-
D.7/87 Anayasa Mahkemesi 14/85

Anayasa Mahkemesi olarak oturum yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S. Dayıoğlu,
N.Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay.

Da-vacı: (1) Orhan Kahya, Zarar Görmüş Güneyliler Cemiyeti
Yönetim Kurulu Başkanı olarak ve Zarar Görmüş
Güneyliler Cemiyetini temsilen.
(2) Namık Ramadan, Zarar Görmüş Güneyliler Cemiyeti
Genel Sekreteri olarak v-e Zarar Görmüş Güneyliler
Cemiyetini temsilen.
ile -
Davalı: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Meclisi veya KKTC Kurucu
Meclisi.
A r a s ı n d a.

Davacılar namına: Narin Ferdi.
Davalı namına:- Osman Örek.
Amicus Curiae olarak: Başsavcı Yardımcısı Akın Sait.

---------------
K A R A R
KONU :
Davacılar, açtıkları dava ile:
23/85 sayılı Yasanın 2 ve 4. maddeleri ile İskân, Toprakla-ndırma ve Eşdeğer Mal Yasasının 3 ve 24. maddelerine yapılan değişiklikler, 3. maddesine eklenen (d) fıkrası ve 24. maddesinin (1). fıkrasının ikinci paragrafının dördüncüsü satırındaki "verilir" sözcüğünden sonra eklenen söz dizisinin, ve

10.6.1985 tari-hinde yayınlanan 297 sayılı Mücahitler, Mukavemetçiler ve TBK Mensupları haksahiplilik Tespit Tüzüğünün tümünün veya 10,12,13,14,16 ve 17. maddelerinin -
Anayasanın 1,8,36 ve Geçici 1(2) maddelerine aykırı olduğu gerekçesi ile iptalini istediler.

I.OLAY-:
Davacı (1) Zarar Görmüş Güneyliler Cemiyetinin Başkanı ve onu temsilen, davacı (2) de aynı Cemiyetin Sekreteri ve yine onu temsilen dava etmektedirler. İptali istenmekte olan 41/77 sayılı İskân, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasasına 23/85 sayılı Değişi-klik Yasası ile getirilen değişiklikler ve değiştirilmiş şekli ile 41/77 sayılı Yasanın 3. maddesi altında yayınlanan Tüzük veya bunun yukarıda sıralanan belirli maddeleridir.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ :
Davacıların iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Ko-nu Yasa kuralları, Tüzük ve maddeleri, Anayasanın 1,8 ve 36. maddelerine ve Geçici 1. maddesine aykırıdır.

Yasanın 3. maddesinin (d) fıkrası kaldırılmış ve yerine yeni (d) fıkrası konmuştur. Bu fıkrada eşdeğer bakımından hak sahibi olanların önceliğinden -söz edilmedi ve bu durumda uygulamada bu fıkra altında hak sahibi olanlara öncelik verilebilir. Bu bakımdan Anayasanın Geçici 1. maddesine aykırılık vardır.

Fıkranın 2. bendinde bu fıkra altında hak sahibi olanlar arasında tasarruflarında kaynak bulundur-anlar ile bulundurmayanlar olarak ayırım yapılmıştır. Bu ise Anayasanın 8. maddesine aykırıdır.

Fıkranın 3. bendinde yine bu fıkra altında hak sahibi olanlar arasında, maddenin (a),(b) ve (c) fıkralarına göre 31.7.1982'den önce durumları tescil edilenler -ve edilmeyenler olarak, ayırım yapılmıştır. Aynı şekilde 4. bentte de önceden kaynak tasarruf edenlerle etmeyenler arasında ayırım yapılmıştır. Bu ayırımlar Anayasanın 8. maddesine aykırıdır. Bu eşitsizlik eşdeğer bakımından hak sahibi olanları etkileyecek-tir.

Yasanın 24. maddesinin (1). fıkrasına yapılan ilâve Anayasasının 1, 36 ve Geçici 1. maddelerine aykırıdır. Yapılan ilâvede şehit ve hadise kurbanlarının yakınlarına eşdeğer hakkı olanlardan önce mal verilmesi öngörüldüğü için Anayasanın Geçici 1(2) -maddesine aykırıdır. Eşdeğer mal Güneydeki mal varlığına karşı alındığına göre bir mülkiyet hakkıdır ve konu ilâve kapsamında şehit ve hadise kurbanlarının yakınlarına mal dağıtılınca kaynak azalacak ve bu durum ise eşdeğer hakkına sahip olanların mülkiyet- hakkını olumsuz yönde etkileyecektir. Ayrıca ilâve edilen kural miras yasasında öngörülen hak ve oranları da değiştirmiş oldu. Bu nedenlerle Anayasanın 36. maddesine de aykırılık vardır. Konu kural Geçici 1. maddeye aykırı olduğu cihetle hukukun üstünlüğü-nü içeren Anayasanın 1. maddesine de aykırıdır.

