-D.3/82 Anayasa Mahkemesi 19/81
Anayasa Mahkemesi olarak oturum yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Ülfet Emin, Başkan, Salih S. Dayıoğlu,
N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay.
Anayasanın 114(1) maddesi hakkında.

(Yüksek İ-dare Mahkemesinde 97/81 sayılı başvuruda
Müstedi: Ahmet Soyutürk, Lefkoşa
-ile-
Müstedaaleyh: Kamu Hizmeti Komisyonu vasıtasıyle KTFD
a r a s ı n d a
14.10.1981 tarihinde sunulan konu.)

Müstedi namına: Ergin Ulunay
Müstedaaleyh namına: Ya-şar Boran

K A R A R
KONU:
28/75 sayılı Yasa ile tadil edilmiş şekli ile 10/70 sayılı Öğretmenler Yasasının 38. maddesinin disiplin işlemleri ile ilgili kısmının Temel Kuralların 15. maddesine, Kıbrıs Türk Federe Devleti Anayasasının 43 ve Geçici 1. madd-esine ve Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasasının 122 ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

I. OLAY:
Müstedi bir öğretmendir ve ilgili zamanlarda Haydarpaşa Ticaret Lisesinde Fizik, Matematik ve Fen Bilgileri Öğretmeni idi. 16.9.1980'de sabahleyin- okulda bazı öğretmen arkadaşları ile bir münakaşaya girdi ve bu münakaşada müstedinin söylediği bazı sözler nedeniyle aleyhine Kamu Hizmeti Komisyonunda disiplin davası açıldı. Kamu Hizmeti Komisyonu durumu 18.11.1980 ve 21.1.1981 tarihinde duruşmalar ya-parak inceledi ve 13.3.1981 tarihinde Kamu Hizmeti Komisyonu müstediyi "öğretmenliğe yakışmayacak hareketlerde bulunmaktan" suçlu buldu ve kendisine ihtar cezası verdi. Bu kararı içeren yazı müstediye 24 Mart 1981 tarihinde tebliğ edildi. Müstedi de 14 N-isan 1981 tarihinde Yüksek İdare Mahkemesine dosyaladığı 97/81 sayılı başvurusu ile Kamu Hizmeti Komisyonunun müstediyi "öğretmenliğe yakışmayacak hareketlerde bulunmaktan" kabahatlı bulan ve ihtar cezası veren kararın hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herha-ngi bir sonuç doğuramayacağına dair Mahkemenin bir emir vermesi isteminde bulundu. Başvurunun duruşması esnasında 28/75 sayılı Yasa ile değiştirilmiş şekli ile 10/70 sayılı Öğretmenler Yasasının 38. maddesinin disiplin işlemleri ile ilgili kısmının Anayas-aya aykırı olduğu iddia edildi. Bu Yasa maddesinin başvurunun karara bağlanmasında etkisi olduğundan ilgili maddenin ilgili kısımlarının Anayasaya aykırı olup olmadığı hususunun karara bağlanması için konu Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak sunuld-u ve konu hakkında Anayasa Mahkemesi karar verinceye dek başvurunun duruşması ertelendi.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:
Müstedinin iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Değiştirilmiş şekli ile 10/70 sayılı Yasanın 38. maddesi öğretmenlerle ilgili disiplin işl-emlerinin Kamu Hizmeti Komisyonu tarafından yapılmasını öngörmektedir. Halbuki temel kurallarla kurulmuş olan Kamu Hizmeti Komisyonu sadece 16.8.1960 tarihli Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasasında öngörülen görevleri yerine getirmekle yükümlüdür. Öğretmenler, K-ıbrıs Cumhuriyeti Anayasası uyarınca Kıbrıs Cumhuriyeti Amme Hizmetine mensup değillerdi. Öğretmenlerin statüleri Kıbrıs Cumhuriyetinin kurulmasından beri 2/60 sayılı T.C.M. Amme Hizmeti Yasası ve 11/60 sayılı T.C.M. Maarif Dairesi Teşkilât Yasası ve tadi-l edilmiş şekli ile 10/70 sayılı Öğretmenler Yasası ile düzenlenmektedir. Bu yasalara göre öğretmenler T.C.M. Amme Hizmeti mensubudurlar. Kıbrıs Türk Federe Devleti Anayasasının 93. maddesinin öngördüğü bir Kamu Hizmeti Komisyonu henüz kurulmuş değildir.- Kamu Hizmeti Komisyonunun öğretmenlere disiplin cezası vermeye yetkisi yoktur. Bu nedenle 38. maddenin öğretmenlerin disiplin işlemleri ile ilgili Kamu Hizmeti Komisyonuna yetki veren kısmı Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasanın 122, 125 ve Kıbrıs Türk Federe De-vleti Anayasasının Geçici 1. maddesine aykırıdır. İlgili yasa maddesi disiplin işlemlerine geçilmeden önce mutlak surette öğretmenlerin sendikaları ile istişare edilmesini öngörmektedir. Bu husus sendikaya üye olmak veya olmamak özgürlüğünü içeren Anayas-anın 43. maddesine aykırıdır. Müstedi hiçbir sendikanın üyesi olmamasına rağmen davayı açan makam öğretmenler sendikası ile istişare etmiştir.

