-D.7/89 Birleştirilmiş A.M. 1/89 ve 2/89

Anayasa Mahkemesi olarak oturum yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S. Dayıoğlu,
Niyazi F. Korkut, Aziz Altay, Celâl Karabacak

Lef-koşa Kaza Mahkemesi tarafından 9313/87 ve 9314/87 sayılı ceza davalarında (İddia Makamı: Merkezi Ödenekli İzin Fonu İdare Memuru ile Sanıklar: Dercom International Ltd. ve Ali Demirağ arasında) sunulan konu.

İddia Makamı namına: Ümit Özdil
Sanıklar namına-: Kıvanç M. Riza
Amicus curiae olarak Başsavcılık namına: Hakkı Önen

--------------

K A R A R

KONU:
18/71 sayılı Yıllık Ödenekli İzin Yasasının 14. maddesinin (1). fıkrasının (b) bendinde yer alan "ve söz konusu iştirak bedelini ödemeye icbar edil-ir" söz dizisinin Anayasanın 18. maddesinin (3). fıkrasına aykırı olup olmadığı.

OLAY:

Birleştirilmiş olarak dinlenen bu havaleler Lefkoşa Kaza Mahkemesi tarafından 9313/87 ve 9314/87 sayılı ceza davalarından yapılmıştır. 9313/87 sayılı davadaki sa-nık, Merkezi Ödenekli İzin Fonuna müstahdemleri için ödemekle yükümlü olduğu toplam 10,701,500TL tutarındaki iştirak bedelini ödemeyi makul sebep olmaksızın, 1971 Yıllık Ödenekli İzin Yasasının 5 ve 14(1)(b) maddesi ile 1972 Yıllık Ödenekli İzin Nizamnames-inin 8, 9(5) ve 16(2) maddelerine aykırı olarak, ihmal etmekle itham edildi. 9314/87 sayılı davadaki sanık da, Yasanın aynı maddelerine aykırı olarak, Merkezi Ödenekli İzin Fonuna aynı miktardaki iştirak bedelinin makul sebep gösterilmeksizin ödenmesinin -ihmal edilmesine muvafakat etmek, göz yummak veya sebep olmakla itham edildi.

Davalar dinlenmek için Lefkoşa Kaza Mahkemesi önüne gittiğinde sanıkların avukatı Yıllık Ödenekli İzin Yasasının 14. maddesinin (1). fıkrasının (b) bendinde yer alan "ve sö-z konusu iştirak bedelini ödemeye icbar edilir" söz dizisinin Anayasanın 18. maddesinin (3). fıkrasına aykırı olduğunu ileri sürdü ve Kaza Mahkemesi de ileri sürülen Anayasaya aykırılık konusunun taraflar arasındaki ihtilâfın halledilebilmesinde etkili ola-bileceği kanaatına vardı ve konuyu, karara bağlanmak üzere, Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, sundu ve Anayasa Mahkemesinin kararına dek davaların duruşmalarını durdurdu.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:

Sanıkların iddialarının gerekçesi özetle şöyledir-:
Yasanın 14(1)(b) maddesi mahkemenin, bir ceza davasında, sanığı konu iştirak bedelini ödemeye icbar etmesini öngörmektedir. Diğer bir deyimle 14(1)(b) maddesinin içerdiği kural buyurucu olup mahkemeye takdir hakkı vermemektedir. Mahkemeye takdir h-akkı vermediği içindir ki bazı meselelerde bu gibi bir iştirak bedelinin ödenmesinin icbar edilmesi adaletsizliğe ve suç ile orantılı olmayan bir ceza verilmesine yol açabilir. Örneğin bu meselede her iki davada da konu miktar aynı süre ve aynı müstahdeml-er içindir ve sanıklar bu davaları kabul ettiği veya bu davalardan kabahatli bulundukları takdirde söz konusu iştirak bedeli iki defa ödenmiş olacaktır. Bir örnek de şöyle verilebilir: müstahdem veya müstahdemler için daha yararlı olacağı hallerde, ilgili- Bakanın tasvibi ile yasanın kapsamından muafiyet verilebilir. Böyle bir muafiyet alınmadığı ancak uygulamada müstahdeme daha fazla yarar sağlandığı hallerde bir sanığın iştirak bedelini ödemeye icbar edilmesi adaletsizliğie yol açacak ve verilecek ceza s-uç ile orantılı olmayacaktır. Daha başka örnekler de verilebilir. Tüm bu nedenledir ki Yasanın 18. maddesinin (1). fıkrasının (b) bendinde yer alan "ve söz konusu iştirak bedelini ödemeye icbar edilir" söz dizisi Anayasanın 18. maddesinin (3). fıkrasına -aykırıdır.

İddia makamının iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Söz konusu davalarda sanıklar Ceza yasası altında değil de
diğer bir yasa altında itham edilirler. İtham edildikleri suçlar birer "statutory offence" olup Ceza Yasası altında birer suç deği-ldirler. Yasanın söz konusu kuralı ödenmeyen iştirak bedelinin seri şekilde tahsilini sağlamaktadır. Ödenmeyen iştirak bedelinin bir hukuk davası ile tahsil edilmesi yoluna gidilmesi ise işçinin tatil hakkını kullanamaması sonucunu doğurabilir. Yasanın -öngördüğü yaptırım suç ile orantılıdır.

Herhangi bir meselede muafiyet almak için müracaat etmek işverene düşer. Bu muafiyet alınmadığı takdirde de iştirak bedelinin ödenmesi adaletsizliğe yol açmaz.

Bu meselede her iki ceza davasının bir itha-mname altında getirilmiş olması daha doğru olurdu. Ancak sanıkların her iki davayı da kabul etmeleri gerekmez. Esasen bir davada ödeme yapıldığı takdirde diğer davada ödenmemiş borç kalmaz.

Söz konusu kural Anayasaya aykırı değildir.

Amicus cur-iae olarak Başsavcılık namına bulunan Kıdemli
Savcının görüşünün özeti şöyledir:

18/71 sayılı Yasanın 14(1)(b) maddesinin Anayasanın 18(3) maddesine aykırılığı yoktur. Çünkü mahkemenin söz konusu miktarın ödenmesi için emir verebilmesi için ilkin sa-nığın itham edildiği suçtan mahkum edilmesi gerekir. Ondan sonradır ki ödenmeyen iştirak bedelinin ödenmesi söz konusu olur ve dolayısıyle mahkemenin bu yönde vereceği bir emir ödenmeyen bir borcun ödenmesini sağlamış olur.

Bu meselede olgular açısı-ndan da Anayasaya herhangi bir aykırılık yoktur.

III. İLGİLİ YASA METNİ:

Yıllık Ödenekli İzin Yasasının 14(1)(b) maddesi aynen şöyledir:

"14(1)(a) ..................
(b) 9. maddenin (2). fıkrasının (b) bdendi
tahtında- yapılan Nizamnameler gereğince,
ödenmesi icap eden iştirak bedelini
ödemeyi makul sebep olmaksızın ihmal eden,
herhangi bir işveren suç işlemiş olur ve
mahkûmiyeti halinde elli lirayı aşmayan para
- cezasına çarptırılabilir ve s