Tüzük ise Yasanın 3. maddesi altında yapılmıştır. Değiştirilmiş şekli ile 3. madde Anayasaya aykırı olduğuna göre Tüzük de Anayasaya aykırıdır. Bu bir yana Tüzükte eşdeğere hakkı olanların öncelik hakkı göz-etilmemiş ve eşdeğer dağıtımı tamamlanmadan Tüzük kapsamındaki hak sahiplerine mal dağıtımı öngörülmüştir. Bu nedenle Anayasanın 1(2) maddesine aykırılık mevcuttur. Alternatif olarak Tüzüğün 10,12,13,14,16 ve 17. maddeleri, Yasa maddelerinin aykırılığı ile- ilgili olarak ileri sürülen nedenlerle, Anayasanın 8. ve Geçici 1(2) maddelerine aykırılığı vardır.

Anayasanın Geçici 1. maddesinin (2). fıkrasında 159. maddenin (2). fıkrası kapsamındaki taşınmaz malların hak sahiplerine mülkiyetinin devrinin öncelikle- gerçekleştirileceği söylenmektedir. 159. maddenin (2). fıkrası hak sahiplerine taşınmaz mal devrini öngörmemektedir. Burada bir mürettip hatası veya sair şekilde bir yanlışlık söz konusudur. Murat edilmek istenen 159. maddenin (3). fıkrasıdır.

Davalının- iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
41/77 sayılı Yasa KTFD Anayasası altında geçirildi. Bu Yasa mülkiyet ile değil de tasarruf ile ilgili düzenleme yaptı. Anayasanın Geçici 1(2) maddesi eşdeğer hakkı olanlara mülkiyetin devrinde öncelik tanımaktadır. 4-1/77 sayılı Yasa altında devredilmesi öngörülen mülkiyet olmayıp tasarruftur. Bu böyle olduğuna göre de konu Yasa maddelerinin Anayasanın Geçici 1(2) maddesine aykırılığı mevcut değildir.

Tasarruf devredilmekte olduğuna göre verilen belge de "ayni bir ha-k" koçanıdır. Verilen hakkın başkalarına satılabilmesi veya devredilebilmesi durumu değiştirmez. Nitekim icralı mallar üzerindeki haklar da (leaseholds) satılabilir veya devredilebilir.

Madde 3(d)'de öncelikten bahsedilmemiş olması Anayasaya aykırılık te-şkil etmez. Bu fıkranın son bendinde öncelik söz konusu değildir. Kendisine kaynak verilmesi öngörülen kişi zaten bunu tasarruf etmekte olduğu cihetle eşdeğer hak sahibi olanların önceliği haleldar edilmiş olmaz.

Kesin tasarruf belgesinin mülkiyet devri- yaptığı farzedildiği takdirde 41/77 sayılı Yasanın tümüne bakıp öncelikler hususunda karar verilmesi gerekir. Yasanın 38(1) maddesi uygulamanın nasıl olacağını düzenlemiştir. Eşdeğer dağıtımı yapılıncaya kadar tüm işlerin durması Anayasanın hiçbir maddes-inde öngörülmemektedir. Anayasanın Geçici 1(2) maddesi Yasanın 38(1) maddesine değişiklik getirmemiştir.

Anayasaların subjektif değil de objektif haklar verdiği bir kural olarak kabul edilmektedir. Bizim Anayasamız da subjektif değil objektif haklar verd-i, bu ise iptale cevaz vermez.

Davacılar, mücahitler arasında ayırım yapıldığını ve bunun Anayasanın 8. maddesine aykırı olduğunu ileri sürdüler. Bu kendilerinin şikâyet edeceği bir husus değildir.

Yürürlükteki miras yasası anayasal kurallar içermediği- için bunlara ters düşebilen yasa kuralları Anayasaya aykırı sayılmaz.

Mahkemenin tespit ötesinde bir iptale gitmemesi doğru ve uygundur. İptal kararı, geriye yürüyemeyeceğine göre bir çıkmaza neden olur.

