-D.9/88 Anayasa Mahkemesi. 20/87
Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yükse Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S. Dayıoğlu,
N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Hamdi Atalay
Anayasanın 147.maddesi hakkında

Davacı:- Cumhuriyetçi Türk Partisi
ile
Davalı: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Meclisi
A r a s ı n d a

Davacı namına: Naci Talât ve Aytekin Musa
Davalı namına: Osman Örek
Amicus curiae olarak Başsavcı Yardımcısı Akın Sait

------------------ -

K A R A R

KONU:
Cumhuriyetçi Türk Partisi, 52/1987 sayılı Milletvekilliği ile Bağdaşmayan Görevler, Siyasal Kamu Görevlilerinin Ödenekleri ve Emeklilik Haklarına İlişkin Yasanın 12. ve 15.maddelerinin, Anayasanın 1, 7 ve 8.maddelerine aykırı olduğu -gerekçesi ile, iptalini istemiştir.

I. OLAY:
Davacı, Cumhuriyet Meclisinde temsil edilen bir siyasal partidir. 52/1987 sayılı olup kısa adı Siyasal Kamu Görevlileri Yasası olan Yasa Cumhuriyet Meclisi tarafından kabul edilip Resmi Gazetede yayınlandık-tan sonra davacı, Anayasanın öngördüğü süre zarfında, bu Yasanın yukarıda belirtilen maddelerinin, Anayasanın 1, 7 ve 8.maddelerine aykırı olduğu gerekçesi ile, iptalini istedi. Davalı ise dosyaladığı müdafaa takriri ile konu yasa maddelerinin Anayasaya a-ykırı olmadığını savunarak davanın reddedilmesini talep etti. Dava, davacının müracaatı üzerine iki kez ertelendikten sonra, dilendi ve taraflar, duruşmada, takrirlerdeki iddialarını ileri sürdüler.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:
Davacının iddiasının gerekçesi -özetle şöyledir:
26/77 sayılı Emeklilik Yasasının siyasal kamu görevlisinin tanımı vardır. 52/87 sayılı Yasanın 11.maddesi bu tanımı genişletti. Bu Yasa, A.M. 7/77 sayılı kararda belirtilen içtihadi prensipler dikkate alınmadan düzenlendi.

Yasanın 12.-maddesine göre iki yasama dönemi siyasal kamu görevi yapan bir hak sahibi emeklilik hakkı alır, bir yasama dönemi görev yapan da sadece ikramiye alır. Yasama dönemi, Yasanın 2.maddesine ve Meclis İçtüzüğünün 3.maddesine göre, iki milletvekilliği seçimi ar-asındaki süredir. Yasama dönemi 5 yıl olmakla beraber bu süre uzatılabilir veya kısaltılabilir. Bu durumda yasama dönemi 5 yıldan çok daha az da olabilir. Örneğin bir seçimden bir yıl sonra seçim yapılırsa dönem bir yıl olur. Yasanın 12.maddesi bu şeki-lde iki dönem görev yapanın yani 10 yıldan az veya çok az görev yapanın da emeklilik hakkı kazanmasını öngörür. Bu bir imtiyazdır. A.M. 7/77'ye göre emeklilik bakımından siyasal kamu görevlileri ile kamu görevlileri aynı statüdedirler.

Değiştirilmiş şe-kli ile 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının 5, 12, 14, 16, 22 ve 29.maddeleri, 10 yıl ve 15 yılın yeterli görüldüğü iki istisna dışında, kamu görevlisinin en az 25 yıl fiili hizmet yapması koşulunu koyuyor.

Değiştirilmiş şekli ile 26/77 sayılı Yasa kamu gör-evlisinin emekliye ayrılabilmesi için onun 56.yaşından gün alması koşulunu koymaktadır, aksi takdirde sadece ikramiye alır. 52/87 sayılı Yasa ise siyasal kamu görevlisi için yaş haddi getirmemektedir. Siyasal kamu görevine 25 yaşında başlandığına göre de-mek ki bir siyasal kamu görevlisi, erken seçim yapılması halinde, 27 yaşında bile emekliye ayrılabilecektir.

Siyasal kamu görevlilerine tanınan bu ayrıcalıklar Anayasanın 8.maddesine aykırıdır.

Yasanın 12.maddesinin (2).fıkrası da süre tespit etmediği -için Anayasaya aykırıdır. Siyasal kamu görevlileri de süreye bağlı olarak ikramiye alabilirler.

12.maddenin (3).fıkrasına göre siyasal kamu görevlisi emekliye ayrılıp görevine devam edebilecek ve ikramiye ile emeklilik maaşı ve buna ilâveten maaş ve tem-siliyet ödenekleri alacaktır. Siyasal kamu görevlisi, 25 hizmet yılı, özel süreleri ve mücahitlik süresi üzerinden yüklü ikramiye, emeklilik maaşı, maaş ve temsiliyet ödeneği alabilecek, halbuki bir kamu görevlisi 25 yılını doldurduğunda, eğer 56.yaşını d-a doldurmuşsa, sadece görevine devam edebilecek veya emekliye ayrılabilecektir. Yasanın 12.maddesinin (3).fıkrası açıkça Anayasaya aykırıdır. Bu fıkranın hukuk devleti anlayışı, sosyal adalet anlayışı ve eşitlik ilkesi ile bağlantısını kurabilecek mantık- gücü herhalde yoktur.

Yasanın 15.maddesi, fiili hizmet gibi işlem görecek süre eklenmesini öngörmektedir. Bu madde, aynı nedenlerle, Anayasaya aykırıdır.

Anayasada siyasal kamu görevlilerinin maaş ve ödenekleri ile ilgili kurallar vardır, emeklilikle- ilgili yoktur. Bu da siyasal kamu görevinden emekli olanların diğer emeklilerle aynı muameleye tabi tutulacağı anlamına gelir. Nitekim 52/87 sayılı Yasanın 10.maddesi de siyasal kamu görevlilerinin Emeklilik Yasası kapsamında olmalarını öngörmektedir.

-Kamu görevlilerinin hakları geriletilirken siyasal kamu görevlilerine fazla haklar ve geriye dönük olarak verilmektedir. Görevin özelliklerine uygun, haklı nedene dayanan ve makul olan ek avantajlar tanınabilir, bu ölçülerin dışında ise tanınamaz. Nitek-im siyasal kamu görevlilerine en üst düzeyde maaş, temsiliyet ödeneği ve yolluk gibi haklar tanındı ve bu şekilde denge kuruldu. Dokunulmazlık imtiyaz olmayıp, görevin yerine getirilmesi içindir.

Yasanın 12 ve 15.maddeleri Anayasanın 1 ve 8.maddelerine -aykırıdır.

Talep takririnde Yasanın sözü edilen maddelerinin Anayasanın 7.maddesine de aykırı olduğu iddia edilmişse de duruşmada bu maddeye aykırılık ileri sürülmedi.

Davalının iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Kamu görevlileri ile siyasal kamu gö-revlileri arasında nitelik ve nicelik bakımından farklar vardır. Bunun içindir ki yeni yasa ayrı bir kategori olarak siyasal kamu görevlilerinin emekliliklerini eski emeklilik yasası dışında düzenlemektedir ve bu haklı nedene dayanmaktadır.

Güvenlik g-örevlileri ile kamu görevlileri arasında farklılık olduğu, sosyal sigortalılar ile kamu görevlilerinin ayrı iki kategoriye mensup olduğu karara bağlanmıştır. -Gör: A.M. 25/85 ve A.M. 17/85. Aynı şekilde siyasal kamu görevlileri ile kamu görevlileri de ayr-ı kategorilere mensupturlar.

