-D.1/83Anayasa Mahkemesi 16/82
Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S. Dayıoğlu,
N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay.
Anayasanın 114. maddesi hakkında.

Lefkoşa- Kaza Mahkemesi tarafından 985/80 sayılı (Müyesser Ahmet İsmail ile KTFD Başsavcısı arasında) davada sunulan konu.

Davacı namına: Ergin Ulunay.
Davalı namına: Mustafa Arıkan.

-----------

K A R A R

KONU:
5/79 sayılı Askeri Yasak Bölgeler Yasasının 3. -maddesinin (1), (2) ve (5). fıkralarının ve 41/77 sayılı İskân, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasasının 2(2)(d) maddesi ile tefsir maddesi olan 3. maddesindeki "Güney bölgesi" deyiminin tefsirinin ve "Hak sahibi" deyiminin tefsirinin (ç) kısmının Anayasanı-n 31, 33 ve 98. maddelerine aykırı olup olmadığı.

I. OLAY:
Davacı Küçük Kaymaklıda Agâh Efendi Sokak No. 10'daki bir arsanın yarısının ve bunun üzerinde inşa ettirdiği bir evin sahibidir.

Davacı, Lefkoşa Kaza Mahkemesi huzurunda davalı aleyhine açtığı -davada Yeşil Hat üzerinde bulunan konu evi kendisinin 1963'te terkettiğini fakat 1968'de tamir edip Avustralya'ya göç ettiği 1971 yılına kadar içinde oturduğunu, 1974 Barış Harekâtından sonra da bu evi Güvenlik Kuvvetlerinin mütecaviz olarak işgal ettiğini- ve halen işgal etmekte olduğunu ileri sürerek evin boşaltılması ve ara kâr veya tazminat olarak kendisine ayda TL10,000.- ödenmesi için hüküm ve emir talep etti.

Davalı, müdafaasında, diğer şeyler yanında, konu evin 1963 olaylarından sonra Rumlar tara-fından işgal edilip tahrip edildiğini, 1974 Barış Harekâtından sonra harap şekilde kurtarıldığını ve tamir edilerek Bölük ve Takım Karargâhı olarak kullanıldığını, 1976'da yeniden tamir edildiğini ve halen savunma maksatları için kullanıldığını, temas hatt-ına yakın bulunduğunu ve 1. Askeri Yasak Bölge içinde olduğunu ve evin kiralanmaya müsait olmadığını ve davacının talep ettiklerine hakkı olmadığını ve her halükârda talep edilen ara kâr veya tazminatın fahiş olduğunu ileri sürdü.

Dava duruşma için Kaza- Mahkemesi huzuruna geldiğinde davacı 5/79 sayılı Yasak Bölgeler Yasasının 3. maddesinin (1), (2) ve (5). fıkralarının ve 41/77 sayılı İskân, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasasının 2(2)(d) maddesi ile tefsir maddesi olan 3. maddesindeki "Güney bölgesi" de-yiminin tefsirinin ve "Hak sahibi" deyiminin tefsirinin (ç) kısmının Anayasanın 31, 33 ve 98. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürerek konunun, karara bağlanmak üzere Anayasa Mahkemesine sunulmasını istedi. Kaza Mahkemesi de sözü edilen yasa maddelerinin- davadaki ihtilâf konularının karara bağlanmasında etkisi olabildiği kanaatına vararak konuyu karara bağlanmak üzere Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, sundu ve Anayasa Mahkemesinin kararına dek davanın duruşmasını durdurdu.