Anayasanın Geçici 1. maddesinin (2). fıkrasında- 159. maddenin (2). fıkrasına yanlışlıkla atıf yapıldığı doğrudur. Atıf (3). fıkraya yapılmalı idi. Ancak Mahkeme kendisini yasa koyucunun yerine koyarak bunu düzeltemez. İlkin Anayasanın 149. maddesi altında yorum yapılarak düzeltilmesi ve ondan sonra 148-. madde altında iptal davası açılması gerekirdi.

3. Amicus Curiae olarak bulunan Başsavcı Yardımcısının görüşü özetle şöyledir:
Gerek konu Yasa maddeleri gerekse Tüzük Anayasaya aykırıdır. Başsavcılığın bu doğrultudaki görüşü daha önce ilgililere bildir-ilmişti.

Kesin tasarruf belgesi mülkiyet verir. Ancak mülkiyetten daha az birşey vermiş olsa da, öncelik bakımından, fark etmez. Öncelik, Anayasaya göre, eşdeğer hakkı olanlarındır.

23/85 sayılı Yasa ile Esas Yasanın 3(d) maddesi değiştirilmiştir. Bu -değişiklikle eşdeğer hak sahipliğine muadil yeni hak sahipliği yaratılmıştır. Anayasanın Geçici 1(2) maddesine aykırılık vardır. Ellerinde mal tutan mücahitlere ve diğerlerine aynı öncelik tanınmıştır, bu da eşdeğer almağa hakkı olanların önceliğini ortada-n kaldırır.

Değiştirilmiş şekli ile Yasanın 24. maddesi de, aynı nedenlerle, Anayasanın Geçici 1(2) maddesine aykırıdır.

Mülkiyet ve miras hakları açısından davacının ileri sürdüğü görüşler benimsenmemektedir. Miras hakları yasa ile düzenlenmiştir. Ve -kısmen iptali istenen de bir yasadır.

Tüzük, Yasanın 3. maddesi altında yapılmıştır. 3. madde Anayasaya aykırı ise Tüzük kendiliğinden ayakta duramaz. Tüzüğün konu edilen maddeleri, eşdeğer almağa hakkı olanların önceliğini zedelediği cihetle, Anayasaya- aykırıdır.

Anayasaynın Geçici 1. maddesinin (2). fıkrasında 159. maddenin (2). fıkrasına atıf yapılırken (3). fıkrası kastedilmektedir. 159. maddenin (8). Fıkrası hak sahiplerine taşınmaz mal devrini öngörmemektedir, öngören (3). fıkrasıdır. Bir yanlışl-ık söz konusudur ve Mahkeme yorum yaparken bunu düzeltebilir.

III. İLGİLİ YASA ve TÜZÜK METİNLERİ :
41/77 sayılı İskân, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasasına 23/85 sayılı yasa ile yapılan konu değişiklikler:

3(d) maddesi :
"(d) 1 Ağustos 1958 tar-ihi ile Güvenlik Kuvvetleri
Komutanlığı Kuruluş, Görev ve Yetkileri Yasası'nın yürürlüğe girdiği tarih olan 30 Kasım 1976 tarihleri arasında fiilen görev yapan ve bu görevini terhis belgesi, mukavemetçilik kimlik kartı veya askerlik kimlik kartı ile kanı-tlayan Mukavemetçiler ve Mücahitler ile Birinci ve İkinci Barış Harekâtına katılan ve herhangi bir zaman Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlığını almış ve bu Yasanın yürürlüğe girdiği tarihte Kıbrıs'a yerleşmiş bulunan Türk Barış Kuvvetleri mensupları, -dağıtım konusu kaynaklardan yararlandırılıp Bakanlar Kurulunca yapılacak bir tüzükle kendilerine hak edecekleri puan karşılığında taşınmaz mal verilip bu mal için Kesin Tasarruf Belgesi verilir.

Ancak, sadece bu fıkra kuralları uyarınca hak sahibi olup d-a tasarruflarında halen kaynak bulundurmayanlara mal verilmesinde öncelik, Eşdeğerden hak sahibi olanlarındır.

Bunlardan, 31 Temmuz 1982 tarihinden önce yukarıdaki (a),(b) ve (c) fıkralarına göre hak sahiplilik durumları tescil edilenler öncelikle rahabi-lite edilirler. Bu paragrafta sözü edilen Mücahit ve Mukavemetçilerden hangilerinin ne şekilde yararlandırılacakları ve "Mukavemetçiliği Tevsik Kurulu"nun oluşumu ve çalışma şeklini gösteren esaslar Bakanlar Kurulunca çıkarılacak bir tüzükle saptanır.

