-D.7/82 Anayasa Mahkemesi 12/82
(Lefkoşa Dava No.661/81)
Anayasa Mahkemesi olarak oturum yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S. Dayıoğlu,
N.Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay.
Anayasan-ın 114(1) maddesi hakkında.

(Lefkoşa Kaza Mahkemesinin 661/81 sayılı davasında)

Davacı: İzzet Riza Yalın, Lefkoşa
İle
Davalı: Şerif Salâhi, Lefkoşa
a r a s ı n d a.

"17/81 sayılı Yasanın 7. maddesinin 1. fıkrasının (1) bendinin 2'nci paragra-fının ve Geçici 1(a) maddesinin Anayasanın 1, 4, 5, 6, 102 ve 103. maddelerine aykırı olup olmadığı"

8.4.1982 tarihinde yapılan havale.

Davacı namına: Mustafa Menteş adına Kemal Aktay.
Davalı namına: Hasan Hasipoğlu.
Amicus curiae olarak Başsavcı namına -Yaşar Boran.

---------------
k a r a r
konu:
22/1981 sayılı Kira (Denetim) (Değişiklik) Yasası ile tadil edilmiş şekli ile 17/1981 sayılı Kira (Denetim) Yasasının 7. maddesinin (1). fıkrasının (ı) bendinin ikinci paragrafının ve Geçici 1(a) maddesinin A-nayasanın 1, 4, 5, 6, 27, 102 ve 103. maddelerine aykırı olup olmadığı.

I. OLAY:
Davacı, 28.1.1978 tarihli bir icar mukavelesi uyarınca Lefkoşada Yenicami sokağında bulunan 18/1 numaralı bir dükkânı davalıya 1.3.1978'den 28.2.1979'a kadar kiraladı. İlk-in ayda TL600.na kiralanan dükkân için halen ödenmekte olan aylık kira ayda TL1000.'dır. Davacı 17.8.1981 tarihinde davalı aleyhine bir dava açtı ve davalının halen söz konusu dükkânı kanuni kiracı olarak işgal etmekte olduğunu, kendisinin söz konusu dükk-âna esasa müteallik tadilât ve/veya müessir yeni inşaat ve/veya yıkmak maksadı ile ihtiyacı olduğunu, aynı zemin kat üzerinde bulunan diğer iki dükkânın da dava konusu dükkân ile birleştirilerek tek dükkân veya büro şekline dönüştürüleceğini, davalıya 3 ay-lık ihbarın verildiğini ve sözü edilen tadilât, inşaat ve yıkım için gerekli ruhsatın alındığını iddia ederek davalının dükkânı tahliye etmesi için hüküm ve emir istedi.

Davalı dosyladığı müdafaa takririnde davacının iddialarını reddetti ve ilâveten dava-cının dava konusu dükkâna esasa müteallik tadilât ve/veya yıkım için ihtiyacı bulunmadığını ve konu dükkâna, yeni olduğu cihetle, yasanın öngördüğü şekilde tadilât yapılmasına olanak olmadığını iddia etti.

Davanın duruşma için Lefkoşa Kaza Mahkemesi huzu-runa gittiği 6.5.1982 tarihinde davacı 17/81 sayılı Yasanın 7. maddesinin (1). fıkrasının (ı) bendinin ikinci paragrafı ile Geçici 1(a) maddesinin Anayasanın 1, 4, 5, 6, 27, 102 ve 103. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürerek konunun karara bağlanmak üze-re Anayasa Mahkemesine havale edilmesini istedi. Kaza Mahkemesi de söz konusu yasa maddelerinin davanın karara bağlanmasında etkisi olabileceği kanaatına vararak konuyu karara bağlamak üzere Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, sundu ve Anayasa Mah-kemesinin kararına dek davanın duruşmasını durdurdu.

II. İLGİLİ YASA METİNLERİ:
22/1981 sayılı Yasa ile tadil edilmiş şekli ile 17/1981 sayılı Kira (Denetim) Yasasının 7. maddesinin (1). fıkrasının (ı) bendinin ikinci paragrafı ve Yasanın Geçici 1(a) mad-desi aynen şöyledir:

"7.(1)(ı) .................
Bu bend amaçları bakımından "esasa müteallik tadilât" ile "müessir yeni inşaat", taşınmaz malın temelinde veya dış duvarlarında veya çatısındaki esaslı yıkıma dayalı ve kiracının tahliye edilmesi zorunl-uluğunu içeren inşaat işleridir.

Geçici 1(a) Bu Yasa kuralları, bu Yasanın yürürlüğe girdiği tarihten önce 1973 Kira Kontrol (Geçici Hükümler) Yasası, 1978 Konut Kiralarının Dondurulması (Geçici Kurallar) Yasası ve Kira ilişkisinin sona ermesinden -sonra Haksız Fiiller Yasası (Fasıl 148) uyarınca açılmış olan ve henüz kesin hükme bağlanmayan davalara konu olan konutlara veya bu gibi konutları fiilen tasarruf etmekte olan ve aleyhlerine yukarıda sayılan yasalar altında verilen herhangi bir tahliye kar-arı henüz icra edilmemiş bulunan kişilere de uygulanır.
Bu madde amaçları bakımından "kesin hüküm" istinaf edilmeyen hallerde aradan kırk iki gün geçtikten sonra veya istinaf edilen hallerde yüksek mahkeme kararıyle kesinleşen hüküm demektir."