Müstedaaleyhin iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Kıbrıs Türk Federe Devleti Anayasasına göre öğretmenler d-e kamu görevlisidir ve değiştirilmiş şekli ile 10/70 sayılı öğretmenler Yasasının 38. maddesi öğretmenlerle ilgili disiplin işlemlerinin Kamu Hizmeti Komisyonu tarafından yapılmasına yetki vermiştir. Kamu Hizmeti Komisyonunun bu görevi yapması Anayasaya a-ykırı değildir. Disiplin işlemleri yapılırken ilgili sendika ile istişare edilmesinin öngörülmesi Anayasanın 43. maddesine veya başka herhangi bir maddesine herhangi bir aykırılığı yoktur. Anayasanın 43. maddesi sendika kurma, bunlara serbestçe üye olma -ve bunlardan ayrılma hakkını vermektedir.

III. İLGİLİ YASA METİNLERİ:
28/75 sayılı Yasa ile değiştirilmiş şekli ile 10/70 sayılı Yasanın 38. maddesi aynen şöyledir:
"Öğretmenlerin atanmaları, onaylanmaları, sürekli veya emeklilik hakkı veren kadrolara- yerleştirilmeleri, terfileri, nakilleri, emekliye sevkleri ve kati azil dışındaki disiplin işlemleri ilgili öğretmen sendikaları ile istişare edildikten sonra Bakanın önerisi üzerine Amme Hizmeti Komisyonu tarafından yapılır."

IV. İLGİLİ ANAYASA METİNLE-Rİ:

1. Kıbrıs Türk Federe Devleti Anayasasının 43. maddesi aynen şöyledir:
"Madde 43.
Çalışanlar ve işverenler, önceden izin almaksızın sendikalar ve sendika birlikleri kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten ayrılma hakkına sahiptirler. Bu ha-kların kullanışında uygulanacak şekil ve usuller yasada gösterilir. Yasa, ulusal güvenliğin, kamu düzeninin ve genel ahlâkın korunması amacıyle sınırlar koyabilir.
Sendikalar ve sendika birliklerinin tüzükleri, yönetim ve işleyişleri demokratik ilkelere -aykırı olamaz."

2. Anayasanın geçici 1. maddesi aynen şöyledir:
"(1)16 Ağustos 1960 tarihli Anayasanın ve bu Anayasaya uygun olarak, 21 Aralık 1963 tarihine kadar kabul edilmiş mevzuatın, 28 Aralık 1967 tarihli Kıbrıs Türk Yönetimi Temel Kurallarının v-e tadillerinin ve bunlara uygun olarak kabul edilmiş mevzuatın, Otonom Kıbrıs Türk Yönetimi Yürütme Kurulu ve Meclisinin 13 ve 18 Şubat 1975 tarihlerinde birleşik olarak yaptıkları toplantılarda alınan kararların ve bunlara uygun olarak kabul edilmiş mevzu-atın, bu Anayasanın kurallarına veya bu Anayasa uyarınca konulacak yasaklara aykırı olmayanları, yürürlükte kalır."

3. Temel Kuralların 15. maddesi aynen şöyledir:
"16 Ağustos 1960 tarihli Anayasada öngörülen Amme Hizmeti Komisyonunun görevleri geçici Tü-rk Yönteminin bütün memurları hakkında 3 üyeden kurulu bir komisyon tarafından yapılır. Türk Amme Hizmeti Komisyonu üyeleri yürütme kurulunun başkan yardımcısının teklifi üzerine başkan tarafından tayin edilirler."

4. Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasasının 12-2. maddesi aynen şöyledir:
"122. İlgili metin başka türlü icap ettirmedikçe, bu Bölüm maksatları bakımından.-
"âmme görevi" amme hizmetinde bir görevi ifade eder,
"âmme memuru", asaleten veya geçici olarak veya vekâleten bir âmme görevini gören şahsı if-ade eder.
"âmme hizmeti", Cumhuriyet ordusundaki veya emniyet kuvvetlerindeki hizmet dışında cumhuriyet hizmetini ifade eder ve Kıbrıs Yayın hükmî şahsında, Kıbrıs Dahilî Telekomünikasyon İdaresinde ve Kıbrıs Elektrik İdaresinde ve âmme yararına bir kanunl-a kurulan hükmî şahsiyeti haiz olan veya olmayan ve sermayesi Cumhuriyet tarafından sağlanan veya teminat altına alınan veya, işletme münhasıran bahis konusu teşekkül tarafından yapılıyorsa, idaresi Cumhuriyetin murakabesi altında olan herhangi diğer teşek-küllerdeki hizmetleri içine alır, ancak, tayini veya münhalinin doldurulması bu Anayasa gereğince Cumhurbaşkanı ve Cumhurbaşkan Muavini tarafından müştereken yapılan bir görevdeki hizmetler veya, Cumhuriyetin veya yukarıda bahis konusu teşekküllerden herha-ngi birinin daimi işleri ile ilgili olarak muntazaman istihdam edilenler hariç olmak üzere, işçiler tarafından yapılan hizmetler, buna dahil değildir."

5. Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasasının 125. maddesi aynen şöyledir:
"125.(1)Bu fıkrada gösterilen herha-ngi bir konu hakkında bu Anayasada başkaca açık hüküm konulan haller dışında ve herhangi bir kanunun hükümleri mahfuz kalmak şartıyle, amme görevlerinin iki Cemaata tahsisini yapmak ve amme memurlarının tayinlerini, tasdiklerini, daimi veya emeklilik hakkı- veren kadrolara yerleştirilmelerini, terfilerini, nakillerini, emekliliğe sevklerini ve azil ve görevden uzaklaştırma da dahil olmak üzere, disiplin murakabelerini yapmak Amme Hizmeti Komisyonunun görevidir.
(2)Başkan Komisyonu toplantılara çağırır -ve bu toplantılara başkanlık eder:
Ancak-
bütün üyelere evvelden haber verilmiş olmadıkça hiçbir toplantı yapılamaz,
reyler eşit olduğu zaman Başkan iki veya üstün reye sahip değildir.
(3)(1)Bu fıkranın müteakip hükümleri mahfuz kalmak şartıyl-e, Komisyonun herhangi bir kararı, üyelerinin mutlak ekseriyetinin reyi ile alınır.
(2)Konu, münhal veya yeni ihdas edilen bir görevi doldurmak üzere bir tayin veya terfi yapılmasına dair olduğu zaman, böyle bir görevin, bu Anayasa hükümleri gereğince b-ir Elen veya bir Türk tarafından mı doldurulacağı hakkında verilecek karar, Komisyonun en az iki Türk üyesinin reylerini de ihtiva eden mutlak ekseriyetle alınır:
Ancak, bu gibi bir karar, böyle bir ekseriytle alınamadığı takdirde, konu, karar verilmesi -için, Komisyon tarafından Yüksek Anayasa Mahkemesine yollanır, bu Mahkemenin kararı kesindir ve Komisyonu bağlar.