An-cak, yukarıdaki (a), (b) ve (c) fıkralarının kapsamına girmediği halde, önceden kaynak tasarruf etmekte olanların ellerindeki kaynaklardan tercih edecekleri herhangi birisi, sözkonusu tüzükte saptanan miktar ve niteliklere uymasi halinde, kendilerine veril-ebilir. Bu gibi kaynakların tüzükte saptanan miktar ve niteliklere uymaması halinde, bunlar geri alınır ve kendilerine tüzükte belirlenen esaslar çerçevesinde başka bir kaynak tahsis edilir."

24. maddenin (1). fıkrasının ikinci paragrafının dördüncü
s-atırında yer alan "verilir" sözcüğünden hemen sonra eklenen söz dizisi:
"Ana ve babası sağ ise her biri ½ hisse alır. İkisinden
biri ölmüş ise hayatta olan tümünü alır. Eş ve çocuklar ise yasal hisselerini alır. Ancak çocukları yoksa, eşinin ve diğer m-irasçılarının iskân durumları da gözönünde bulundurularak İskân işlerinden sorumlu Bakanlıkça evin kime ve hangi hisselerle verileceğine karar verilir. Verilen taşınmaz mallar için ilgililere Kesin Tasarruf Belgesi verilir.
Ayrıca, 1'inci, 2'inci, 3'üncü,- 4'üncü, 5'inci ve 6'ıncı derecede malûl gazi olanlara ve malûl gazi oldukları resmi belgelerle saptanıp derecelendirilen-lere, birer konut ve bu konutun Kesin Tasarruf Belgesi verilir."

Mücahitler, Mukavemetçiler ve TBK Mensupları Haksahiplilik Tespit -Tüzüğü'nün ilgili maddeleri:
"10. (a) Bu Tüzükte belirtilen Mücahit, Mukavemetçi ve
TBK mensupları aşağıdaki hakları kazanırlar,
şehit ve Malûl Gazilerin esas Yasa ve/veya
Tüzüklerdeki haklarına bakılmaksızın bu Tüzükte
öngörülen -Mücahitlik, Mukavemetçilik ve TBK
mensupları haklarından da yararlanırlar.
Mukavemetçi ve Mücahitlerin toplam hizmetlerinin ilk iki yıllık süresi için 250.000 puan
Erenköy'e çıkanların ilk 2 yıllık hizmeti için 250.000 puan
Türk Barış Kuvvetleri m-ensuplarına 250.000 puan,
Mücahitler ve Mukavemetçilerin toplam hizmetlerinin ilk iki yıllık süreleri dışında kalan her tam yıl için 40.000 puan
Tam yıl üzerindeki hizmetler için puanlama, süresinin tam yıla oranı ölçüsünde yapılır.
İlk iki yıllık hizmet- için kabul edilen 250.000 puan, kişinin birden fazla statü ile hizmet yapmış olmasına bakılmaksızın sadece toplam hizmetin ilk iki yıl için hesaplanır.
(vi) İki yıldan az olan hizmet için sadece yapılan
hizmet süresinin 2 yıla göre orantısı el-e
alınarak 250.000 puanın bu orandaki kısmı
hesaplanır. Bu kısıtlama, Erenköy'e çıkanlar
için uygulanmaz.

(b) Bir kişinin birden fazla statü ile hizmet yapmış
olup olmadığına bakılmaksızın toplam en çok
650.000 pu-an için haksahibi olabilir.
(c) Ancak 1 Ağustos, 1958 tarihi ile Güvenlik
Kuvvetleri Komutanlığı Kuruluş, Görev ve yetkileri Yasası'nın yürürlüğe girdiği tarih olan 30 Kasım, 1976 tarihleri arasında yapılan mücahitlik için fiilen yapılan görev oranındak-i puan kadar haksahibi olurlar."-

