-D. 11/86 Anayasa Mahkemesi 18/85
Anayasa Mahkemesi olarak oturum yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S. Dayıoğlu, N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Aziz Atalay.
Anayasanın 147. maddesi tahtında. -
-
Davacı: Cumhuriyetçi Türk Partisi, Lefkoşa.
-ile-
Davalı: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Meclisi
Arasında.

Davacı namına: Naci Talât ve Aytekin Musa.
Davalı namına: Osman Örek.
Amicus Curiae olarak Başsavcı namına: Kıdemli Savcı Yaşar B-oran.

-------------

K A R A R

KONU:
Davacı, Cumhuriyet Meclisinin 'Meclisteki Siyasal Parti Gruplarına, Sayıları ile orantılı olarak, Başkanlık Divanında Düşen Görev Yeri Sayısını saptayan' 17 Temmuz 1985 tarihli kararı ile yine aynı tarihte Girne Mil-letvekili Sait Güven'i Meclis Başkan Yardımcılığına getirme kararının ve genel olarak Başkanlık Divanının oluşumu ile ilgili karar ve işlemlerinin Anayasanın 81 ve 83. maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle iptal edilmesini istemiştir.

I. OLAY:
Davacı, M-ecliste 12 üyeli grubu bulunan ve CTP olarak bilinen siyasal bir partidir. Meclis, 17.7.1985 tarihli I. Dönem, 1. Yasama Yılının 4. birleşiminde aldığı bir karar ile Meclisteki Siyasal Parti Gruplarına Başkanlık Divanında Düşen Görev Yeri sayısını, sayıla-rı ile orantılı olarak, saptayan bir karar aldı. Bu karara göre Meclis Başkanlık Divanında 24 üyeli UBP Grubu için 3, 12 üyeli CTP Grubu için 2 ve 10 üyeli TKP Grubu için 1 görev yeri saptandı. Kararda her grup için saptanan görev yerlerinin neler olduğu- belirlenmedi. Bunun akabinde Meclis Başkanlığı ve Başkan Yardımcılığı seçimleri yapıldı. Başkanlığa UBP Meclis Grubu adayı H. Atun seçildi. Bu mevkiye CTP aday göstermedi. Meclis Başkan Yardımcılığına ise UBP'nin yanı sıra CTP de aday gösterdi. Yapıl-an seçimde 29 oy alan UBP adayı Sait Güven'in Meclis Başkan Yardımcılığına seçildiği ilân edildi. UBP, Başkanlık ve Başkan Yardımcılığı yanında bir de kâtiplik kazandı. Kâtipliklerden diğerini CTP, idare amirliklerinden birini ise TKP kazandı. Yürürlükt-eki Tüzüğe göre 10 gün zarfında doldurulması gereken ikinci idare amiri mevkii ise doldurulmadı. Bu mevkiye ne diğer partiler ne de sadece bir mevki elde etmiş olan davacı aday göstermiştir. Alınan karar ve yapılan seçimlerden sonra davacı, açtığı dava i-le, Meclisin saptama kararının sadece her partiye düşen yer sayısını saptamış olması ve hangi yerlerin hangi partiye düştüğünü saptamamış olması nedeni ile, Meclis Başkan Yardımcılığına UBP adayı Sait Güven'in seçilmiş olduğuna dair kararın ise bu mevkiin -aslında CTP'ye tahsis edilmiş olması gerektiği nedeni ile Anayasaya aykırı olduğunu iddia ederek iptallerini istemiştir.

Davalı ise, dosyaladığı itiraznamede, konu karar ve işlemlerin Anayasaya aykırı olmadığını iddia etmiştir. Davalı, ilâveten, Meclis -içi seçim sonuçlarına karşı Anayasa Mahkemesinde dava açılamayacağını ve bu nedenle davanın ileri gidemeyeceğini ileri sürmüştür.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:
Davacının iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Başkanlık Divanında partilere düşen görev yeri say-ısını saptayan karar Anayasanın 83.maddesinin (2).fıkrasında vazedilen kurala söz (lâfız) açısından uygun olmakla beraber öz (ruh) açısından uygun değildir.
Anayasanın 83(2) maddesine göre Meclis Başkanlık Divanı Meclisteki grupların sayıları ile orantılı- olarak oluşturulur. Bu anayasal prensip sadece oran bakımından değil Divandaki mevkilerin ağırlığı bakımından da partilerin güçlerinin kaale alınmasını öngörür. Dava konusu şikâyet oranın tesbitine ilişkin olmayıp görev yerlerinin ağırlığına ilişkindir.-

Anayasanın 83. maddesinin (2) ve (4). fıkraları arasında çelişki vardır. Bu iki fıkra bağdaştırılamadığı takdirde birisinin iptal edilmesi gerekir. Mahkeme herhangi bir fıkrayı iptal edemezse o takdirde bu iki fıkradan birinin üstün tutulacağına kar-ar verilmesi gerekir. Bu durumda hangi fıkraların üstün geldiği bir tercih meselesidir. (2). fıkra emredici bir kural, (4). fıkra ise biçim vazeder. (2). fıkranın geçerli veya üstün olduğuna karar verilmesi gerekir. Başkanlık Divanında partilere düşen -görev yeri sayısını saptayan karar bir içtüzük niteliğindedir ve Anayasanın 83(2) maddesine, hangi partiye hangi görev yeri düştüğünü saptamadığı cihetle, ters düşmektedir.

