-D.2/86 Anayasa Mahkemesi 19/85
Anayasa Mahkemesi olarak oturum yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S. Dayıoğlu, N.Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay.
Anayasanın 148(1) maddesi hakkında.
-YİM 46/84 sayılı Başvuruda (Müstedi: Kâzım Ahmet Raşit Co. Ltd. ile Müstedaaleyh: Ekonomi ve Maliye Bakanlığı Gelir ve Vergi Dairesi vas. KKTC arasında) sunulan konu.

Müstedi namına: Ali Dana tarafından Osman Ertekün.
Müstedaaleyh namına: Yaşar Boran.

----------------

K A R A R

KONU:
54/83 sayılı Yasa ile değiştirilmiş şekli ile 26/78 sayılı Fiyat İstikrar Fonu Yasasının 7. maddesinin (3) fıkrasından sonra gelen şart bendinin Anayasanın 1, 5, 7, 8, 10, 11, 46, 75 ve 122.maddelerine, ve
11.1.1984 tarihl-i ve 24 sayılı Fiyat İstikrar Fonu (İthal Malı Alkollü İçki, İthal Malı Şarap ve Bira) (Fona Yatırılacak Miktarlar) Emirnamesinin 2. maddesinin (2). fıkrasının Anayasanın 1, 5, 7, 8, 10, 11, 46, 75 ve 122. maddelerine -
aykırı olup olmadığı.

I. OLAY:
Müs-tedaaleyhin memurları, 26.12.1983 tarihinde, Müstedinin ambarlarında bulunan içki stoku ile ilgili bir sayım yaptı. Bu sayımdan sonra 11.1.1984 sayılı Emirname yayınlandı ve bu Emirname uyarınca daha önce 26.12.1983 tarihinde yapılan stok sayımı neticesin-de stokta tutulduğu belirlenen ithal malı alkollü içkiler için galon başına TL 890 ödenmesi öngörüldü. Daha sonra müstedaaleyh tarafından müstediye 15.2.1984 tarihli bir yazı gönderilerek istikrar fonuna TL 1916695 ödenmesi istendi. Yapılan itiraz üzerin-e müstedaaleyh müstediye 12.3.1984 tarihli ikinci bir yazı gönderdi ve hesaplamada bir yanlışlık olduğunu ve ödenmesi gereken miktarın TL 313716 olduğunu bildirdi. Talep edilen miktar ödenmeyince de Müstediye gönderilen 18.4.1984 tarihli bir yazı ile geci-kme zammı ile birlikte kendisinden TL 345088 istendi. Akabinde müstedi Yüksek İdare Mahkemesi nezdinde bir başvuru dosyalayarak müstedaaleyhin bu husustaki kararının hükümsüz ve etkisiz olduğuna karar verilmesini istedi.

Başvuru duruşma için Yüksek İdar-e Mahkemesi huzuruna gittiğinde müstedi İstikrar Fonu Yasasının 7. maddesinin (3). fıkrasından sonra gelen şart bendinin Anayasanın 1, 5, 7, 8, 10, 11, 46, 75 ve 122. maddelerine ve 11.1.1984 tarihli ve 24 sayılı Emirnamenin de 2. maddesinin (2). fıkrasını-n Anayasanın 1, 5, 7, 8, 10, 11, 46, 75 ve 122. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürdü. Yüksek İdare Mahkemesi de Anaysaya aykırı olduğu ileri sürülen Yasa ve Emirname maddelerinin taraflar arasındaki ihtilâfı karara bağlamakta etkisi olabileceği kanaatı-na vardı ve konuyu karara bağlanmak üzere Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, sundu ve Anayasa Mahkemesinin kararına dek başvurunun duruşmasını durdurdu.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:
Müstedinin iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Yasanın 7. maddesin-in (3). fıkrasından sonraki şart bendi geriye yürüyen mali yükümlülük getirmektedir. İthali yapılmış ve stokta bulunan mallar için fona, ithalden sonra, para yatırılmasının öngörülmesi geriye yürüyen bir mali yükümlülüktür. Bir tüccar ambarına yerleştird-iği mallar için mükellefiyet altına girmiş olabilir. Bu kural Anayasanın 75. maddesine aykırıdır.

Bu kural ithalden sonra sayıma dayanan bir mali yükümlülük getirmektedir. Tüm ithalâtçı ve satıcıların stoklarının sayılması ise olanaksızdır. Bu şekilde- eşitsizliğe ve keyfi uygulamaya olanak tanınmış olur. Bu da Anayasanın 8. maddesine aykırıdır.

İthalâtçı, bir mal gümrükten çıktıktan sonra o günkü maliyete göre fiyatını tespit edip satma hakkını kazanır ve bu müktesep bir haktır. Yasa kuralı bu hakk-ı zedelemektedir ve bu nedenle Anayasanın genel maddeleri olan 1, 7, 10 ve 11. maddelerine aykırıdır.

Yapılan havalede sözü edilen yasa kuralının Anayasanın 46 ve 122.maddelerine de aykırı olup olmadığı sorulmuş ise de havalenin duruşmasında müstedi Ana-yasanın bu maddelerine aykırılık iddiasında bulunmamıştır.

Yasanın yukarıda sözü edilen kuralı için söylenenler 24 sayılı ve 11.1.1984 tarihli Emirnamenin 2. maddesinin (2). fıkrası için de geçerlidir. Emirnamede sayım esas alınmıştır. Sayım ise Emi-rnameden 18 gün önce yapılmıştı. Bu nedenle geriye yürüyen bir yükümlülük öngörülmektedir. Emirname Anayasanın 1, 7, 8, 10, 11 ve 75. maddelerine aykırıdır.

Emirname ile istenen haddizatında bir nevi gümrük resmidir. Bu şekilde Yasanın amacı dışına -çıkılmıştır. Bu nedenle Emirname Anayasanın 5 ve 122. maddelerine de aykırıdır.

Yapılan havalede Emirnamenin sözü edilen fıkrasının Anayasanın 46.maddesine de aykırı olup olmadığı sorulmuş ise de havalenin duruşmasında bu maddeye bir aykırılık iddiası i-leri sürülmemiştir.

Bu Emirname ile AM. 26/81'de konu edilen kararname arasında özellikle geriye dönüklük açısından fark vardır. AM. 26/81'de konu olan kararname sayımdan ancak bir gün sonra, halbuki bu havalede konu olan emirname sayımdan 18 gün sonr-a yapıldı.

Müstedaaleyhin iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Konu Yasa kuralının Anayasaya aykırı olup olmadığı AM. 26/81'de karara bağlandı. Bu kuralın Anayasaya aykırılığı yoktur.

Emirnamenin de Anayasaya aykırılığı söz konusu değildir. AM. 26/8-1'de bu husus da karara bağlandı.

Emirnamenin Anayasanın 122. maddesine de ykırılığı yoktur. Emirname Yasanın 6 ve 7. maddeleri altında yapıldı. Bu maddeler Bakanlar Kuruluna yetki veriyor. Yetki yönünden aykırılık yoktur, amaç yönünden de aykırılık -yoktur.

Bu gibi vergi anacak sayımdan sonra yapılacak bir emirname ile istenebilir. Mevcut ekonomik sistemimiz de bunu gerektirir. Geriye dönüklük söz konusu olamaz ve Anayasaya aykırılık yoktur. AM. 26/81'de Kararname sayımdan bir gün sonra yapıldı v-e Anayasaya aykırı bulunmadı. Geriye dönüklük söz konusu ise bu bir gün için de 18 gün için de aynıdır.

III. İLGİLİ YASA VE EMİRNAME METİNLERİ:
26/78 sayılı Fiyat İstikrar Fonu Yasası:
"7. 6. madde gereğince saptanan miktar:
..........
..........
.....-.....
Fona yatırılır.
Ancak, Bakanlar Kurulu Resmi Gazete'de yayınlayacağı bi-r- emirname ile 6. madde uyarınca alacağı önlemlerle birlikte önceden ithali yapılmış ve stokta tutulan mallar için Fon'a yatırılacak miktarları saptayabilir. Bu miktarlar, Fiyat İstikrar Fonuna konu olan ve yatırılması öngörülece-k miktara esas teşkil eden veya edecek malın karar tarihindeki birim satış fiyatının %100'ünü aşamaz. Fon'a yapılacak ödemelerin miktar ve şekl-i- bu oran dahilinde emirnamede düzenlenir."