-D.16/87 Anayasa Mahkemesi: 18/87

Anayasa Mahkemesi olarak oturum yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti : Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, N.Ergin Salâhi,
Niyazi F. Korkut, Celâl Karabacak, Taner
- Erginel.

Güvenlik Kuvvetleri Mahkemesi ile Güvenlik Kuvvetleri Yargıtayının Kuruluşu ve Yargılama Usulü (Değişiklik) Yasasının 11,12,13 ve Geçici 8. maddelerinin Anayasaya aykırı olup olmadığı konusunda Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkan-ının, Anayasanın 146. maddesi altında, görüş istemi.

KKTC Cumurbaşkanı namına: Başsavcı Zaim M.Necatigil
KKTC Meclisi namına: Füsun Aksu

GÖRÜŞ BİLDİRİSİ
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı, Cumhuriyet Meclisinin 3 Temmuz 1987 tarihli bir-leşiminde kabul edilerek Resmi Gazetede Yayımlanması için kendisine 6 Temmuz 1987 tarihinde gönderilen Güvenlik Kuvvetleri Mahkemesi ile Güvenlik Kuvvetleri Yargıtayının Kuruluşu ve Yargılama Usulü (Değişiklik) Yasasının 11,12,13 ve Geçici 8. maddelerinin -Anayasanın 6, 136-141, 143,145,156 ve 157. maddelerine veya Anayasanın temel ilkelerine aykırı veya uygun olup olmadığı konusunda görüş bildirmesi için yasayı Anayasa Mahkemesi olarak Yüksek Mahkemeye yollamıştır.

Yüksek Mahkeme, Anayasa Mahkemesi olara-k, sunulan konuyu incelemek ve konu ile ilgili olarak Cumhurbaşkanı ve Cumhuriyet Meclisi adına ileriye sürülen iddiaları dinlemek için 8 Eylül 1987 tarihinde bir oturum yapmıştır. Yapılan oturum sırasında Cumhurbaşkanı adına hazır bulunan Başsavcının iler-i sürdüğü iddia ve görüşler dinlendi. Cumhuriyet Meclisi namına hazır olan hukukçu ise, Meclis Başkanından aldığı talimat uyarınca, herhangi bir iddia veya görüş ileri sürmedi.

Başsavcı, konu yasanın 11,12,13 ve Geçici 8. maddelerinin Anayasanın 6, 136--141, 143, 145, 156 ve 157. maddelerine ve Anayasanın temel ilkelerine aykırı olduğu iddia ve görüşünü ileri sürdü. Başsavcı Geçici 8. madde derken haddızatında yasaya Geçici 8. maddeyi ekleyen 15. maddenin murat edilmekte olduğunu da belirtti.

Başsavcı-nın iddia ve görüşleri şu şekilde özetlenebilir. Anayasa sivil ve askeri yargıyı birbirinden ayırmıştır. Anayasada Yüksek Mahkemenin oluşumu ve görevleri ile ilgili, 143-155. maddeleri altında, detaylı düzenlemeler mevcuttur. 136. madde de mahkemelerin bağ-ımsızlığı ve yargıçlık mesleği konularında düzenleme getirmiştir. Anayasa, yasama, yürütme ve yargı yetkilerini genel ilkeler olarak düzenledi ve bu yetkileri kullanan organların Anayasanın çizdiği çerçeve içinde görev yapmaları ve birbirlerine müdahale et-memeleri esasını getirdi. Bu kurallarda öngörülen yargı Yüksek Mahkeme düzeninde görev yapan sivil mahkemeler, diğer bir deyimle Yüksek Mahkeme ve alt mahkemelerdir. Askeri yargı ise
Anayasanın 156. ve 157. maddeleri altında düzenlenmiştir. Askeri yargını-n Askeri Mahkemeler ve Disiplin Mahkemeleri tarafından yürütülmesi ve Askeri Yargıtaya istinaf yapılabilmesi öngörülmektedir. Anayasa, Askeri Yargıtayı organik ve bağımsız bir kural olarak öngörmektedir. Anayasa ve yasalar Askeri Mahkeme ve Yargıtaya atama- yapmayı tamamen ayrı bir kurula vermiştir. Sivil Mahkemelere ist atama Yüksek Adliye Kurulu tarafından yapılır ve Yüksek Adliye Kurulunun yetkileri 141. maddede belirlenmiştir. Bu maddede de sözü edlen 'yargı' askeri yargıyı içermemektedir.

