- D. 2/91 Birleştirilmiş

Anayasa Mahkemesi 13/90 ve 14/90

-Anayasa Mahkemesi olarak oturum yapan

Yüksek Mahkeme Huzurunda

Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayıoğlu, Başkan, N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay, Celâl Karabacak.

Anayasanın 147. Maddesi hakkında.

Anayasa Mahkemesi -13/90

Davacı: Kıbrıslılar Dayanışma Derneği, Lefkoşa ile

Davalı: KKTC Cumhuriyet Meclisi, Lefkoşa
a r a s ı n d a

Davacı namına: Hüseyin Celâl
Davalı namına: Yaşar Boran

Anayasa Mahkemesi 14/90

Davacı: Yeni Kıbrıs Partisi (YKP), Lefkoşa ile

Davalı -KKTC Cumhuriyet Meclisi, Lefkoşa
a r a s ı n d a

Davacı namına: Hüseyin Celâl
Davalı namına: Yaşar Boran

K A R A R

KONU :
24/90 sayılı Güvenlik Kuvvetleri Mahkemesi ile Güvenlik Kuvvetleri Yargıtayının Kuruluşu ve Yar-gılama Usulü (Değişiklik) Yasasının 3. ve 6. maddelerinin Anayasanın başlangıç kısmına 1., 3., 6., 7., 8., 17., 136., 137., 141. ve 143. maddelerine aykırı olup olmadığı.

I. OLAY:
A.M. 13/90 sayılı davadaki davacı Anayasasının 147. maddesinin 1. fıkrasın-ın öngördüğü ve 6/61 sayılı Türk Cemaat Meclisi Birlikler ve Dernekler Yasası kapsamında bir kuruluştur ve tüzüğü gereği "toplum sorunlarını ve/veya temel hak ve özgürlükleri savunmak ve/veya
araştırmak ve/veya düşünce özgürlüğünü savunmak ve mağdur olan-lara yardım etmek ve KKTC Anayasanın 147' inci msddesinin (1 ). fıkrasının verdiği hakları kullanmak" olduğunu ileri sürmektedir.

A.M. 14/90 sayılı davada davacı siyasal bir partidir. Dava konusu edilen 24/90 sayılı Yasanın yayınlanıp yürürlüğe girdiğ-i tarihte Yasama Meclisinde iki milletvekili ile temsil ediliyordu. Davanın açıldığı 18.6.1990 tarihinde ise davacının Yasama Meclisinde milletvekili yoktu.

Tarafların istemi ve Mahkemenin de uygun bulması üzerine birleştirilerek dinlenen bu davaların es-as duruşmasına geçmeden önce Davalı Meclis tarafından bulunan Başsavcılık ön itirazlarda bulundu ve davacıların Mahkeme önündeki davaları açmaya hakları bulunmadığını iddia ederek, davaların esasına girmeden, ön itirazların dinlenip karara bağlanmasını tal-ep etti. Mahkeme de konuyu tezekkür ettikten sonra, ilkin, ön itirazların dinlenmesine karar verdi.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ
1. Ön itirazda bulunan Başsavcılığın iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:

(a) A.M. 13/90 sayılı dava için ön itirazlar:
Davacı 6-/61 sayılı Türk Cemaat Meclisi Birlikler ve Dernekler Yasası uyarınca kaydı yapılmış bir kuruluş değildir. Böyle bir kuruluş yasal kişiliği kazanmaz ve dolayısıyle dava açmaya ehil değildir.

Saniyen davacının yasal kişiliği olsa bile dava konusu yapılmak- istenen yasa maddesi onun "varlık ve görevlerini" ilgilendirmez. Bu nedenle davacı Anayasanın 147. maddesinin 1. fıkrası anlamında bir kurum veya kuruluş değildir. Davacı derneğin tüzüğünde görevleri arasında Anayasanın 147(1) maddesinin verdiği hakları k-ullanacağı öngörülüyorsa da bunun davacıya ilgili Anayasa maddesi altında dava açma hakkı bahşetmez. Bunun aksini savunmak bir tüzük kuralı ile Anayasanın 147(1) maddesini tefsir ve bertaraf etmek anlamına gelir.

