-D.19/87 Anayasa Mahkemesi: 13/86

Anayasa Mahkemesi olarak oturum yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S. Dayıoğlu,
Ergin Salâhi, Aziz Altay, Celâl Karabacak.

An-ayasanın 148. maddesi hk.

Yüksek İdare Mahkemesi tarafından YİM 174/85 sayılı başvuruda (Müstedi: Hüseyin Ertaç M.Ali ile Müstedaaleyh: Lefkoşa Türk Belediyesi arasında) sunulan konu.

Müstedi namına: Kıvanç M. Riza.
Müstedaaleyh namına: Behiç Öztürk.
-Amicus curiae olarak Başsavcılık namına: Yaşar Boran

----------------

K A R A R

KONU:

35/77 sayılı Yasa ile değiştirilmiş şekli ile 35/75 sayılı Eski Eserler Yasasının 5,9,10 ve 14. maddelerinin Anayasanın -1,36 ve 39. maddelerine aykırı olup olmadığı.

I. OLAY:

Müstedinin Eski Eserler ve Müzeler Dairesine yaptığı bir müracaatı tezekkür eden Yüksek Anıtlar Kurulu, Lefkoşa'da Selmiye Mahallesinde Blok A ve Parsel 200'de bulunan dükkânın, (a) Büyük Han'ın k-oruma alanı içerisinde yer aldığı, (b) 1. derecede korunacak bölgede yer aldığı ve (c) sağlam bir yapı olduğu sebeplerinden ötürü, yıkılmasına izin verilmemesine ve sunulan inşaat projesinin de reddedilmesine karar verdi. Bu karar Bakanlar Kurulu tarafında-n 13.6.1985 tarihinde onaylanıp 7.7.1985 tarihli Resmi Gazetenin Ek IV'ünde yayınlandı. Eski Eserler ve Müzeler Dairesi Müdürü 1.7.1985 tarihli bir yazı ile Bakanlar Kurulunun kararını müstedaaleyhe bildirdi ve bu yazının dağıtımını müstediye de yaptı. Bak-anlar Kurulunun, 15.9.1982 tarihinde aldığı ve 24.9.1982 tarihli Resmi Gazetenin Ek IV'ünde yayınlanan bir kararı ile diğerleri arasında, müstediye ait olan ve yeniden inşa edilmesi istenen yeri 1. derecede korunması gerekli alanın bir kısmı olarak saptanm-ış ve 1. derecede korunması gerekli alanın içerisindeki yollara cephesi olan binaların yapım, yıkım ve imar denetimini, 35/75 sayılı Eski Eserler Yasasının 10 ve 14(3) maddeleri altında, Anıtlar Yüksek Kuruluna vermişti.

Müstedi, daha sonra, 5.11.1985 ta-rihinde, müstedaaleyhe yazılı bir müracaatta bulunarak aynı binayı yıkmak ve yeniden inşa etmek üzere izin talep etti. Müstedaaleyh de müstediye gönderdiği 19.11.1985 tarihli bir yazı ile müstedinin izin talebini, Bakanlar Kurulu tarafından onaylanan Yükse-k Anıtlar Kurulunun kararına istinaden, reddetti. Bunun üzerine müstedi Yüksek İdare Mahkemesinde bir başvuru dosyaladı ve müstedaaleyhin 19.11.1985 tarihli yazısında belirtilen kararın hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına ka-rar verilmesini istedi.

Başvuru, duruşma için, Yüksek İdare Mahkemesi huzuruna gittiğinde müstedi 35/77 sayılı Yasa ile değiştirilmiş şekli ile 35/75 sayılı Eski Eserler Yasasının 5,9,10 ve 14. maddelerinin Anayasanın 1,36 ve 39. maddelerine aykırı oldu-ğunu ileri sürdü. Mahkeme de ileri sürülen Anayasaya aykırılık konusunun taraflar arasındaki ihtilâfın karar bağlanmasında yetkili olabileceği kanaatına vardı ve konuyu, karara bağlanmak üzere Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, havale etti. Yüksek- İdare Mahkemesi, ayrıca, Anayasa Mahkemesinin kararına değin başvurunun duruşmasını durdurdu.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:

Müstedinin iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
35/77 sayılı Yasa ile tadil edilmiş şekli ile 35/75 sayılı Eski Eserler Yasasının 5-,9,10 ve 14(3) maddeleri Anayasanın 39. maddesine aykırıdır.
Anayasanın 39. maddesi tarih, kültür ve doğa varlıklarının korunması ile ilgili maddedir. Bu madde, eski eser olarak saptanarak korunma sahası içine alınan özel mülkiyete konu malların sahiple-rine yardım yapılmasını ve bağışıklık sağlanmasını ve yapılacak olan yardımlar ve sağlanacak olan bağışıklıkların yasa ile düzenlenmesini öngörmektedir. Bu maddede sözü edilen yardımlar ve bağışıklıklarla ilgili gerekli yasal düzenleme yapılmamıştır. Bu ne-denle havaleye konu yasa maddeleri Anayasaya aykırıdır.

Başvuru konusu karar, Bakanlar Kurulu tarafından alınan bir karar altında Eski Eserler koruma alanı içinde alınan müstedinin dükkânı ile ilgilidir. Müstedaaleyh, Bakanlar Kurulunun kararına istinade-n, dükkânın yıkım ve yeniden inşası için izin vermeği reddetti. Bakanlar Kurulu kararı ise özellikle yasanının 10 ve 14(3) maddelerine dayandırıldı. Aslında madde 14(3)'ün müstedinin meselesi ile ilgisi yoktur. İlgisi yoktur çünkü imar plânında bir değişik-lik söz konusu değildir. Ancak yasanın 10. maddesi Anayasaya aykırı ise aynı oranda 14(3) maddesi de aykırıdır.

Bakanlar Kurulunun kararı, Devlet Anayasanın 39. maddesi altındaki mükellefiyetini yerine getirmediği cihetle, Anayasaya aykırıdır. Bakanlar -Kurulunun kararı Anayasaya aykırı ise müstedaaleyhin kararı da aykırıdır. Bakanlar Kurulunun kararı yoklukla malûldur ve bu böyle ise o zaman müstedaaleyhin kararı da mesnetsizdir.

Havalenin duruşmasında konu yasa maddelerinin Anayasanın 1 ve 36. maddele-rine aykırı olduğu iddiası müstedi tarafından ileri sürülmedi.

Müstedaaleyhin iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Müstedinin konu taşınmaz malı Eski Eserler açısından birinci derecede korunma alanı içinde ilân edilmiştir. Bakanlar Kurulu tarafından on-aylanan Yüksek Anıtlar Kurulu'nun kararı 7.7.1985 de Resmi Gazetede ilân edildi. Müstedaaleyh bu kararla bağlı olduğu için müstedinin müracaatını reddetti.

Müstedi, Bakanlar Kurulu ve Yüksek Anıtlar Kurulu'nun kararı aleyhine 75 gün içinde başvuru dosyal-amadı.

Bu başvuruda müstedaaleyhin taraf olmaması gerekirdi, çünkü müstedi başarılı olsa dahi, müstedaaleyh Bakanlar Kurulu kararı ile bağlı olduğuna göre ve o karar durdukça, kendisine istediği izin verilemez. Bu mesele açısından müstedaaleyhin kararını-n Anayasanın 39. maddesine aykırılığı yoktur. Bakanlar Kurulu'nun