-D.1/91Anayasa Mahkemesi 16/90

Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda

Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayıoğlu, Başkan, N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay, Celâl Karabacak.

Anayasanın 147.maddesi hakkında.

Davacı: -1. Demokratik Mücadele Partisi, Lefkoşa.
2. Özker Özgür, c/o Demokratik Mücadele Partisi, Lefkoşa
3. Naci Talât, c/o Demokratik Mücadele Partisi, Lefkoşa
4. Mehmet Civa, c/o Demokratik Mücadele Partisi, Lefkoşa
5. Fadıl Çağda, c/o Demokrati-k Mücadele Partisi, Lefkoşa
6. Feridun Ünsav, c/o Demokratik Mücadele Partisi, Lefkoşa
7. Salih Usar, c/o Demokratik Mücadele Partisi, Lefkoşa

ile

Davalı: KKTC Cumhuriyet Meclisi, Lefkoşa

A r a s ı n d a

Davacı namına-: Hüseyin Celâl, Aytekin Musa, Ünsal Çağda
Davalı namına: Yaşar Boran

K A R A R

KONU:
Davacılar, davalının 2., 3., 4., 5., 6. ve 7. davacının milletvekili sıfatlarının düşmesine ilişkin 30.6.1990 tarihinde aldığı ve aynı tarih ve 74 sayılı Resmi Gazeten-in Ek IV Bölüm II'de yayınlanan kararların Anayasanın başlangıç hükümleri ile 1., 81. ve 85. maddelerine ve Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğüne aykırı olduğunu iddia ederek iptalini talep ettiler.

I. OLAY:
Davacı 1 kayıtlı bir siyasal partidir. Davacı 2, 3, -4, 5, 6 ve 7 (bundan sonra sadece davacılar olarak anılacaktır) 6.5.1990 tarihinde yapılan Milletvekili Genel Seçiminde davacı 1 tarafından aday gösterildiler ve sözü edilen seçimler sonucu milletvekili seçildiler. Davacılar sözü edilen seçimlerin adil ol-arak yapılmadığı ve sair nedenlerle Anayasanın da öngördüğü gibi seçimler sonrası 18.5.1990 tarihinde Milletvekillerinin andiçmeleri için yapılan Meclis toplantısına katılmadılar ve dolayısıyle andiçip göreve başlamadılar. Davacılar Meclisin müteakip top-lantılarına da katılmadılar. Meclis Başkanı davacılara 20.6.1990 tarihli birer yazı gönderdi ve 18.5.1990 - 18.6.1990 tarihleri arasındaki bir aylık süre zarfında yapılan yedi Meclis toplantısına "izinsiz ve özürsüz" katılmadıklarını bildirdi. Davacılar -da Meclis Başkanına 27.6.1990 tarihli bir yazı gönderdiler ve 6.5.1990 tarihinde yapılan seçimlerin adil olmadığına ilişkin birçok neden ileri sürdüler ve seçim sonuçlarını gayrı meşru sayıp Meclisteki göreve başlamayacaklarını bildirdiler. Bunun üzerine -Meclis Başkanlık Divanı, 28.6.1990 tarihinde aldığı bir kararla, davacıların Meclis çalışmalarına bir ay süreyle "kesintisiz ve izinsiz ve özürsüz" olarak katılmadıklarını ve bu nedenle devamsız olduklarını saptadı. Aynı tarihli bir yazı ile Meclis Başkan-ı bu saptama kararını Hukuk ve Siyasi İşler Komitesine iletti.

29.6.1990 tarihinde toplanan Hukuk ve Siyasi İşler Komitesi konuyu inceledi ve davacıların, Başkanlık Divanınca saptandığı gibi 18 Mayıs 1990 tarihinde başlayan Meclis toplantılarına bir ay s-üreyle "özürsüz ve izinsiz" olarak katılmadıklarından, "milletvekilliği sıfatlarının düşmesi ve milletvekilliklerinin sona ermesi yönünde Genel Kurulca karar verilmesini" ilgili Kurula salık verdi. Meclis Genel Kurulu da 30.6.1990 tarihinde yaptığı birleş-imde konuyu görüştü ve davacıların milletvekilliği sıfatlarının düşmesine ve milletvekilliklerinin sona ermesine karar verdi. Bu karar her davacı için ayrı ayrı alındı ve 30.6.1990 tarih ve 74 sayılı Resmi Gazetenin Ek IV Bölüm II'de yayınlandı.

