-D.9/91 Anayasa Mahkemesi 15/91

Anayasa Mahkemesi olarak oturum yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayıoğlu, Başkan, Niyazi F. Korkut, Özkan Tunçağ, Mustafa Özkök, Nevvar Nolan.
Anayasanın 148(1) Maddesi tahtında.

Yüksek- İdare Mahkemesi tarafından 76/90 sayılı başvuruda (Müstedi: 1.Ülfet Emin, Lefkoşa, 2.Yüksel Ülfet Emin, Lefkoşa ile Müstedaaleyh: Saptama, Değerlendirme ve Tazmin Komisyonu vas. KKTC, Lefkoşa ve diğerleri arasında) sunulan konu.

Müstediler namına: Ülfet- Emin
Müstedaaleyhler namına: Yaşar Boran
İlgili şahıs namına: Fuat Veziroğlu ve Zeki Bayram

K A R A R

Salih S. Dayıoğlu, Başkan: Yüksek İdare Mahkemesi olarak oturum yapan İlk Mahkeme Anayasanın 149.maddesi uyarınca yaptığı işbu havale ile,
1."Anaya-sanın geçici 1(2) maddesinde öncelikle ilgili kuralda 'Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti sınırları dışında Kıbrıs'ta kalan taşınmaz mal' dendiğinde KKTC sınırları dahilinde olup her türlü tasarrufu askeri bakımdan sakıncalı görülen taşınmaz malları d-a içerdiği ve eşdeğer veya eşdeğerci dendiğinde her iki tür taşınmaz mal sahiplerini kastettiği, eşdeğer taşınmaz mal isteme hakkı gerek Güneyde taşınmaz mal bırakanları ve gerekse Kıbrıs'ta Kuzeydeki taşınmaz malları askeri nedenlerden dolayı -tasarruf edemeyenleri kastettiği veya içerdiği",
Anayasanın geçici 1(2) maddesindeki öncelik kriterinin Güneyde taşınmaz mal bırakanlar ile Kuzeyde askeri nedenlerden dolayı taşınmaz malını kullanamayanlar arasında değil de salt taşınmaz mal bırakanlar il-e bırakmayanlar arasında bir kriter olduğu

şeklinde yorumlanmasına olanak tanıyıp tanımadığını sormuştur.

Havaleye ilişkin olgular aşağıdaki şekilde özetlenebilir:

Müstedi 1 Lefkoşa'da Ortaköy'de Kermiya bölgesinde bir arsanın, müstedi 2 ise aynı bö-lgede iki arsanın kayıtlı mal sahibidirler. 1974 Barış Harekâtından sonra sözü edilen arsalar askeri maksatlar için gerekli olduğundan arsaların bulunduğu bölge askeri bölge ilân edildi. Arsalar elan askerin tasarrufunda bulunmaktadır. Bundan ötürü müs-tediler 41/77 sayılı İskân, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasası (bundan sonra sadece 41/77 sayılı Yasa olarak anılacaktır) tahtında eşdeğer mal açısından hak sahibi kabul edildiler.

İlgili şahıs da yasa altında eşdeğer mal açısından hak sahibidir. Anca-k ilgili şahsın hak sahipliliği kendisine K.K.T.C. sınırları dışında Kıbrıs'ta, başka bir deyişle Güneyde veraset yoluyla intikal eden taşınmaz mallardan ileri gelmektedir.

1989 yılında eşdeğer mal olarak verilmek üzere, yayınlanan
11. pakette Lefkoşa'd-a Kızılay'da kâin (eski ismi Kızılbaş) iki arsa yer aldı. Bu arsalar için gerek müstediler ve gerekse ilgili şahıs müracaatta bulundular. Bu müracaatları değerlendiren Saptama, Değerlendirme ve Tazmin Komisyonu (Müstedaaleyh 1) söz konusu iki arsanın ilg-ili şahsa verilmesine karar verdi.

Müstediler, 16.4.1990 tarihinde Yüksek İdare Mahkemesine dosyaladıkları bir başvuru ile sair şeyler meyanında müstedaaleyh 1'in sözü edilen iki arsanın eşdeğer mal olarak ilgili şahsa verilmesi kararının hükümsüz ve etk-isiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilmesi isteminde bulundular.

Başvurunun duruşmasına geçildiği zaman müstediler, Anayasanın Geçici 1(2) maddesinin yukarıda özet olarak verildiği şekilde yorumlanmasına olanak tanıyıp tanımadığı-nı karara bağlanması için konunun Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi, olarak havale edilmesi isteminde bulundular. Yüksek İdare Mahkemesi de bu istemi olumlu buldu ve havale konusunda Anayasa Mahkemesinin kararına değin başvuruya ilişkin tüm işlemleri du-rdurdu.

Anayasanın Geçici 1.maddesinin (2).fıkrası aynen şöyledir:
"Geçici Madde 1.
. . . . . . . . . . . . . . .
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlarının Devlet sınırları dışında, Kıbrıs'ta kalan taşınmaz malları için Devletten, eşdeğerde taşınmaz -mal isteme hakları saklıdır, bu hak yasa ile düzenlenir ve bu Anayasanın 159.maddesinin (2).fıkrası kapsamına giren taşınmaz malların hak sahiplerine mülkiyetinin devri öncelikle gerçekleştirilir.
Şehitlik, malûl gazilik nedeniyle yasanın mülkiyet- hakkı tanıdığı kişilere ve yasada belirtilen diğer nedenlerle hak sahibi olanlara da mülkiyet verilir.
. . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . .

Bu maddenin atıfta bulunduğu Anayasanın 159.maddesin-in (2).fıkrası kapsamına giren taşınmaz malların mülkiyetinin özel ve tüzel kişilere devredilebileceği öngörülmektedir. Hemen ilâve edilmesi gerekir ki Anayasanın Geçici 1(2) maddesinin atıfta bulunduğu 159.maddenin (2).fıkrası A.M.14/85 D.7/87'de karara -bağlandığı gibi (3).fıkra olarak okunması gerekir. Başvuru konusu edilen arsaların Anayasanın 159(3) maddesi kapsamında olduğu ihtilâf konusu değildir. Devlet, Anayasanın 159(3) maddesi kapsamına giren taşınmaz malların mülkiyetini özel ve tüzel kişilere- devretme işleminde yine Anayasanın Geçici 1(2) maddesi ile bağlıdır. Geçici maddeye göre bu gibi malların mülkiyetinin devrinde öncelik, Devlet sınırları dışında, Kıbrıs'ta taşınmaz mal bırakan KKTC yurttaşlarınındır.

Müstediler, Anayasa Mahkemesinden -Devlet sınırları içinde askeri maksatlar için askerin tasarrufunda olan taşınmaz malların da KKTC sınırları dışında Kıbrıs'ta kalan taşınmaz mallar gibi anayasal önceliği olduğunu ve eşdeğer veya eşdeğerci dendiğinde her iki tür taşınmaz mal sahiplerinin k-astedildiğini, eşdeğer mal isteme hakkı gerek KKTC sınırları dışında Kıbrıs'ta taşınmaz mal bırakanların gerekse Kıbrıs'ta Kuzeyde taşınmaz mallarını askeri nedenlerden dolayı tasarruf edemeyenlerin de kastedildiği şeklinde yorumlamamızı istemektedirler.

-Kanımızca bu konuda Anayasanın Geçici 1.maddesinin (2).fıkrası son derece açıktır. Bu fıkra ile Anayasa, Devlet sınırları dışında Kıbrıs'ta kalan taşınmaz mal sahiplerine öncelik tanımaktadır. Anayasa koyucunun amacı, Anayasanın 159(3) maddesi kapsamına- giren taşınmaz malların mülkiyetinin devrinde Devlet sınırları dışında Kıbrısta kalan ile Devlet sınırları içinde kalan ancak askerin tasarrufunda bulunan taşınmaz mallar arasında bir ayırım yapmamak olsaydı geçici 1.maddenin (2).fıkrasının düzenlenmesine- hiç gerek yoktu. Hatırda tutulması gereken önemli nokta şudur: Anayasa Geçici 1(2) maddesi ile KKTC sınırları dışında Kıbrıs'ta taşınmaz mal bırakanların Devletten eşdeğerde taşınmaz mal isteme haklarını saklı tutmuştur. Böyle Anayasal bir hak başkalar-ına verilmiş değildir. Sair hak sahiplerinin hakları yasadan kaynaklanmaktadır ve bunların hakları da KKTC sınırları dışında Kıbrıs'ta taşınmaz mal bırakanların öncelik haklarına tabidir. Anayasanın 159(3) kapsamında olan taşınmaz malların mülkiyetinin d-evrinde Anayasa, KKTC sınırları dışında Kıbrıs'ta taşınmaz mal bırakanlar lehine bir öncelik tanıdığı açıktır. Böylesine açık bir durum karşısında askeri nedenlerle, askerin tasarrufunda olan taşınmaz malları da aynı statüde tutmak olanaksızdır. Kaldı ki- Kuzeyde askerin tasarrufunda bulunan taşınmaz malları, Devlet, bu gibi malların sahibi eşdeğer mal için istemde bulunmadığı sürece, herhangi bir zaman tasarrufundan çıkarıp onları gerçek sahibine iade edebilme olanağına sahip iken, KKTC sınırları dışında -kalan taşınmaz mallar için aynı işlemin yapılabileceğini söylemek olası değildir. Diğer bir ifade şekliyle Devlet, sınırları dahilinde olan taşınmaz mal üzerinde yetkisini kullandığı ölçüde sınırların dışındakiler için de kullanabileceğini düşünmek olanak-sızdır. Keza Yargıtay/Hukuk 16/86, D.30/86 sayılı içtihat kararında da vurgulandığı gibi yurttaşın 41/77 sayılı yasadan faydalanma mecburiyeti yoktur ve Kuzeyde askerin tasarrufunda bulunan bazı mallar