Emeklilik hakkı bakımından kamu görevlileri yıllarla bağlıdır. Siyasal kamu görevlileri için ise "dönem"in ölçü olarak alınması makul ve haklıdır. Bir dönem geçmişte olduğu gibi 12 yıl olabilir ve sadece böyle bir dönem g-örev yapan milletvekili ikramiye dışında emeklilik almayacaktır.

Yasanın sözü edilen maddeleri Anayasaya aykırı değildir.

3. Amicus curiae olarak bulunan Başsavcı Yardımcısının görüşlerinin özeti şöyledir:
Konu yasa maddelerinin Anayasaya aykırı old-uğu hususunda davacı tarafından söylenenlere Başsavcılık katılmaktadır.

A.M. 7/77 de siyasal kamu görevlileri ile kamu görevlilerinin emeklilik bakımından aynı statüde oldukları karara bağlanmıştır.

Yasanın 12.maddesinin (1).fıkrası kamu görevlileri iç-in öngörülenin tam tersine düzenleme yapmaktadır. Maddenin (2).fıkrası da tanım ve anlam bakımından Anayasaya aykırıdır. Maddenin (3).fıkrasının içerdiği kurala benzer bir kuralın Anayasaya aykırı olup olmadığı hususu A.M. 7/77 de karara bağlanmıştır.

-Yasanın 15.maddesinin (1).fıkrasının içerdiği kurala benzer bir kural, A.M. 7/77 de, ikramiyeyi artırdığı oranda Anayasaya aykırı bulunmuştur. Yeni kural sadece ikramiyeyi artırmakla kalmadı süreyi de fiili hizmetten saydı. Bu da eşitliğe aykırı düşer. -15.maddenin (2).fıkrası, hakkı sadece seçilenlere verdi ve siyasal kamu görevlileri arasında da ayırım yaptı. Bu ayırım makul değildir.

Konu maddeler Anayasanın 1 ve 8.maddelerine aykırıdır.

III. İLGİLİ YASA METİNLERİ:
52/87 sayılı Yasanın 12 ve 15.ma-ddeleri aynen şöyledir:
"12.(1)Kesintili olup olmadığına bakılmaksızın iki yasama dönemi siyasal kamu görevi yapan bir hak sahibi emeklilik hakkı kazanmış olur.
(2)Emeklilik hakkı kazandıran sürenin hesaplanmasında, iki yasama dönemi iç-erisindeki fiili hizmet süresi esas alınır ve emeklilik menfaati bu yıllar üzerinden Emeklilik Yasasının 5.maddesi uyarınca hesaplanır. Bir yasama dönemi Siyasal Kamu Görevi yapan haksahibine Emeklilik Yasasının 6.maddesi uyarınca işlem- yapılır.
(3)Sürekli yirmibeş yıl Siyasal Kamu Görevi yapan bir hak sahibi, Siyasal Kamu Görevi sona ermese dahi emeklilik hakkı kazanmış olur ve hakkında Emeklilik Yasasının 5.maddesi kuralları uyarınca işlem yapılır."

"15.(1)Emekl-ilik hak ve menfaatleri açısından, hizmet yılları hesaplamasında siyasal kamu görevinde geçen fiili hizmet sürelerinin yarısına eşit bir süre eklenir ve o hizmet fiilen yapılmış hizmet gibi işlem görür ve hesaba katılır.
(2)Yukarıdaki (1)-.fıkra kuralları, Seçim ve Halkoylaması Yasası uyarınca seçime girip seçimi kazananlara uygulanır."

IV. İLGİLİ ANAYASA METİNLERİ:
"Madde 1.
-Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Devleti, demokrasi, sosyal adalet ve hukukun üstünlüğü ilkelerine dayanan lâik bir Cumhuriyettir."
-
"Madde 8.
(1)Herkes, hiçbir ayırım gözetilmeksizin, Anayasa ve yasa önünde eşittir. Hiçbir kişi, aile, zümre veya sınıfa ayrıcalık tanınamaz.--(2)Devlet organları ve yönetim makamları, bütün işlemlerinde yasa önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek ve ayrıcalık yapmamak zorundadırlar.--(3)Ekonomik bakımdan güçsüz olanların Anayasa ve yasalar ile elde ettikleri veya edecekleri kazanımlar, bu madde ileri sürülerek ortadan kaldırılamaz."--
V. INCELEME:
Konu, yapılan iddialar ışığında incelendi ve gereği düşünüldü.