Anayasa, de-vlet organları arasındaki yetki uyuşmazlığı hakkında karar verme yetkisini Anayasa Mahkemesi olarak oturum yapan Yüksek Mahkemeye vermiştir. Bu Mahkemenin herhangi bir üyesi başka bir organda görev aldığı takdirde, bu gibi bir organı ilgilendiren yetki uyu-şmazlığında, bağımsız olarak görüş belirtmesi en azından görünüş bakımından olanaksızdır.

Anayasa, yönetim hukuku sahasında yargı denetimini Yüksek İdare Mahkemesi olarak görev yapan Yüksek Mahkemeye vermiştir. Bu Mahkemede görev yapan yargıçların Asker-i Yargıtayda da görev yapması yetki çatışması bakımından sakıncalıdır. Yüksek Mahkeme şapkası giyen bir yargıç başka bir şapka giyemez.

Yasanın 12. maddesi, Yüksek Adliye Kuruluna, Askeri Kurulun istemi üzerine, Askeri Mahkemeye kaza mahkemesi yargıçlar-ı arasından ve Askeri Yargıtaya da Yüksek Mahkeme Yargıçları arasından geçici görevlendirme yapma yetkisi vermektedir. Yukarıda belirtilen nedenlerle bu madde de Anayasaya aykırıdır.

Yasanın 13. maddesi Askeri Yargıtayda görevlendirilen yargıçlara ödene-k verilmesini öngörmektedir. Bu yargı bağımsızlığına gölge düşürür. Yüksek Mahkeme Yargıçlarının başka bir organdan maaş çekmeleri prensip itibarı ile yargı bağımsızlığına gölge düşürür. Bu nedenle bu madde de Anayasaya aykırıdır.

Yasanın 15. maddesi, e-sas Yasanın Geçici 7. maddesi altında atanan Güvenlik Kuvvetleri Yargıtay üyelerinin konu Yasa kurallarına göre atanmış sayılmalarını öngörmektedir. Bu madde de aynı nedenlerle ve özellikle Anayasanın 4,5 ve 6. maddelerinde öngörülen yetkiler ayırımı ilkes-ine ters düştüğü cihetle Anayasaya aykırıdır.

Konu Yasa 3 tip atama öngörmektedir. Birincisinde öneri Yüksek Adliye Kurulu tarafından, atama ise Askeri Kurul tarafından yapılır. İkincisinde Askeri Kurulun istemi üzerine geçici atama Yüksek Adliye Kurulu- tarafından yapılır. Üçüncüsünde ise atama yasa gücü ile Meclis tarafından yapılmaktadır. Anayasaya göre Yüksek Adliye Kurulunun ne öneri ne de atama yetkisi vardır. Meclisin de bu şekilde bir yetkisi yoktur. Yasanın incelenmesinden bunu hazırlayanların bi-r çelişki içinde olduğu ve atama yetkilerini farklı farklı kurallara vermiş oldukları gözükmektedir.

Anayasanın 138 (3) maddesi yargıçların yasada belirtilenlerden başka genel ve özel hiçbir görev almamalarını, resmi görevleri dışında hiçbir iş yapmamal-arını öngörmektedir. Burada 'yasada belirtilen' dendiğinde ne olursa olsun yapılabilirler demek değildir, genel ilkelere ters düşen, hele ödenek getiren, bir görevi yapamazlar.

Anayasanın mevcut düzenden farklı bir düzenleme getirmediği nedeni ile Yasan-ın konu maddelerinin Anayasaya aykırı bulunmayacağı görüşü hatalıdır. Eğer sarih bir aykırılık yoksa ve teamül varsa ve uzun müddet devam etmiş ise Anayasa bu uygulamanın geçerli ve meşru olduğunu kabul etmiş sayılabilir. Ancak burada durum böyle değildir.- Saniyen teamül diye birşey yoktur. Anayasanın yürürlüğe girdiği tarihdeki mevcut ayarlama tamamen geçici mahiyette idi.

