- Anayasa Mahkemesi 15/78

Anayasa Mahkemesi olarak oturum yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Ülfet Emin (Başkan), Ahmed İzzet, Şakir Sıdkı İlkay, Salih S. Dayıoğlu, N. Ergin Salâhi.
Anayasa'nın 114(1) maddesi hak-kında.

Lefkoşa Kaza Mahkemesinin 1790/78 sayılı ceza davasında (Başsavcılık ile Hasan Sarıca ve diğerleri arasında) 22.5.1978 tarihinde sunulan konu.

İddia Makamı namına: Akın Sait
Sanık namına: Hüseyin Celâl

K A R A R
KONU:
13/1971 sayılı 1971 Sendika-lar Yasasının 43. maddesinin Anayasa'nın 7, 31, 37 ve 39. maddelerine aykırı olduğu öne sürülmüştür.

I. OLAY:
Sanıklar Lefkoşa Kaza Mahkemesinde açılan 1790/78 sayılı ceza davası ile 1 Şubat 1978 tarihinde Ortaköy'de bir suç işlemek yani taciz etmek maks-adı ile Macit Aydınova sorumluluğunda bulunan Ahmet Raşit Mustafa Co. ait ambar avlusuna girmekle itham olundular. Aynı davada aynı sanıklar aynı suçu 2 Şubat 1978 tarihinde de işlemekle itham edildiler. Ceza davasının duruşması esnasında 13/1971 sayılı -1971 Sendikalar Yasasının 43. maddesinin Ceza davasının karara bağlanmasında etkisi olacağı ve bu yasanın 43. maddesinin Anayasa'nın özellikle 7, 31, 37, 39. maddelerine aykırı olduğu öne sürülmüştür ve Mahkemece de ileri sürülen iddianın davayı karara bağ-lamakta etkisi olabileceği kanısına

varılması üzerine ceza davasına bakan mahkeme konuyu karara bağlamak üzere Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, Anayasanın 114. maddesi uyarınca sunmuştur.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:
İddia Makamının gerekçesi öz-etle şöyledir:
Sendikalar Yasasının 43. maddesi kayıtlı bir sendikanın bir veya birden fazla memurunun veya üyesinin başkalarına ait olan iş yerlerine girmesine yetki verdiğinden ve sendika ve memuru veya üyesi dışında kalan işçilere girme yetkisi vermedi-ğinden, sendika memur ve üyelerine ayrıcalık tanımaktadır bu da Anayasanın 7. maddesine aykırıdır. Yasanın aynı maddesi bazı kişilere başkalarına ait olan iş yerlerine girme yetkisi verdiğinden başkalarının mülkiyet hakkına tecavüz etmekte olup bu husus A-nayasanın 31. maddesine aykırıdır. Yasanın söz konusu maddesi bazı kişileri çalışmaya veya çalışmamaya ikna etmek maksadı ile başkalarına ait iş yerine girmesine yetki verdiğinden Anayasanın çalışma özgürlüğü bahseden 37. maddesine ve çalışma hakkı bahsed-en 39. maddesine aykırıdır.

Sanıkların avukatının gerekçesi özetle şöyledir:
Bir iş uyuşmazlığına methalder olan kayıtlı bir sendikanın bir veya birden fazla memurunun veya üyesinin bir iş uyuşmazlığını teşvik veya ileri götürmek amacı ile bilgi almak ve-ya vermek veya bir kimseyi çalışmamaya ikna etmek anayasal bir haktır. Bu nedenle sadece bu maksat için bir şahsın çalıştığı veya iş yaptığı bir yere girmek Anayasaya aykırı değildir. Anayasanın 31. maddesinde belirtilen mülkiyet hakkı mutlak olmayıp Ana-yasanın 31. maddesinin 2. fıkrası uyarınca mülkiyet hakkının kullanılmasına kamu güvenliği, genel ahlâk, başkalarının haklarının korunması için gerekli kısıntı veya sınırlamalar yasa ile konulabilir. Kayıtlı bir sendikanın bir veya birden fazla memurunun -iş uyuşmazlığını teşvik amacı ile bir kimseyi çalışmamaya ikna etmek maksatlarına münhasır olmak şartı ile bir şahsın çalıştığı ve iş yaptığı bir yere girmek işçilerin Anayasal haklarının korunması için gereklidir. Kayıtlı bir sendikanın memuru veya üyesi-nin bir iş yerine girmesi iş yeri sahibinin mülkiyet hakkının özüne dokunmaz. Bu nedenle sendikalar yasasının 43. maddesinin hükümleri Anayasaya aykırı değildir.

III. İLGİLİ YASA METİNLERİ:
13/1971 sayılı 1971 Sendikalar Yasasının 43. maddesi aynen şöyle-dir:
"43. Bir iş uyuşmazlığına methaldar olmuş kayıtlı bir sendikanın bir veya birden fazla memurunun veya üyesinin ve bir iş uyuşmazlığını teşvik veya ileri götürmek amacı ile bir işveren veya firma namına bir veya birden fazla kimsenin bilgi almak vey-a vermek veya bir kimseyi çalışmaya veya çalışmamaya ikna etmek maksatlarına münhasır olmak şartıyle bir şahsın çalıştığı veya iş yaptığı bir yere girmesi kanunsuz olmaz.

Ancak yafta taşınması, iş uyuşmazlığının bulunduğu yerin hudutlarından öteye genişl-etilemez."

IV. İLGİLİ ANAYASA METİNLERİ:

"Madde 7.
Her Türk yurttaşı, hiçbir ayırım gözetilmeksizin, yasa önünde eşittir. Hiçbir kişi, aile, zümre veya sınıfa ayrıcalık tanınamaz."

"Madde 31.
Her Türk yurttaşı, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. - Bu haklar ancak kamu yararı amacıyle ve yasa ile sınırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılmasına, kamu güvenliği, genel sağlık, genel ahlâk, kent ve ülke plânlaması veya herhangi bir malvarlığının kamu yararı için geliştirilmesi ve faydalı kılınması veya- başkalarının haklarının korunması için kesin olarak gerekli kısıntı veya sınırlamalar yasa ile konabilir."

"Madde 37.
Her Türk Yurttaşı dilediği alanda çalışma özgürlüğüne sahiptir. Özel girişimler kurmak serbesttir. Yasa, bu özgürlüğü, ancak kamu yar-arı amacıyle sınırlayabilir."

"Madde 39.
Çalışma her Türk yurttaşının hakkı ve ödevidir.
Devlet, çalışanların insanca yaşaması ve çalışma hayatının kararlılık içinde gelişmesi için, sosyal, ekonomik ve mali tedbirlerle çalışanları korur ve çalışmayı dest-ekler, işsizliği önleyici tedbirleri alır."

V. İNCELEME:
Yanların duruşma esnasında ileri sürdüğü sav ve görüşler, Anayasaya aykırı olduğu ileri sürülen hükümler, aykırılığa dayanıklık eden Anayasa Kuralları ve bunlar ile ilgili gerekçeler incelendikten- sonra gereği görüşülüp düşünüldü.

Bütün uygar ve çağdaş ülkelerde işçilere grev hakları tanınmaktadır. Bundan takriben yüz yıl öncesi grev hakkı en uygar ve çağdaş ülkelerde dahi tanınmış değildi. O zamanlarda greve gitmek, grev yapmak, grevi teşvik e-tmek bazı hallerde hem bir suç hem de sivil hukukda bir dava sebebi teşkil etmekte idi. Bunun da sebebi çalışan bir kişiyi çalışmamaya teşvik etmek böyle bir kişinin işveren ile olan hizmet sözleşmesini bozmaya teşvik etmek addolunu