız yararlanmak,
hakkına sahiptir."

V. İNCELEME:
Duruşma sırasında ileri sürülen iddia ve gerekçeler, iptali istenen yasa hükmü, Anayasaya aykırılık iddiasına dayanıklık eden ve konuyu ilg-ilendiren Anayasa metinleri incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü.

Anayasanın 27. maddesinin hükmü gayet açıktır ve bu maddenin 1. fıkrasına göre hiç bir kimse kendisine gösterilen mahkemeye başvurma hakkından yoksun bırakılamaz. Aynı maddenin -2. fıkrasına göre ise herkes medeni hak ve yükümlülüklerinin karara bağlanmasında Yasa ile kurulan bağımsız, tarafsız ve yetkili bir mahkeme tarafından makul bir süre içinde adil ve açık bir surette davanın dinlenmesi hakkına sahiptir. Bu durumda herhangi- bir kimseyi yargı organına başvurmaktan engelleyen herhangi bir yasa hükmünün Anayasaya aykırı olması gerekir. Ancak kişiler kendilerine tanınan anayasal haklardan, Anayasada aksine hüküm bulunmadığı hallerde serbestçe isteklerini kullanarak feragat edeb-ilirler. Bu hususta Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi 1197/62 sayılı başvuruda Yearbook 5, s.88'de şunları söylemektedir:
-"Whereas it must nevertheless be made clear that this position was in no way the result of unilateral action by the only State concerned in the affair, the Federal Republic of Germany - Spain in any case not being a Party to the Convention - but of an arbi-tration clause subscribed to by the party concerned ........ whereas the inclusion of an arbitration clause in an agreement between individuals amounts legally to partial renunciation of the exercise of those rights defined by Article 6(1), whereas nothing- in the text of that Article nor of any other Article of the Convention explicitly prohibits such renunciation,"

-Konunun duruşması esnasında davacı Cumhuriyet devrinde Kıbrıs Anayasa Mahkemesinin ve daha sonra K.T.F. Devleti Yüksek Mahkemesi-nin benzeri konuda karar verdiğini ileri sürdü. Hakikaten, Cumhuriyet devrinde Anayasa Mahkemesi The Co-operative Grocery of Vasilia davasında Kooperatif Yasasının 53. maddesinde yer alan kooperatif üyeleri arasındaki herhangi bir anlaşmazlığın kooperatif- mukayyidi veya onun tayin edeceği başka kişiler tarafından karara bağlanması hususundaki hükmün Anayasaya aykırı olmadığına karar verdi. Daha sonra AM 5/76 sayılı havalede Yüksek Mahkeme de aynı yasanın aynı maddesi hakkında aynı kararı verdi. Gerek Kıb-rıs Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesinin gerekse K.T.F. Devleti Yüksek Mahkemesinin vermiş olduğu kararlarda karara bağlanan husus ihtilâf konusunun Mukayyit veya onun tayin edeceği kişi veya kişiler tarafından karara bağlanmasını öngören hükmün Anayasaya aykı-rı olmadığıdır. Gerek Anayasa Mahkemesi gerekse Yüksek Mahkeme kişinin anayasal haklarından feragat etmeye hakları olduğu hususunda karar vermiştir. Kooperatif Yasasının 53. maddesinin ihtilâf konularının halli ile ilgili hüküm, havale konusu Sendikalar -Yasasının 41. maddesi hükmünden tamamen farklıdır. Sendikalar Yasasının 41. maddesi, o maddede öngörülen ihtilâf konularının halli için açılan davalara mahkemenin bakma yetkisi olmadığını öngörmektedir. Görülüyor ki ilgili madde kişinin özgürlük arama ha-kkı olan mahkemeye başvurma hakkını elinden almakta ve ihtilâf konularının halli için başka herhangi bir çare dahi göstermemektedir. Genel hukuk ilkelerine göre mahkemeye başvurma hakkı kişinin en önemli doğal haklarından biridir. Nitekim Avrupa İnsan Ha-kları Mahkemesi 1975'te Golder davasında verdiği kararda bunu açıklıkla belirtmiştir. Golder davasında bir mahkûm hapishanede iken hapishanede çıkan bir olayda hapishane gardiyanı aleyhine dava açmak için bir avukat ile görüşmesinin sağlanmasını İçişleri -Bakanından talep etti. İçişleri Bakanı da mahkûmun avukat ile görüşmesine olanak vermedi. Bu nedenle Golder önce İnsan Hakları Komisyonuna müracaat etti. İnsan Hakları Komisyonu Golder'in