(b) A.M. 14/90 sayılı dava için ön itira-z:
Dava konusu yapılmak istenen 24/90 sayılı yasanın yürürlüğe girdiği tarihte iki milletvekili ile temsil edildiği doğrudur. Ancak dava açıldığı tarih olan 18.6.1990 tarihinde Yasama Meclisinde davacını milletvekili yoktu. Davacının dava açabilmesi
için -davanın açıldığı tarihte Mecliste temsil edilmesi önkoşuldur. Bu koşul olmadığına göra davacı bu davayı açamaz ve ve bu safhada reddolunmalıdır.

2. Başsavcılığın ön itirazlarına karşı davacıların iddialarının gerekçesi özetle şöyledir:

(a) 13/90 sayılı -davadaki ön itiraza karşı yapılan iddianın gerekçesi:

Anayasanın 33. maddesi uyarınca yurttaşlar önceden izin almaksızın dernek kurma hakkına sahiptir. Bu hakkın kullanılmasında uygulanacak şekil ve usuller yasa ile gösterilir. 6/61 sayılı Türk Ce-maat Meclisi Birlikler ve Dernekler Yasası Anayasanın 33. maddesinin öngördüğü bir yasadır. Davacı kaydının yapılması için 24.10,1988 tarihinde ilgili merciye müracaat etmişti. Kayıt için gerekli resmi ödememiş olması veya 6/61 sayılı yasanın sair bazı hük-ümlerine riayet etmemiş olması, kaydının yapılması için engel değildir. Kayıt için müracaat etmiş olması, kayıt yapıldığı anlamına gelir.

Davacının tüzükle belirlenen görevleri arasında temel hak ve özgürlükleri koruma hakkını kullanmak vardır. Sadece An-ayasanın öngördüğü bağımsız mahkemeler tarafından muhakeme edilmesini talep etmek her yurttaşın temel hakkıdır. Bundan hareketle bu gibi yurttaşlar Askeri Mahkemelerin oluşumunu Anayasaya aykırı bir şekilde düzenleyen dava konusu 24/90 sayılı yasanın ilgil-i maddelerinin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurabilirler. Ayrıca davacının tüzüğünde görev ve faaliyetleri ile ilgili olarak belirgin bir şekilde Anayasanın 147. maddesinin 1. fıkrasına açıkça atıfta bulunulmaktadır. 8u da davacıya dava açma hakkını -bahşetmektedir.

(b) 14/90 sayılı davadaki ön itirazlara karşı yapılan iddianın gerekçesi:

24/90 sayılı yasa 19.3.1990 tarihinde yayınlanıp yürürlüğe girdi. 0 tarihte davacı Mecliste iki milletvekili ile temsil ediliyordu. 0 tarihten itibaren 90 günlük -süre içinde kalmak şartıyla dava açma hakkı
doğmuştur.Dava da 18.6.1990 tarihinde ve süresi içinde açılmıştır. Esas olan Yasanın geçtiği günde dava açma hakkının var olup olmadığıdır.

Alternatif olarak davacıyı siyasal parti hüvviyeti yanında ayrıca Anay-asanın 147. maddesinin 1. fıkrası anlamında bir kuruluş olarak da görmek mümkündür. "Kuruluş" sözcüğüne siyasal partileri de içerir şekilde geniş bir anlam vermek gerekir. Böyle bir anlam verilmesi halinde, davanın açıldığı tarihte, faaliyet gösteren bir p-arti olduğu gerçeği ışığında davacının dava açmağa hakkı vardır.

III. İLGİLİ YASA METİNLERİ:
24/90 sayılı Güvenlik Kuvvetleri Mahkemesi ile Güvenlik Kuvvetleri Yargıtayının Kuruluşu ve Yargılama Usulü (Değişiklik) Yasasının 3. ve 6. maddeleri aynen şöyle-dir:

"3. Esas Yasa, 3'üncü maddesi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni 3'üncü madde konmak suretiyle değiştirilir:

3. (1)Bu Yasada öngörülen yargı yetkisini Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti sınırları içinde kullanılmak üzere, Güvenlik K-uvvetleri Mahkemesi kurulur.

(2) Güvenlik Kuvvetleri Mahkemesi, Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığı tarafından, Komutanlıkta görevli olup, bu Yasanın 5'inci maddesinde öngörülen nitelikleri taşıyan subaylar arasından seçilen ve 6'ncı madde uyarınca görevlendi-rilen bir Başkan ve bir Yedek Başkan ile Yüksek Adliye Kurulu tarafından görevlendirilen iki Askeri Yargıçtan oluşur.