Başkan ve Başkan Yardımcılığı 24/50'lik bir güce sahip UBP için fazladır. 12/5-0'lik güce sahip CTP'nin en az Başkan Yardımcılığına hakkı vardır.

Anayasanın 8. maddesi uyarınca yeni bir düzenlemeye kadar yürürlükte kalan KTFD Meclis İçtüzüğünün 8. maddesi Meclis Başkanlığı ve Başkan Yardımcılığı yanı sıra iki idare amiri ve iki kât-ip mevkiinin 10 gün zarfında doldurulmasını öngördüğü halde idare amirliklerinden sadece bir tane doldurulmuş ve bu nedenle Başkanlık Divanının oluşumu Anayasaya aykırı olarak tamamlanmamıştır.

Dava açabilme hususu: Bizdeki 94. maddenin (4). fıkras-ına muadil bir kural Türkiye Cumhuriyetinin 1961, 1971 ve 1982 Anayasalarında yoktur. Devlet organlarının işlemlerinin Yargı denetiminden uzak tutulması 'Hukuk Devleti' kavramı ile bağdaşamaz, Anayasanın 94. maddesinin (4). fıkrası 'Hukuk Devleti' kavramı-na uygun olsa bile Başkanlık Divanının oluşumuna ilişkin kararlar içtüzük niteliğinde olup Yargı denetimine tabidir.

Parti gruplarına düşen görev yerleri belirlendikten sonra 83. maddenin (4). fıkrasına göre bir seçim yapılsa buna itiraz edilmeyebilirdi.-

Davalının iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Meclisteki siyasal parti guruplarına, Başkanlık Divanında düşen görev yeri sayısını saptayan karar Anayasanın 83. maddesine gerek söz gerekse öz yönünden uygundur. Kararda sayısal açıdan değil de görev y-erleri bakımından da belirleme yapılması durumunda Anayasanın 83. maddesi kurallarına aykırı düşülecekti. Çünkü 83. maddenin (4). fıkrasında Meclis Başkanı ve Meclis Başkan Yardımcısı seçiminin gizli oyla yapılması ve ilk dört oylamada üye tam sayısının s-alt çoğunluğunun sağlanmaması halinde, 4. oylamada en çok oy alan iki aday arasında 5. oylamanın yapılması ve bu oylamada en çok oyu alan adayın seçilmiş sayılması öngörülmüş olduğuna göre hangi görev yerinin hangi siyasal parti grubuna düştüğünün özellikl-e Meclis Başkanlığı ve Meclis Başkan Yardımcılığı için kararda belirlenmesi olanaksızdır. 83. madde, Meclis Başkanlığı ve Meclis Başkan Yardımcılığının gerek seçimi ve hizmet süresi gerekse sayısı bakımından kesin ve açık sınırlamalar koymuştur ve Divanın- oluşumunda bu kurallara uyulması zorunludur.

UBP'nin Meclis Başkanlığını kazandıktan sonra Meclis Başkan Yardımcılığına aday olmasının ve bunu kazanmış olmasının Anayasanın 83. maddesine ters düşen yanı yoktur.

Anayasanın 95. maddesinin (4). fıkrasına- göre Meclis içi seçim sonuçlarına karşı Anayasa Mahkemesinde iptal davası açılamaz. Bu nedenle Meclis Başkan Yardımcılığı seçimine ilişkin istem dikkate alınamaz.

Başkanlık divanının, Anayasanın öngördüğü sürede eksiksiz olarak oluşamamasının kusuru CT-P grubunundur. Çünkü kendisine düşen görev yeri sayısı iki iken, Meclis Başkan Yardımcılığını kazanmamış olması nedeni ile, yalnızca kâtiplik için aday göstermiş, idare amirliği seçiminde kasten aday göstermemiş ve kendisine düşen görev yeri sayısının bir-inden de vazgeçmeyerek bir idare amirliği yerinin boş kalmasına sebep olmuştur.

Anayasanın 95(4) maddesine göre Meclisin iç düzenini ilgilendiren konularda iptal davası açılamaz. Meclisin iç düzeni ile ilgili bazı tasarrufların kendi bünyesinde kararlaş-tırılması gerekir ve bu kuvvetler ayrılığı prensibi ile bağdaşır ve hukukun üstünlüğü prensibine ters deği