-Anayasa Mahkemesi 13/76
(Dava No.82/76, Lefke)

Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: M.Necati Münir Ertekün(Başkan), Ülfet Emin, Ahmed İzzet, Şakir Sıdkı İlkay, ve Salih S. Dayıoğ-lu.

Anayasanın 114. maddesi hakkında
Lefke Mahkemesi tarafından 82/76 sayılı (Lefke Emniyet Müdürlüğü ile Hasan Ahmet Toros arasındaki) Ceza davasında sunulan konu.

Sanık namına: Vehit Fadıl
Başsavcılık namına: Hakkı Önen
---------
H Ü K Ü M
Konu:
Fasıl- 315, Gümrük İdare Yasasının 181. maddesinin Anayasaya, bilhassa Anayasanın 11. maddesinin (1) ve (2). fıkrasına aykırı olduğu öne sürülmüştür.

I. Olay:
Lefke'de oturum yapan Lefkoşa Kaza Mahkemesinin 82/76 Ceza davasındaki sanığın, Lefke'de kaçakçılığı -önlemekle görevli Gümrük Müfettiş Muavinini görevi esnasında kendisine karşı zor kullanıp darbetmesinden ve kaçakçılığı önlemekle görevli bir memuru zor kullanıp görevinden men ettiği suçlarından yargılanması sırasında davada uygulama yeri bulunan Gümrük İ-dare Yasasının 181. maddesinin Anayasa'nın 11(1)(2) maddesine aykırılığını ileri sürmesi ve mahkemece de ileri sürülen iddianın davanın karara bağlanmasında etkisi olabileceği kanısına varılması üzerine Kaza Mahkemesi konuyu karara bağlamak üzere Yüksek Ma-hkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, Anayasanın 114. maddesi uyarınca sunmuştur.

II. İddianın gerekçesi:
Sanığın iddiasının gerekçesi şöyledir:
Anayasanın 11. maddesi Yasanın açıkça gösterdiği durumlarda, usulüne göre verilmiş mahkeme veya yargıç kara-rı olmadıkça, ulusal güvenlik veya kamu düzeni bakımından gecikmede sakınca bulunan durumlarda da, yasa ile yetkili kılınan merciin emri bulunmadıkça, kimsenin üstü, özel kâğıtları ve eşyası aranamaz ve bunlara el konulamaz. Bu meselede Yargıç kararı olma-dan veya Yasa ile ilgili kılınan merciin emri bulunmadan sanığın üstü aranmak istenmiş, bu nedenle sanık buna karşı koymuştur. Gümrük Müfettiş Muavini Anayasanın 11. maddesi uyarınca yargıç kararı olmadan sanığın üstünü arayamazdı. Gümrük İdare Yasasının- 181. maddesi Anayasanın 11. maddesinin öngördüğü bir yasa değildir. Çünkü gecikmede sakınca bulunan durumların ne olduğu veya emir vermek için yetkili kılınan merci belirlenmemiştir.

İddia Makamının iddiasının gerekçesi şöyledir:
İddia Makamı olan Emni-yet Müdürü namına bulunan Savcılık sanığın ileri sürdüğü Anayasaya aykırılık iddiasının kabule şayan olmadığını çünkü Anayasanın 11. maddesine göre adli kovuşturmanın gerektirdiği istisnaların saklı olduğunu, gümrük Müfettiş Muavininin yasa ile yetkili kıl-ınan bir merci olduğunu, bu nedenle Gümrük Müfettiş Muavininin gümrük kontroluna tabi herhangi bir eşyayı yasaya aykırı olarak, taşıdığına veya bulundurduğuna şüphelenmesine makul sebep bulunan bir kişiyi alıkoymak ve üzerini aramak yetkisine haiz olduğunu- ileri sürmüştür. Buna ilâveten Gümrük Müfettiş Muavininin sanığın kaçak sigara taşıdığına makul şüphesi olması üzerine sanığın üstünü aramak istemesi adli kovuşturma olduğunu ileri sürdü.

III. Yasa metinleri:
Gümrük İdare Yasasının 181. maddesi aynen ş-öyledir:
-"181. If any officer or police officer shall have reasonable cause to suspect that any person is unlawfully carrying or has any goods subject to customs control or any preferential goods to which he is not entitled or any prohibited, restricted or regulate-d imports or exports secreted about him, the officer may detain and search the suspected persons:
Provided that females shall only be searched by a female searcher appointed by the collector."
--

Gümrük İdare Yasasının tefsir kısmı olan 2. maddesinde "officer" şöyle tanımlanmaktadır:
-" 'officer', includes all persons employed in the service of the Customs other than labourers, and any Government officer or other person in the service of the Republic for the time being performing the duties of the Customs,"
-

IV. İlgili Anayasa metinleri:
Madde 11.
"Özel hayatın gizliliğine dokunulamaz. Adlî kovuşturmanın gerektirdiği istisnalar saklıdır.
Yasanın açıkça gösterdiği durumlarda, usulüne göre verilmiş mahkeme veya yargıç kararı olmadıkça, ulusal güvenlik veya -kamu düzeni bakımından geçikmede sakınca bulunan durumlarda da, yasa ile yetkili kılınan merciin emri bulunmadıkça kimsenin üstü, özel kâğıtları ve eşyası aranamaz ve bunlara el konulamaz."

V. İNCELEME:
Tarafların duruşma esnasında ileri sürdüğü iddia v-e görüşler, Anayasaya aykırı olduğu ileri sürülen kural, Anayasaya aykırılık iddiasına dayanıklık eden Anayasa kuralları ve bunlarla ilgili gerekçeler incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü.

"Adli kovuşturma"nın başlayabilmesi için işlenmiş bir s-uçun var olması gerekir. İşlenmiş bir suç olmadıkça adli kovuşturma yapılamaz. "Adli kovuşturma" kavramı işlenmiş bir suçun takibine, delillerin elde edilmesine, faillerinin kovalanmasına, yakalanmasına yönelik çalışmaları içine alır