II.İDDİA-NIN GEREKÇESİ:
Davacıların iddialarının gerekçesi özetle şöyledir:
Davacılar yapılan seçim sonucu milletvekili seçilmişlerdir. Gerek Anayasa ve gerekse sair mevzuatta milletvekillerinin ne vakit andiçeceklerine dair emredici bir kural yoktur. Andiçmeyen- milletvekillerine uygulanacak yegâne müeyyide onların maaşlarını ödememekten ibarettir. Ayrıca davacılar andiçmediklerine göre göreve başlamamışlardır. Göreve başlamayan milletvekilinin göreve devamsızlığından söz edilemez.

Davalı Meclis, çalışmaların-ı Anayasanın 81.maddesinin 4.fıkrasının öngördüğü gibi Meclisin kendi yaptığı İçtüzük kurallarına göre yürütür. Dava konusu kararlar ise İçtüzüğün 27.maddesinin 2.fıkrasına aykırı bir şekilde alınmıştır, şöyle ki: Tüzüğün 27.maddesinin 2.fıkrası Komite to-plantıları için yapılan çağrının toplantıdan iki tam gün öncesinden yapılmasını öngörür. Bu meselede davacıların konusu Hukuk ve Siyasi İşler Komitesinde görüşülmezden önce Komite iyelerine iki tam günlük ihbar yapılmamıştır. Bu meselede ivedilik kararı a-lınmadığına göre aynı maddenin 4.fıkrası hükümlerinin uygulanması da söz konusu değildir. Bu karar, bu nedenle, İçtüzüğe aykırı olarak alınmıştır.

Karar aynı zamanda İçtüzüğün 53.maddesinin 4., 6. ve 7.fıkralarına da şöyle aykırıdır: İçtüzüğün bu madde-sine göre Başkan bir sonraki birleşim gündemini saptama yetkisine sahiptir ve o birleşimin gündemi bir evvelki birleşimde Başkan tarafından Genel Kurula bildirilir. 30.6.1990 tarihli birleşimden önceki birleşim 28.6.1990 tarihinde yapıldı ve bu birleşimde- Başkan 30.6.1990'da yer alacak birleşimin gündemini açıklarken, dava konusu kararların gündemde yer alacağını belirtmedi. Bu aykırılık 30.6.1990 tarihinde alınan dava konusu kararı geçersiz kılar.

Dava konusu karar, aynı zamanda Anayasanın 85.maddesine- de aykırıdır, çünkü bu maddenin öngördüğü özürsüzlük halinin bir tanımlaması İçtüzükle yapılmadı. Bunun yapılmaması büyük bir eksikliktir. Bunun tanımlaması Meclis Genel Kuruluna bırakılamaz. Aksini düşünmek keyfi uygulama ve tanımlamalara yol açar. B-u noksanlık nedeniyle Meclis Genel Kurulu özürsüzlük üzerine karar veremeyeceğine göre alınan karar Anayasanın 85.maddesine aykırı düşer. Meclis "özürsüzlük" üzerinde bir karar veremeyeceğine göre aynı nedenlerle Hukuk ve Siyasi İşler Komitesi de bu husus-ta karar veremez.

Gerek Hukuk ve Siyasi İşler Komitesi ve gerekse Genel Kurul, davacıların durumlarını görüşürken onlara müdafaalarını sunma fırsatı vermedi. Bu husus ise hukuk üstünlüğünü düzenleyen Anayasanın 1.maddesine aykırıdır.

2.Davalının iddia-larının gerekçesi özetle şöyledir:
Anayasanın 81.maddesinin 2.fıkrası açıktır. Milletvekili seçilenler seçimin Resmi Gazetede yayımlanmasını izleyen 10. gün andiçerler. Bu anayasal bir kuraldır. Buna uyulmaması Meclis Başkanlık seçimlerini ve sair Mecl-is çalışmalarını akamete uğratır. Buna istisna, Meclis İçtüzüğünün 5.maddesinin 2.fıkrasının getirdiği düzenlemedir. Bu fıkraya göre birinci birleşimde andiçip göreve başlayamayan milletvekili katıldığı birleşimin başında andiçip göreve başlar. Andiçip -içmeme milletvekilinin takdirine bırakılmış bir husus değildir.