"12. (a) Bu Tüzük kurallarına göre haksahibi olanlara 20.
madde kuralları saklı kalmak koşulu ile eşdeğerden hak sahibi olanların öncelik hakkı gözetilerek mal verilir. Ancak, tasarruflarında kaynak bulunduranlardan,
-Yasa'nın 3. maddesinin hak sahipliliğine müteadir (a),(b) veya (c) fıkraları uyarınca haksahibi olup olmadığına bakılmaksızın, tasarrufunda kaynak bulunduran ve bu kişilere Tüzükle saptanan puan değeri kadar ve bunlardan seçeceklerine, kesin tasarruf belge-si verilir, bu suretle bu miktarda puan kullandırılmış olur.
(ii) Tasarruflarında mal bulunduran kişilerin
tasarrufundaki kaynakların toplam puan
değeri bu Tüzükle hak kazandıkları puan
değeri altında ise, kullandırılan
pua-nlardan artan puanlar için "Mal Değer
Belgesi" verilir.
TBK statüsünde olup Yasa'nın 3. maddesinin (a),(b) veya (c) fıkralarından sadece biri açısından haksahibi olanlar ve yukarıda (i) ve (ii) fıkrada öngörülen "Kesin Tasarruf Hakkını" kullanmak i-stemeyenlere 10. maddede belirtilen puan değerinin ½'si oranında ilâve tahsis hakkı konulabilir. Bu durumdaki haksahiplerine tahsis edilen ve/veya edilecek olan taşınmaz mallar için "Tahsis Belgesi" verilir.

(b) Yukarıda (a) fıkrası uyarınca "Kesin Tasar-ruf
Hakkı" ve/veya "Tahsis Belgesi" verilecek mallar dışındaki, kullanılmakta olan taşınmaz mallar için Yasa'nın 38. madde kuralları uygulanır.
(c) Tasarruflarında hiç mal bulundurmayanlara hak
kazandıkları puan miktarı kadar "Mal Değer Belgesi" veril-ir."

"13. Yukarıda 12. (a)(ii) ve (c) maddesi uyarınca verilecek Mal Değer Belgeleri 20. madde kuralları saklı kalmak koşulu ile bu Tüzüğün 17. maddesi uyarınca belirlenen öncelik sırasına göre işlem görmeye başlar."
"14. (a) Verilecek bir malın, bölünm-ez nitelikte olması
ve 10. madde uyarınca saptanan puan değerinden %10'a kadar fazla değerde olması halinde de verilebilir. Bu şekilde yapılacak işlemde, Yasa'nın 74. maddesinde öngörülen işlem yapılır.
(b) Haksahibi, halen tasarruf ettiği taşınma-z
malları kesin tasarruf hakkını alabilecek güney mal varlığına sahip değil ise, 10. madde uyarınca hak edeceği puan değerini, eşdeğer mal puan değerine eklemek suretiyle yeterli puan değerine ulaşabildiği takdirde, bahse konu taşınmaz malı kendisine tal-ep edebilir.
Yukarıda (a) fıkrasında öngörülen usul bu fıkra uygulamaları için de geçerlidir."

"16.(a) Her müracaat için ayrı dosya açılır. Mukavemetçi
olarak hak talep edenlerin dosyaları, durumları tevsik edilinceye kadar bekletilir.
(b) Muka-vemetçilik talebi olmayan dilekçeler ve
Mukavemetçilik tevsik işlemi tamamlanan dilekçeler İskân ve Rehabilitasyon Dairesinde askı servisine aktarılır ve Kuzey Mal tasarrufları saptanır.
(c) Kuzey malı saptanan veya hiç mal tutmayanların
- dilekçeleri Saptama, Değerlendirme ve Tazmin
Komisyonuna aktarılır. Bu Komisyon dilekçe
sahibinin puan miktarını saptar, kuzey malını
değerlendirir ve Kesin Tasarruf Belgesi ve/veya
Mal Değer Belgesi çıkarılması için Tapu ve
-Kadastro Dairesi Müdürlüğü'ne gerekli form ve
yazıları gönderir.
(d) Hakkını Kesin Tasarruf Belgesi ile değil Tahsis
Belgesi ile talep eden TBK Mensuplarının dilekçeleri İnceleme ve Dağıtım Komisyonu'na aktarılır. Bu Komisyon da dilekçe sahibinin -hak ettiği malın kesin tahsis belgesini verir."

"17. Evvelce Yasa kurallarına göre haksahibi olmamış ve mal almamış ancak bu defa bu tüzük uyarınca haksahiplilik hakkını kazanmış ve Mal Değer Belgesi almış olan veya haksahibi olmuş ancak hak kazandığı pua-n miktarı daha çok olduğundan puanları artmış ve bunlar için Mal Değer Belgesi almış olanlar örneğin Ek IV'de verilen formu doldurarak öncelik duruml