-D. 6/85A.M. 14/84
Anayasa Mahkemesi olarak oturum yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S. Dayıoğlu,
N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay.
Anayasanın 114. maddesi tahtında.

Lefkoşa Kaza Mah-kemesi tarafından 40/84 sayılı Genel İstidada (Müstedi: Dr.Ş.Kâzım, Lefkoşa ile Müstedaaleyh: T.C.Ziraat Bankası arasında) sunulan konu.

Müstedi namına: Kıvanç M. Riza.
Müstedaaleyh namına: Özkul Özyiğit.
Amicus curiae olarak Başsavcı namına: Kıdemli S-avcı Yaşar Boran.

--------------

K A R A R
KONU:
17/81 sayılı Kira (Denetim) Yasasının 5 ve 6. maddelerinin ve özellikle 5. maddenin (2). fıkrasının ve 6. maddenin (2). fıkrasının (d) bendinin Anayasanın 1, 7 ve 36. maddelerine ve aynı Yasanın 6. madde-sinin (4). fıkrasının Anayasanın 1, 7 ve 31. maddelerine aykırı olup olmadığı.

I. OLAY:
Müstedi Lefkoşada İplik Pazarında kâin 10-12 numaralı binanın bodrum, zemin kat ve birinci katının sahibi ve muciri, müstedaaleyh ise müsteciri bulunmaktadır. Müsted-aaleyh 11.3.1982 tarihinden itibaren mezkûr binanın yasal kiracısıdır. Müstedinin yapmış olduğu istida üzerine mahkeme 28.11.1983 tarihli kararı ile, mezkûr binanın kirasını 1.4.1982'den itibaren geçerli olmak üzere ayda TL 284,000 olarak tespit etti. Mü-stedi yaptığı yeni bir istida ile 28.11.1983'te verilen karardan sonra kiraya etkin olay, durum ve koşullarda esaslı değişiklik olduğunun ileri sürerek konu binanın kirasının Lefkoşa Kaza Mahkemesi tarafından yeniden tespit edilmesini istedi. Müstedaaleyh- ise dosyaladığı itirazname ile, diğer şeyler arasında, daha önceki karardan sonra kiraya etkin olay, durum veya koşullarda esaslı değişiklik olmadığını, müstedaaleyhin gelirinde ise azalma olduğunu ileri sürdü.

İstida duruşma için Lefkoşa Kaza Mahkeme-si önüne gittiğinde taraflar değiştirilmiş şekli ile 17/81 sayılı Kira (Denetim) Yasasının bazı kurallarının Anayasaya aykırı olduğunu ileri sürdü. Müstedaaleyh Yasanın 5. ve 6. maddelerinin özellikle 5. maddenin (2). fıkrasının ve 6. maddenin (2). fıkras-ının (d) bendinin Anayasanın 1, 7 ve 36. maddelerine, müstedi de 6. maddenin (4). fıkrasının Anayasanın 1, 7 ve 31. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürdü. Mahkeme de Anayasaya aykırı olduğu ileri sürülen yasa maddelerinin taraflar arasındaki ihtilâfı ka-rara bağlamakta etkisi olabileceği kanaatına vardı ve konuyu karara bağlamak üzere Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, sundu ve Anayasa Mahkemesinin kararına dek istidanın duruşmasını durdurdu.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:
Müstedinin iddiasının gerekçe-si özetle şöyledir:
Kira denetim yasaları konut darlığını gidermek, kişileri konutsuz bırakmamak ve fahiş kiraları önlemek için kamu yararı icabı yapılmakla beraber kiranın kontrol edilmesi ve sabit tutulması Anayasanın 31(3) maddesi kapsamında bir sınırl-amadır. Böyle bir sınırlamanın ise Anayasaya aykırı düşmemesi için, mevcut içtihat kararlarına göre, malsahipleri ile kiracıların çatışan menfaatları arasında bir dengenin kurulması gerekir. Dengenin kurulabilmesi için gerekli mekanizmanın oluşturulması -ve malsahibinin değişen şartlara göre makul kirayı alabilmesi gerekir.

Mahkeme tarafından yapılan bir kira ayarlaması eskiden, içtihat kararları uyarınca, istida tarihinden itibaren yürürlüğe girerdi. Şimdi ise 48/83 sayılı Kira (Denetim) (Değişiklik)- Yasası ile 17/81 sayılı Yasaya yapılan değişiklik mahkemece yapılan kira ayarlamasının karar tarihinden başlayarak geçerlik kazanmasını öngörür. Halbuki kira tespiti istida tarihindeki rayiçler göz önünde bulundurularak yapılır. Yasaya yapılan değişikli-k ile sadece ödeme tarihi değiştirildi. Bu ise Anayasanın 1. maddesinin öngördüğü hukukun üstünlüğü prensibine ve sosyal adalete aykırıdır. Malsahibinin hakkına getirilen kısıtlama Anayasanın 31. maddesine de ters düşer.

Kira ayarlamasına müsaade ettiğ-i içindir ki 17/81 sayılı Yasanın Anayasaya uygunluğundan bahsedilebilir. Halbuki 48/83 sayılı Yasa ile 6. maddeye eklenen (4). fıkra hiç yoktan istida ve karar tarihleri arasındaki süre için kira ayarlamasını ortadan kaldırır ve kirayı dondurmuş olur.
-
17/81 sayılı Yasanın 6(4) maddesi Anayasanın 1 ve 31. maddelerine aykırıdır.

Müstedaaleyhin iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Müstedaaleyh de, daha önce belirtildiği gibi, Lefkoşa Kaza Mahkemesi huzurunda, Yasanın 5 ve 6. maddelerinin ve öz-ellikle 5. maddenin (2). fıkrası ile 6. maddenin (2). fıkrasının (d) bendinin Anayasanın 1, 7 ve 36. maddelerine aykırı olduğunu iddia etmiştir. Havalenin duruşmasında ise müstedaaleyh bu iddialarından vazgeçtiğini, ileri sürmeyeceğini ve sadece müstedini-n 6. maddenin (4). fıkrasının Anayasaya aykırı olduğu hususundaki iddialarına cevap vermekle yetineceğini Mahkemeye bildirdi.

Yasanın 6. maddesinin (4). fıkrsının Anayasaya aykırı olmadığı hususundaki müstedaaleyhin iddiasının özeti ise şöyledir: 17/8-1 sayılı Yasa altında kira ayarlaması için Mahkemeye müracaat etme hakkı gerek malsahibine gerekse kiracıya tanınmıştır. Her iki halde de kira ayarlaması karar tarihinden itibaren yürürlük kazanır.