Dava konusu edilen kararların istihsalinde Meclis İçtüzüğünün 27(2) maddesine tam manasıyle uyulmadığı kısmen doğrudur. İçtüzüğün 53.maddesinin (4), (6) ve (7).fıkralarına aykırı hareket -edilmemiştir çünkü Meclis Başkanı 28.6.1990 tarihindeki birleşimde müteakip birleşimin gündeminde yer alacak konuları açıklarken komitelerden gelen konu olduğu takdirde bunların da yer alacağını söylemiştir. Ancak bunlar birer riayetsizlik olsa bile bu ri-ayetsizlikler şekle mütedairdir. Bu bir yana, tam ve harfiyen riayet edilmiş olsa bile yine de davacıların aldıkları karar ışığında durumda herhangi değişiklik olmayacaktı.

Davacılar Meclise gelmemek ve göreve başlamamak hususundaki kararlarını Meclis B-aşkanına yazdıkları yazıda açıkça belirtmişlerdir. Bu durumda İçtüzük hükümlerine sıkı sıkıya riayetsizlik onları ilgilendirmez. İçtüzüğe sıkı sıkıya riayet ancak Anayasanın öngördüğü düzen içinde çalışan bir Meclis ve Üyeleri için söz konusu edilebilir.- Bu görüşler davacılara müdafaa verilmediği iddiaları için de geçerlidir. Hemen ilâve edilmesi gerekir ki, davacılar esasen müdafaalarını Meclis Başkanına yazdıkları 27.6.1990 tarihli yazıda yapmışlardır. Sözü edilen yazıda "özürleri" tamamen siyasidir -ve normal bir milletvekilinin Meclise gelemeyeşine ilişkin normal ve kabul edilebilir bir özürle ilgisi yoktur.

Özrün İçtüzükle veya sair mevzuatla belirlenmesi olanağı yoktur. Aksi takdirde son derece makul bir neden belirlenen sebepler içinde olmayabi-lir ve esas haksızlık o vakit doğar. "Özür" her meselede kendine özgü koşullar içinde tanımlanmalıdır. Keyfiliğe açık değildir çünkü bu tür kararlar yargı denetimine açıktır.

III.İLGİLİ KARAR METNİ:
"Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Meclis Başkanı, -Cumhuriyet Meclisinin 30 Haziran 1990 tarihli 11'inci birleşiminde kabul etmiş olduğu, "Lefkoşa Milletvekili Sayın Özker Özgür'ün, devamsızlığı nedeniyle, Milletvekilliği sıfatının düşmesine ve Milletvekilliğinin sona ermesine ilişkin kararını -(Karar No: 17/1/1990", Anayasanın 95'inci maddesinin 1'inci ve 3'üncü fıkraları ile Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğü'nün 187'nci maddesi gereğince Resmi Gazete'de yayınlanmak suretiyle ilân eder."

Cumhuriyet Meclisi, bir ay süre ile özürsüz -veya izinsiz olarak Meclis çalışmalarına katılmayan Lefkoşa Milletvekili Sayın Özker Özgür'ün, devamsızlığı nedeniyle, Milletvekiliği sıfatının düşmesine ve Milletvekilliğinin sona ermesine karar verir.

----------

"Kuzey Kıbrıs Türk Cumh-uriyeti Meclis Başkanı, Cumhuriyet Meclisinin 30 Haziran 1990 tarihli 11'inci birleşiminde kabul etmiş olduğu, "Gazi Mağusa Milletvekili Sayın Naci Talât Usar'ın, devamsızlığı nedeniyle, Milletvekilliği sıfatının düşmesine ve Milletvekilliğinin -sona ermesine ilişkin kararını (Karar No:20/1/1990)", Anayasanın 95'inci maddesinin 1'inci ve 3'üncü fıkraları ile Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğü'nün 187'nci maddesi gereğince Resmi Gazete'de yayınlanmak suretiyle ilân eder."