Anayasanın konu hakkında yasaklama getirmediği ve bu nedenle yasa ile düzenlenebileceği ileri sürülebilir. Ancak Anayasanın açık kur-alları yanında temel ilkeleri, diğer bir deyimle sadece sözü değil özü de, kaale alınmalıdır.

Kısaca Başsavcı konu yasa maddelerinin Anayasaya aykırı olduğu iddia ve görüşünü ileri sürmüştür.

Daha önce de belirtildiği gibi Meclis adına hazır bulunan -hukukçu herhangi bir görüş belirtmemiştir.

Cumhurbaşkanı tarafından sunulmuş ve Anayasa Mahkemesi olarak Yüksek Mahkeme tarafından incelenmiş olan konu hakkında Mahkeme Başkan ve üyelerinin görüşleri şöyledir:

Şakir Sıdkı İlkay, Başkan: Sunulan konu h-akkında benim görüşüm şöyledir:

Yasanın 11. maddesi:
Bu maddenin (A) fıkrası Güvenlik Kuvvetleri Yargıtayının Komutan tarafından Komutanlıkta görevli binbaşı, yarbay veya albay rütbesini taşıyan subaylar arasından seçilen bir Başkan ve bir Yedek Başkan- ve maddenin (B) fıkrası uyarınca atanan iki Yargıtay Askeri Yargıcından oluşmasını öngörmektedir. (B) fıkrası ise Yüksek Adliye Kurulunun, kısaca Askeri Kurul olarak bilinen Askeri Yargıç ve Savcı Atama ve Disiplin Kurulunun istemi üzerine, Güvenlik Kuvve-tleri Yargıtayına atanacak yargıç sayısının en az iki katı Yüksek Mahkeme Yargıcını aday olarak göstermesini ve bu adaylar arasından yeterli sayıda Yüksek Mahkeme Yargıcının Askeri Kurul tarafından Askeri Yargıtay üyesi olarak atanmasını öngörmektedir.

-Mahiyeti itibarı ile farklı olan sivil yargı ve askeri yargı Anayasada ayrı olarak mütalâa edilmiş ve farklı düzenlemelere tabi tutulmuştur. Diğerleri yanında bu nedenledir ki, ilk nazarda, bu iki müessesenin birbirinden ayrı tutulmamasının ve Yüksek Mahke-me Yargıçlarının Askeri Yargıtayda görev görmelerinin Anayasaya aykırı olduğu söylenebilir. Ne var ki, tüm mahzurlarına rağmen, Anayasanın yürürlüğe girdiği tarihte Yüksek Mahkeme Yargıçlarından iki tanesi Askeri Yargıtayda görevli bulunmakta idi. Bu yargı-çların, 34/1983 sayılı yasaya 21/1984 sayılı Yasa ile eklenen Geçici 7. madde uyarınca, Askeri Yargıtaya atanmış oldukları ve orada geçici olarak görev yapmakta bulundukları bir gerçektir. Ancak ondan önce de Yüksek Mahkemeden en azından bir yargıç Askeri -Yargıtayda görev ifa etmekte idi. 1975 KTFD Anayasası yürürlüğe girdiğinde ve ondan sonra yıllarca durum bu merkezde idi. 1975 KTFD ve 1985 KKTC Anayasaları arasında, sivil yargı ve askeri yargının ayrı mütalâa edilmiş ve farklı düzenlemelere tabi tutulmuş- olmaları ve diğer ilgili maddeleri bakımından, kanımca, esasa ilişkin fark yoktur. Arada esasa ilişkin fark olmadığına göre de 1975 Anayasasının ilgili maddeleri ne şekilde yorumlanmış veya uygulanmış ise 1985 Anayasasının ilgili maddelerinin de aynı şeki-lde yorumlanması ve uygulanması gerekir. Yasa koyucunun daha önceki bir yasanın ne şekilde yorumlandığını veya uygulandığını bilmiş olduğu varsayılır. Bu nedenle 1985 Anayasasının ilgili maddelerini 1975 Anayasasının ilgili maddelerine benzer bir şekilde v-azetmekle Anayasa koyucunun bu maddelerin 1975 Anayasasının ilgili maddelerine benzer bir şekilde yorumlanıp uygulanmasını istemiş olduğunun kabul edilmesi gerekir. - Gör: A.M. 4/86. Bu böyle olduğuna göre de Yasanın 11. maddesinin Anayasaya aykırı bulunma-ması gerekir.

Belirtmek yerinde olur ki Yüksek Mahkeme Yargıçlarının Güvenlik Kuvvetleri Yargıtayında görevlendirilmeleri, diğer nedenler yanında Mahkeme Başkanının Komutanlıkta görevli bir subay olacağı cihetle, arzu edilen veya doğru birşey değildir. -Ancak burada karara bağlanması istenen konu maddenin öngördüğünün tasvibe şayan birşey oldup olmadığı değil de Anayasaya aykırı olup olmadığıdır ve, yukarıda belirtildiği üzere, Anayasaya aykırı bulunmaması gerektiği görüşündeyim.

Yasanın 12. maddesi:
-12. maddenin (1). fıkrası Güvenlik Kuvvetleri Yargıtayının bir davayı yeniden görüşmek üzere Güvenlik Kuvvetleri Mahkemesine iade ettiği takdirde veya Güvenlik Kuvvetleri Mahkemesi yargıçlarından herhangi birinin belli bir davaya bakmaktan çekilme istemind-e bulunması halinde, Yüksek Adliye Kurulunun, Askeri Kurulun istemi üzerine, kaza mahkemesi yargıçları arasından yeteri kadar yargıcı söz konusu dava ile ilgili olmak üzere Güvenlik Kuvvetleri Mahkemesinde görevlendirmesini öngörmektedir.

12. maddenin bu- (1). fıkrası bakımından durum 11. maddeninkinden farklıdır. 1985 Anayasası yürürlüğe girdiğinde kaza mahkemelerinden herhangi bir yargıç Güvenlik Kuvvetleri Mahkemesinde ne asaleten ne de vekâleten görev yapmakta idi. 15 Mayıs 1983 de yürürlüğe giren ve h-alen yürürlükte olan 34/1983 sayılı Güvenlik Kuvvetleri Mahkemesi ile Güvenlik Kuvvetleri Yargıtayının Kuruluşu ve Yargılama Usulü Yasası'nın 3(2) maddesi Güvenlik Kuvvetleri Mahkemesinin Komutan tarafından Komutanlıkta görevli subaylar arasından atanan bi-r başkan ve bir yedek başkan ile Askeri Kurul tarafından atanan bir kıdemli askeri yargıç ve iki yargıçtan oluşmasını öngörmektedir. Bu böyle olduğuna göre de kaza mahkemesi yargıçlarının Güvenlik Kuvvetleri Mahkemesinde vekâleten görevlendirilmelerinin An-ayasaya aykırı olup olmadığı hususunun, Yasanın 11. maddesinden farklı olarak, salt ilgili Anayasa maddeleri ışığında tezekkür edilip karara bağlanması gerekir.

Anayasanın 136. maddesinin (1) ve (2). fıkralarına göre yargıçlar görevlerinde bağımsızdırlar- ve hiçbir organ, makam, merci veya kişi yargı yetkisinin kullanılmasında kendilerine tavsiye veya telkinde bulunamaz. 138. maddenin (1). fıkrası da yargıçların diğerleri arasında görevlerinin mahkemelerin bağımsızlığı ilkesine göre düzenlenmesini öngörmek-tedir. Güvenlik Kuvvetleri Mahkemesi ise, Güvenlik Kuvvetleri Yargıtayından farklı olarak, ilk derece bir mahkemedir ve herhangi bir dava ile iglili şahadeti dinlemek ve değerlendirmek ilk etapta ona aittir. Bunun içindir ki özellikle bu düzeydeki mahakeme-lerde görev yapacak sivil yargıçların görünüş bakımından da tamamen bağımsız olarak hareket edebilmelerine azami itina gösterilmesi ve onlara verilecek yargı görevlerinin Anayasanın 136(1)(2) ve 138(1) maddelerinde öngörülen yargıçlık ve mahkemelerin bağım-sızlığı ilkelerine ters düşmemesi gerekir. Kaza mahkemeleri yargıçlarının Güvenlik Kuvvetleri Komutanına bağlı bir subayın başkanlığ