(3)Konu, münhasıran bir Türkü ilgilendirdiği zaman, Komisyonun bu husustaki herhangi bir kararı, en az iki Türk üyenin reylerini ihtiva ede-n mutlak bir ekseriyetle alınır. Konu, münhasıran bir Eleni ilgilendirdiği zaman, Komisyonun bu husustaki herhangi bir kararı, en az dört Elen üyenin reylerini ihtiva eden mutlak bir ekseriyetle alınır.
(4)Konu, tayin veya terfi için hangi Elenin veya h-angi Türkün seçileceğine dair olduğu zaman, karar, bu fıkranın (3)'üncü bendi hükmü mahfuz kalmak şartıyle, mutlak ekseriyetle alınır.
Ancak, bir Elenin seçilmesi hakkında beş Elen üyenin oy birliği ile yaptığı tavsiyeye veya bir Türkün seçilmesi hakkınd-a üç Türk üyenin oybirliği ile yaptığı tavsiyeye, Komisyon riayet eder."

V. İNCELEME:
Tarafların ileri sürdüğü savlar, ilgili Yasa ve Anayasa ve Temel Kuralların metinleri incelenerek gereği görüşülüp düşünüldü.

1960 Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasasına gör-e Öğretmenler Kıbrıs Cumhuriyeti kamu görevlisi olmayıp Türk Cemaat Meclisi kamu görevlisi idi. Bu husus Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasasının 87 ve 122. maddeleri ile gayet açıktır. Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasasının 124. maddesi uyarınca kurulan Kamu Hizmeti Ko-misyonunun Türk Cemaat Meclisine bağlı olan öğretmenler hakkında herhangi bir yetkisi bulunmamakta idi. Nitekim 24 Ekim 1960 tarihinde geçirilen Türk Cemaat Meclisi Amme Hizmeti Komisyonunun 2. maddesi meclisin daimi Amme Hizmeti Kadrolarının kanunlarla g-österildiğini öngörmektedir. Bu kanuna dayanarak 25 Aralık 1960 tarihinde Türk Cemaat Meclisi Maarif Dairesi Teşkilât Kanunu geçirilmiştir ve bu Kanunun 5. maddesine göre Maarif Dairesinin memur kadrosu meclisin daimi amme hizmeti kadrolarından olduğunu b-elirlemiştir. Türk Cemaat Meclisi Amme Hizmeti Kanununun 35. maddesi Türk Cemaat Meclisinin Amme Hizmetindeki bütün memurlarının terfileri, nakilleri ve kati azil dışındaki bütün disiplin konuları ile ilgili işlemlerin icra heyeti tarafından yapıldığını ö-ngörmüştür. Kati azil ise icra heyetinin talebi üzerine cemaat mahkemelerinin 2 hakimi ile meclisin bir kararla belli bir süre için tayin edeceği ve hukuki bilgi veya tecrübesi olan bir şahıstan terekküp edecek bir adliye kurulu tarafından yapılmasını öng-örmüştür. 21 Aralık 1963'te patlak veren hadiselerden sonra Türk tarafında idare Genel Komiteye geçmiştir. Daha sonra 28 Aralık 1967'de kabul edilen Temel Kurallar ile Kıbrıs Geçici Türk Yönetimi kurulmuştur. Temel Kuralların 1. maddesine göre Türk bölg-elerinde yaşayan Türkler Geçici Türk Yönetimine bağlanmışlardır ve Temel Kuralların 2. maddesine göre de Türk bölgelerinde uyulması zorunlu kuralların Temsilciler Meclisinde Türk üyelerden ve Türk Cemaat Meclisi üyelerinden kurulu Geçici Türk Yönetimi Mecl-isi tarafından kararlaştırılması öngörülmüştür. Temel Kuralların 15. maddesi de 16 Ağustos 1960 tarihli Anayasada öngörü