II. İDDİANIN GEREKÇES-İ:
Davacının iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
5/79 sayılı Askeri Yasak Bölgeler Yasasının 3. maddesinin (1). Fıkrasına göre Bakanlar Kurulu, bir kararname ile, yasak bölge ilân edebilir. Aynı maddenin (2). Fıkrasına göre de Kararnamede bu bölgelere- giriş ve çıkışın koşulları ve giriş için gereken iznin hangi makamdan alınacağı gösterilir. Bir bölgenin yasak bölge olarak ilân edilmesi ve buraya giriş ve çıkışın sınırlandırılması neticesi o bölgedeki mal sahiplerinin mülkiyet hakkı elinden alınabilir-. Nitekim davacının konu evdeki mülkiyet hakkı elinden alınmıştır. Bir malın kamulaştırılması veya buna el konulması Anayasanın 33. maddesi altında çıkarılan yasalar, örneğin 15/62 ve 21/62 sayılı Yasalar altında yapılabilir. Bu nedenle Anayasanın 33. m-addesinin öngördüğü bir yasa olmayan Askeri Bölge Yasasının 3. maddesinin sözü edilen fıkraları Anayasanın bu maddesine de ters düşer. Askeri Bölge ilânı gerçekte bir nevi sıkıyönetim ilânı demektir. Sıkıyönetim ilânı ise Anayasanın 98. maddesine göre ya-pılabilir ve Federe Meclisin denetimine tabidir. Askeri Bölge Yasasının sözü edilen fıkralarında Meclis denetimi öngörülmektedir ve bu nedenle bu fıkralar Anayasanın 98. maddesine de aykırıdır. Yasanın 3(5) maddesi, çıkarları etkilenenlerin zarar ziyanla-rının devletçe tazmin edilmesini öngörmekle beraber bunun derhal ödenmesini hükme bağlamadı ve bu nedenle Anayasanın 31 ve 33. maddelerine aykırıdır.

Yapılan havalede 41/77 sayılı İskân, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasasının 2(2)(d) maddesi ile tefsir -maddesi olan 3. maddesindeki "Güney bölgesi" deyiminin tefsirinin ve "Hak sahibi" deyiminin tefsirinin (ç) kısmının da Anayasanın aynı maddelerine aykırı olup olmadığı sorulmuş ise de davacı, havalenin duruşmasında, bu iddiaya kısaca temas ettikten sonra 4-1/77 sayılı Yasanın sözü edilen maddelerinin Anayasaya aykırılığı üzerinde durmayacağını ve böyle bir iddiayı ileri sürmekten vazgeçtiğini beyan etti.

Davalının iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Askeri Yasak Bölgeler Yasasının söz konusu maddeleri k-amulaştırma veya mala el koyma getirmemekte ve bu nedenle Anayasanın 33. maddesine aykırı düşmemektedir. Yasak bölge ilân edilmekle sıkıyönetim ilân edilmiş olmaz ve binaenaleyh Anayasanın 98. maddesine aykırılık yoktur. Yasanın 3(5) maddesinde öngörülen- tazminat hukuken adil ve makul bir tazminattır. Böyle bir tazminatın öngörülmesinin Anayasanın 31 ve 33. maddelerine aykırılığı yoktur

41/77 sayılı İskân, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasasının konu edilen maddelerinin Anayasaya aykırılığı söz konusu -olamaz.

III. İLGİLİ YASA METİNLERİ:

5/79 sayılı Askeri Yasak Bölgeler Yasasının 3(1), (2) ve (5). Maddeleri aynen şöyledir:
"3.(1)Bu Yasa uyarınca, Bakanlar Kurulu, Kıbrıs Türk Federe Devleti'nin ulusal güvenliğini sağlamak amacıyle, Resmi Gaze-tede yayınlanacak bir kararname ile Kıbrıs Türk Federe Devleti'nin herhangi bir kısmında askeri yasak bölge veya bölgeler ilân edebilir.
Askeri Yasak Bölge Kararnamesinde, yasak bölgelere giriş ve çıkışların koşulları ve yasak bölgelere gir-iş için gereken iznin hangi makamdan alınacağı gösterilir.
.................................................
(5)Bakanlar Kurulu, ikametgâhı, arazisi veya işyeri askeri yasak bölge olarak ilân edilen yerlerde bulunan kişilere ve kuruluşlara gereken kola-ylıkları sağlayacak önlemleri alır.
Böyle bir kararname nedeniyle, yasal çıkarları etkilenen kişilerin ve kuruluşların zarar ve ziyanları devletçe tazmin edilir.

41/77 sayılı İskân, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasasının 2(2)(d) maddesi ile tefsir -maddesi olan 3. maddesindeki "Güney bölgesi" deyimi ve "Hak sahibi" deyi