6. Esas Yasa, bu Yasa ile 42. madde olarak yeniden sayılandırılan eski 53'üncü maddesi kaldırılmak ve yerine aşağıdaki yeni 42'nci madde -konmak suretiyle değiştirilir:

42.(1) Güvenlik Kuvvetleri Komutanlığı nezdinde,Güvenlik
Kuvvetleri Mahkemesince verilen karar veya hükümlerin
son inceleme yeri olarak görev yapan birGüvenlik
kuvvetleri Yargıtayı kurulur.
- (2) Güvenlik Kuvvetleri Yargıtayının oturumları, Güvenlik
Kuvvetleri Mahkemesi duruşma salonunda yapılır.
(3) Güvenlik Kuvvetleri Yargıtayı, Güvenlik Kuvvetleri
Komutanı tarafından Komutanlıkta görevliBinbaşı,
Yarbay v-eya Albay rütbesi taşıyan subaylar arasından
seçilen ve bu Yasanın 6'ncı maddesi kuralları uyarınca görevlendirilen bir Başkan, bir Yedek Başkan ile
Yüksek Adliye Kurulu tarafından Yüksek Mahkeme
Yargıçları arasından görevlendirilen ikiYarg-ıtay
Askeri Yargıcından oluşur.
(4) Yargıtay Askeri Yargıçları 1976 MahkemelerYasası
kurallarına bağlıdırlar.

1V. İLGİLİ ANAYASA METİNLERİ:
"Madde 1.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Devleti, demokrasi, sosya1 adalet ve hukukun üst-ünlüğü ilkelerine dayanan lâik bir Cumhuriyettir."

Madde 3.
(1) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Devleti, ülkesi ve halkı
ile bölünmez bir bütündür.
(2) Resmi dil Türkçe'dir.
(3) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinin bayrağı ve Ulusal marşı yasa ile belirlenir.
-(4) Cumhuriyetin başkenti Lefkoşa'dır.

Madde 6.
Yargı yetkisi, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti halkı adına bağımsız mahkemelerce kullanılır.

Madde 7.
(1) Yasalar Anayasaya aykırı olamaz.
(2) Anayasa kuralları, yasama, yürütme ve yargı organlarını, Devlet y-önetimi makamlarını ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır.

Madde 8.
(1) Herkes, hiçbir ayırım gözetilmeksizin, Anayasa ve yasa
önünde eşittir. Hiçbir kişi, aile, zümre veya sınıfa
ayrıcalık tanınamaz.
(2-) Devlet organları ve yönetim makamları, bütün
işlemlerinde yasa önünde eşitlik ilkesine uygun olarak
hareket etmek ve ayrıcalık yapmamak zorundadırlar.
(3) Ekonomik bakımdan güçsüz olanların Anayasa ve yasalar
ile elde ett-ikleri veya edecekleri kazanımlar, bu
madde ileri sürülerek ortadan kaldırılamaz.

Madde 17
(1) Kimse, bu Anayasa ile veya bu Anayasa gereğince
kendisine gösterilen mahkemeye başvurmak hakkından
yoksun bırakıla-maz. Her ne ad altında olursa olsun
adli komisyonlar veya istisnai mahkemeler
oluşturulması yasaktır.
(2) Herkes, yurttaş hak ve yükümlülüklerininveya
kendisine karşı yapılan bir suçlamanınkarara
bağlanmasında, yas-a ile kurulan bağımsız, tarafsız ve
yetkili bir mahkeme tarafından, makûl bir süre ieinde
adil ve açık bir surette davanın dinlenmesi hakkına
sahiptir. Karar gerekçeye dayanır ve açık bir
oturumda okunur.
(3) Ulusal- güvenlik, anayasal düzen, kamu düzeni,kamu
güvenliği veya genel ahlâk yararına olduğu veya
küçüklerin çıkarları veya tarafların özel hayatlarının
korunması için gerekli olduğu ve yayının,adaletin
sağlanması için mahkemec-e zararlı görüldüğü özel
durumlarda, mahkeme duruşmanın kısmen veya tamamen
kapalı yapılmasına karar verebilir.

(4) Herkes: