-D.13/81 Anayasa Mahkemesi 13/81
Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Ülfet Emin, Başkan, Salih S. Dayıoğlu,
N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay.
Anayasanın 114. maddesi hakkında.

(Yüksek İd-are Mahkemesinde YİM 20/81 sayılı Başvuruda Müstedi: Hüseyin Ertaç, Lefkoşa ile Müstedaaleyh: Lefkoşa Türk Belediyesi, Lefkoşa arasında) 5.6.1981 tarihinde sunulan konu.

Müstedi namına: Kıvanç M. Rıza
Müstedaaleyh namına: Fuat Veziroğlu

K A R A R
KONU:-
15/80 sayılı Belediyeler Yasasının 97, 101 ve 102. maddelerinin ve bu Yasaya ekli 1. Cetvelin Anayasanın 1, 4, 7 ve 61. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

I. OLAY:
Müstedi Yüksek İdare Mahkemesine dosyaladığı 13.1.1981 tarihli bir başvuru ile- müstedaaleyh tarafından alınıp 1980 senesi için müstediye meslek vergisi olarak 50,000.TL tarheden ve müstedinin bilgisine takriben 9.9.1980 tarihinde gelen ve/veya müstedaaleyhin sözkonusu tarh için müstedi tarafından yapılan takriben 9.9.1980 tarihli it-irazı reddeden 12.11.1980 tarihli bir yazı ile müstedinin bilgisine getirilen kararın hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına dair Mahkemenin karar vermesi isteminde bulundu.

Müstedi Lefkoşa Türk Belediye hudutları dahilinde- ticaretle iştigal eden bir kişidir. Müstedaaleyhler takriben Eylül 1980 ayı zarfında müstediye 50,000.TL meslek vergisi tarhettiler. Müstedi 9.9.1980 tarihli bir yazı ile tarhedilen vergiye itiraz etti. Müstedaaleyh 12.11.1980 tarihinde müstedinin itir-azını reddetti. Müstedi başvurusunda vergilerin kişinin mali gücüne göre tarhedilmesi gerektiğini, halbuki müstedaaleyhler müstediye meslek vergisi tarhederken müstedinin mali gücünü hiç ve/veya yeterince nazarı itibara almadıklarını iddia etti.

Müsteda-aleyh itiraznamesinde Yasanın konu vergilerin tavan sınırını tesbit ettiğini, müstedaaleyh müstediye bu tavan sınırını aşmadan vergi koyduğunu ileri sürdü.

Başvurunun duruşması esnasında müstedi 15/80 sayılı Belediyeler Yasasının 97, 101 ve 102. maddeler-inin ve Yasaya ekli 1. Cetvelin Anayasanın 7 ve 61. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürdü. Diğer taraftan müstedaaleyh de Yasanın 101(1) maddesinin Anayasanın 1, 4, 7 ve 61. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürdü. Anayasaya aykırı olduğu ileri sürülen- maddelerin ve kısmın ve Cetvelin, taraflar arasındaki uyuşmazlığın karara bağlanmasında etkisi olduğundan Yüksek İdare Mahkemesi konuyu karara bağlamak üzere Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, sunmuş ve Anayasa Mahkemesi konu hakkında karar verin-ceye dek başvurunun duruşması süresiz ertelenmişti.

II. İLGİLİ YASA METİNLERİ:
15/80 sayılı Belediyeler Yasası madde 97, 101, 102 ve Yasaya ekli 1. Cetvel.

"97. Meslek vergisi bu Yasaya ekli 1. Cetvel'de gösterilen oran ve miktarda tarhedilir." -

"101.(1)Belediye Meclisi her yıl Nisan ayı sonuna kadar meslek vergisini tarheder.
Düzenlenen listeler belediyede askıya alınır ve bu durum en az iki günlük gazetede üç gün süre ile halka duyurulur.
Gazetelerdeki son ilân gününden başlayarak yirmi -gün içinde yükümlülerin itiraz hakkı vardır.
Yargı yoluna başvurma, tahakkuk ve tahsil işlemlerini durdurmaz."

"102. Memur ve müstahdemler dışındaki yükümlülerin vergisi I. Cetveldeki ölçülere göre Belediye Meclisince takdir edilir ve uygun görülen biçi-mde tahsil edilir."

"I CETVEL
(Madde 97)

(1)(a)Müstahdemlerin yıllık gelirleri üzerinden:---(i)20.000TL'ya kadar yıllık gelirden alınmaz.--(ii) 20.001 - 40.000 " " 100TL--(iii) 40.001 - 60.000 " " 125TL--(iv) 60.001 - 80.000 " " 150TL--(v) 80.001 - 90.000 " " 175TL--(vi) 90.001 - 100.000 " " 200TL--(vii)100.001 - 120.000 " " 250TL--(viii)120.001 - 140.000 " " 300TL--(ix)140.001 - 160.000 " " 350TL--(x)160.001 - 180.000 " " 400TL--(xi)180.001 - 190.000 " " 450TL--(xii)190.001 - 200.000 " " 500TL--(xiii)200.001 den sonraki her 20.000 liralık fazlalık için binde yarım.--(b)Yıllık gelirler karşısındaki oran yıllık gelirin tümü üzerinden uygulanır. --(c)Yıllık gelir, maaş, ücret ve buna benzer adlarla alınan sabit ve belli paraya, götürü olarak hesab edilen diğer gelirlerin eklenmesi suretiyle bulunur.--(2)Yanında müstahdem çalıştırmayan tek başına çalışan esnaf
100 - 20.000TL arası--(3)Yanında müstahdem çalıştıran esnaf 200 - 30.000TL arası --(4)Avukat, doktor, mimar, mühendis ve eczacı gibi serbest meslek sahipleri
1.000 - 30.000TL arası--(5)Tüccarlar ve iş adamları 2.000 - 100.000TL arası--(6)Fabrikatörler 4.000 - 100.000TL arası--(7)Şirketler, Şirket Şubeleri 2.000 - 100.000TL arası--(8)Ortaklıklar, ortaklık şubeleri 2.000 - 50.000TL arası--(9)Bankalar, Banka Şubeleri, Sigorta şirketleri20.000 - 200.000TL arası--(10)Kooperatif Kuruluşları 2.000 - 20.000TL arası--(11)Bu Yasanın diğer kurallarına bakılmaksızın yerel kuruluş sınırları içinde belediyenin izniyle, gezici olarak esnaflık, satıcılık ve işportacılık yapan kimseler için