Cumhuriyet Meclis-i, bir ay süre ile özürsüz veya izinsiz olarak Meclis çalışmalarına katılmayan Gazi Mağusa Milletvekili Sayın Naci Talât Usar'ın, devamsızlığı nedeniyle, Milletvekilliği sıfatının düşmesine ve Milletvekilliğinin sona ermesine karar verir.
-----------

"Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Meclis Başkanı, Cumhuriyet Meclisinin 30 Haziran 1990 tarihli 11'inci birleşiminde kabul etmiş olduğu, "Lefkoşa Milletvekili Sayın Mehmet Civa'nın, devamsızlığı nedeniyle, Milletvekilliği- sıfatının düşmesine ve Milletvekilliğinin sona ermesine ilişkin kararını (Karar No:13/1/1990)", Anayasanın 95'inci maddesinin 1'inci ve 3'üncü fıkraları ile Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğü'nün 187'nci maddesi gereğince Resmi Gazete'de yayınlanmak- suretiyle ilân eder."

Cumhuriyet Meclisi, bir ay süre ile özürsüz veya izinsiz olarak Meclis çalışmalarına katılmayan Lefkoşa Milletvekili Sayın Mehmet Civa'nın, devamsızlığı nedeniyle, Milletvekilliği sıfatının düşmesine ve Milletvekill-iğinin sona ermesine karar verir.
----------
"Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Meclis Başkanı, Cumhuriyet Meclisinin 30 Haziran 1990 tarihli 11'inci birleşiminde kabul etmiş olduğu, "Girne Milletvekili Sayın Fadıl Çağda'nın, devam-sızlığı nedeniyle, Milletvekilliği sıfatının düşmesine ve Milletvekilliğinin sona ermesine ilişkin kararını (Karar No:14/1/1990)", Anayasanın 95'inci maddesinin 1'inci ve 3'üncü fıkraları ile Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğü'nün 187'nci maddesi ge-reğince Resmi Gazete'de yayınlanmak suretiyle ilân eder."

Cumhuriyet Meclisi, bir ay süre ile özürsüz veya izinsiz olarak Meclis çalışmalarına katılmayan Girne Milletvekili Sayın Fadıl Çağda'nın, devamsızlığı nedeniyle, Milletvekilliği sıf-atının düşmesine ve Milletvekilliğinin sona ermesine karar verir.

----------

"Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Meclis Başkanı, Cumhuriyet Meclisinin 30 Haziran 1990 tarihli 11'inci birleşiminde kabul etmiş olduğu, "Lefkoşa Milletvekili Sa-yın Feridun Önsav'ın, devamsızlığı nedeniyle, Milletvekilliği sıfatının düşmesine ve Milletvekilliğinin sona ermesine ilişkin kararını (Karar No:16/1/1990)", Anayasanın 95'inci maddesinin 1'inci ve 3'üncü fıkraları ile Cumhuriyet Meclisi İçtü-züğü'nün 187'nci maddesi gereğince Resmi Gazete'de yayınlanmak suretiyle ilân eder."

Cumhuriyet Meclisi, bir ay süre ile özürsüz veya izinsiz olarak Meclis çalışmalarına katılmayan Lefkoşa Milletvekili Sayın Feridun Önsav'ın, devamsızlığı ne-deniyle, Milletvekilliği sıfatının düşmesine ve Milletvekilliğinin sona ermesine karar verir.

-----------

"Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Meclis Başkanı, Cumhuriyet Meclisinin 30 Haziran 1990 tarihli 11'inci birleşiminde kab-ul etmiş olduğu, "Gazi Mağusa Milletvekili Sayın Salih Usar'ın, devamsızlığı nedeniyle, Milletvekilliği sıfatının düşmesine ve Milletvekilliğinin sona ermesine ilişkin kararını (Karar No: 21/1/1990)", Anayasanın 95'inci maddesinin 1'inci ve 3'ü-ncü fıkraları ile Cumhuriyet Meclisi İçtüzüğü'nün 187'nci maddesi gereğince Resmi Gazete'de yayınlanmak suretiyle ilân eder."

Cumhuriyet Meclisi, bir ay süre ile özürsüz veya izinsiz olarak Meclis çalışmalarına katılmayan Gazi Mağ-usa Milletvekili Sayın Salih Usar'ın, devamsızlığı nedeniyle, Milletvekilliği sıfatının düşmesine ve Milletvekilliğinin sona ermesine karar verir.

------------

IV.İLGİLİ MECLİS İÇTÜZÜĞÜ METNİ:
"27.(2)Komite toplantıları için çağrı en az ik-i tam gün öncesinden yapılır. Bu çağrıda gündem de belirtilir ve gündemde yer almayan konular gürüşülemez.

53.(4)Gündemdeki işlerin görüşme sırası, Başkanlıkça geliş tarihlerine göre saptanır. Bu