Konu maddeleri bir bir ele almazdan önce siyasal kamu görevlilerinin kamu görevlilerine göre farklı bir statüde olup olmadıklarının saptanması gerekir. Davalı avukatı, n-icelik ve nitelik bakımından aralarında farklar bulunduğunu ve bu nedenle de halihazırda siyasal kamu görevlilerinin emeklilik haklarının ayrı bir yasada düzenlenmiş olduğunu iddia etti. Ne var ki bu Mahkeme, A.M. 7/77 de, emeklilik hakkı bakımından siyas-al kamu görevlilerinin ve kamu görevlilerinin aynı nitelikte veya statüde bulunduklarına karar vermiştir. Siyasal kamu görevlilerinin emeklilik haklarını düzenleyen 52/87 sayılı Yasanın birçok maddelerinde 26/77 sayılı Yasaya atıfta bulunulmaktadır. Bu b-ir yana, siyasal kamu görevlilerinin emeklilik haklarının ayrı veya tamamen ayrı bir yasada düzenlenmiş olması bu husustaki durumu değiştirmez. Siyasal kamu görevlileri ile kamu görevlileri, emeklilik hakkı bakımından, aynı nitelikte veya statüde iseler k-i (bunun böyle olduğuna karar verilmiştir), bunların haklarının ayrı yasalar altında düzenlenmiş olması mevcut durum değiştirmeğe yeterli neden teşkil etmez. Nitekim Anayasa siyasal kamu görevlilerinin maaş, temsil ve hayat pahalılığı ödenekleri ile ilgil-i kurallar içermekte ise de emeklilik menfaatları ile ilgili herhangi bir kural içermemektedir. Bu da siyasal kamu görevlilerinin emeklilik hak ve menfaatları bakımından diğer emeklilerle aynı muameleye tabi tutulmasının zımnen öngörülmekte olduğu anlamın-a gelmektedir.

Yasanın 12.maddesinin (1).fıkrası bir siyasal kamu görevlisinin, kesintili olup olmadığına bakılmaksızın iki yasama dönemi görev yapması halinde emeklilik hakkı kazanmasını, (2).fıkrası da emeklilik hakkı kazandıran sürenin hesaplanmasınd-a iki yasama dönemi içerisindeki fiili hizmet süresinin esas alınmasını ve emeklilik menfaatının bu yıllar üzerinden 26/77 sayılı Emeklilik Yasasının 5.maddesi uyarınca hesaplanmasını öngörmektedir. Yasama dönemi, Yasanın 2.maddesine ve Meclis İçtüzüğünün- 3.maddesine göre, iki milletvekilliği seçimi arasındaki süredir. Milletvekilliği seçimleri ise beş yılda bir yapılmakla beraber daha önce de yapılabilir veya bir yıl süreyle uzatılabilir. Bu böyle olduğuna göre de bir yasama dönemi normal 5 yıl olmakla -beraber bu süre uzatılabilir veya kısaltılabilir. Bu durumda yasama dönemi 5 yıldan az veya çok daha az olabilir. Böylelikle Yasanın 12.maddesinin (1).fıkrası uyarınca bir siyasal kamu görevlisi 10 yıl veya bundan çok daha az süre ile yapacağı görev karş-ılığı Emeklilik Yasasının 5.maddesi uyarınca emeklilik maaşı ve emeklilik ikramiyesine hak kazanabilecektir. Halbuki bir kamu görevlisi, hem emeklilik maaşına hem de emeklilik ikramiyesine hak kazanabilmesi için, Yasanın 34.maddesine göre, belirli ist