500 - 10.000TL arası--(12)Bunların dışında kalan işler için 200 - 20.000TL arası--

III. İLGİLİ ANAYASA METİNLERİ:

"Madde 1.
Kıbrıs Türk Federe Devleti, demokrasi, sosyal adalet ve hukukun üstünlüğü ilkelerine dayanan lâik bir cumhuriyettir."
"Madde 4.
Yasalar, Anayasaya aykırı olamaz.
Anayasa kuralları, yasama, yürütme ve yargı -organlarını, devlet yönetimi makamlarını ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır."

"Madde 7.
Her Türk yurttaşı, hiçbir ayırım gözetilmeksizin, yasa önünde eşittir.
Hiçbir kişi, aile, zümre veya sınıfa ayrıcalık tanınamaz."

"Madde 61.
Herkes-, kamu giderlerini karşılamak üzere, mali gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.
Vergi, resim ve harçlar ve benzeri mali yükümler ancak yasa ile konulur.
Yasanın belli ettiği yukarı ve aşağı hadler içinde kalmak, ölçü ve ilkelere uygun olmak koşuluyla, ve-rgi, resim ve harçların muafiyet ve istisnalarıyle oran ve hadlerine ilişkin kurallarda değişiklik yapmaya Bakanlar Kurulu yetkili kılınabilir.
Geriye yürüyen mali yükümlülükler konulamaz."

IV. İDDİANIN GEREKÇESİ:
1. Müstedi iddiasının gerekçesi özetle -şöyledir:
Anayasanın 61. maddesi herkesin kamu giderlerini karşılamak üzere mali gücüne göre ödemekle yükümlü olduğu, vergi, resim ve harçların ve benzeri mali yükümlerin ancak yasa ile konulacağını öngörmektedir. Anayasanın 61. maddesinin (2). fıkrasını-n vergi ve benzeri mali yükümlerin yasa ile konulmasını içeren hükmü buyurucu bir hükümdür ve herhangi bir vergi ancak yasa ile konulabilir. Herhangi bir verginin vergi olarak yasa ile konması için böyle bir vergiyi ödemeğe kimlerin mükellef olduğunu, böy-le bir verginin hangi esaslara dayanarak tarhedileceğini, verginin matrahını ve oranının ve hatta gerekirse en yüksek sınırını tesbit etmesi gerekir. Anayasaya aykırı olduğu iddia edilen maddeler ise yasaya ekli Cetvelin 1. kısmında belirlenenler hariç, C-etvelin 2. kısmından 12. kısmına kadar belirlenenlerde mali güç dikkate alınmamaktadır. Yasa belediyeye keyfi vergi koymak yetkisi vermektedir. Bu durumda verginin yasa ile konduğu söylenemez. Diğer taraftan Cetvelin 1. kısmında müstahdemlerin yıllık ge-lirleri üzerinden alınacak meslek vergisi tesbit edildiği halde diğer kişilerden alınacak vergi oranı yıllık gelir üzerinden hesaplanmış değildir. Örneğin yıllık geliri 200,000 liraya kadar olan Cetvelin 1. kısmında belirlenen müstahdem 500TL gelir vergis-i ödemesi gerekir. Bu gibilerden 200,000TL'den fazla olan gelirlerine binde yarım vergi alınır. Müstediye 50,000TL vergi tarhedilmiştir. Bu durumda Cetvelin 1. kısmındaki yıllık gelirler esas alınarak müstediye bir vergilendirmeye gidildiği varsayıldığı-nda müstedinin 90,000,000 TL geliri olması gerekir. Müstedinin 90,000,000TL geliri olmadığı taraflarca kabul edildiğinden, böyle bir vergilendirme sistemi Anayasanın 7. maddesinde öngörülen eşitlik ilkesini de zedelemektedir.

2. Müstedaaleyh iddiasının -gerekçesi özetle şöyledir:
Anayasanın 61. maddesi herkesin kamu giderlerini karşılamak üzere vergi ödemesi gerektiğini öngörmektedir. Belediyenin giderleri kuşkusuz kamu gideridir. Bu nedenle belediyelere vergi koymaya yetki veren yasa Anayasanın 61. ma-ddesine ters düşmez. Belediye Yasası hangi yükümlere azami ne kadar vergi vereceğini saptamıştır. Bu durumda Yasanın ilgili maddeleri Anayasanın 61. maddesinin (2). fıkrasında öngörülen hükümlere uygundur. Başka bir deyişle ilgili Yasa maddeleri Anayasa-nın 61. maddesinin (2). fıkrasına uygundur. Yasa herhangi bir vergi konusunda konulacak olan verginin azamisini tesbit etmekle Anayasaya uyulmuş olur. İlgili Yasa azami miktarı tesbit ettikten sonra kesin miktarı müs