III. İL-GİLİ ANAYASA METİNLERİ:

"Madde 1.
Kıbrıs Türk Federe Devleti, demokrasi, sosyal adalet ve hukukun üstünlüğü ilkelerine dayanan lâik bir cumhuriyettir.

Madde 4.
Yasalar, Anayasaya aykırı olamaz.
Anayasa kuralları, yasama, yürütme ve yargı organlarını, de-vlet yönetimi makamlarını ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır.

Madde 5.
Her Türk yurttaşı, kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve özgürlüklere sahiptir.
Devlet, kişinin temel hak ve özgürlüklerini, kişi huzuru, sosy-al adalet ve hukuk devleti ilkeleriyle bağdaşamayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal bütün engelleri kaldırır, İnsanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli koşulları hazırlar.

Madde 6.
Temel hak ve özgürlükler, özüne doku-nmadan, kamu yararı, kamu düzeni, genel ahlâk, sosyal adalet, ulusal güvenlik, genel sağlık ve kişilerin can ve mal güvenliğini sağlamak gibi nedenlerle ancak yasalarla kısıtlanabilir.

Madde 27.
Hiçbir kimse, bu Anayasa ile veya bu Anayasa gereğince kend-isine gösterilen mahkemeye başvurmak hakkından yoksun bırakılamaz. Her ne ad altında olursa olsun adlî komisyonlar veya istisnaî mahkemeler oluşturulması yasaktır.
Herkes, medenî hak ve yükümlülüklerinin veya kendisine karşı yapılan bir suçlamanın karara -bağlanmasında, yasa ile kurulan bağımsız, tarafsız ve yetkili bir mahkeme tarafından, makul bir süre içinde âdil ve açık bir surette davanın dinlenmesi hakkına sahiptir. Karar gerekçeye dayanır ve açık bir oturumda okunur. Ulusal güvenlik, Anayasal düzen-, kamu düzeni, kamu güvenliği veya genel ahlâk yararına olduğu veya küçüklerin çıkarları veya tarafların özel hayatlarının korunması için gerekli olduğu veya mahkemece, yayının adaletin sağlanması için zararlı görüldüğü özel durumlarda, basın mensupları ve- halk, mahkeme kararıyle duruşmanın tamamına veya bir kısmına sokulmayabilir.
Herkes -
mahkeme önüne çıkarılması nedenlerinin kendisine bildirilmesi,
davasını mahkemeye sunmak ve bunu hazırlamak için gerekli zamana sahip olmak,
delillerini göstermek veya g-östertmek veya tanıkların yasaya uygun olarak sorguya çekilmesini istemek,
(ç)kendi seçtiği bir hukukçu tutmak ve adaletin sağlanması için gerekli görülüyorsa, yasanın gösterdiği şekilde kendisine parasız bir hukukçu atanması.
mahkemede kullanılan dili a-nlıyamadığı veya konuşamadığı takdirde, bir tercümanın yardımından parasız yararlanmak, hakkına sahiptir.

Madde 102.
Kıbrıs Türk Federe Devletinde yargı yetkisi bağımsız mahkemelerce kullanılır.

Madde 103.
Yargıçlar, görevlerinde bağımsızdırlar, A-nayasaya, yasaya, hukuka ve vicdanî kanaatlarına göre hüküm verirler.
Hiçbir organ, makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında, mahkemelere ve yargıçlara emir ve talimat veremez, genelge gönderemez, tavsiye ve telkinde- bulunamaz.
Görülmekte olan bir dava hakkında, Kıbrıs Türk Federe Meclisinde yargı yetkisinin kullanılması ile ilgili soru sorulamaz, görüşme yapılamaz veya herhangi bir demeçte bulunulamaz. Yasama ve Yürütme organları ile Devlet yönetimi makamları, mahk-eme kararlarına uymak zorundadır, bu organ ve makamlar, mahkeme kararlarını hiçbir surette değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez."

IV. İDDİANIN GEREKÇESİ:
A. Davacının iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Dava, 17.8.1981 tarihind-e ve böylelikle 17/81 sayılı Yasanın yürürlüğe girdiği 24.4.1981 tarihinden sonra açılmış olmakla beraber yasal ihbarlar yürürlükten kaldırılan 18/1973 sayılı Kira Kontrol (Geçici Hükümler) Yasası altında ve 17/81 sayılı Yasa yürürlüğe girmezden önce gönde-rildi ve inşaat için Belediyeden ruhsat da aynı şekilde 17/81 sayılı Yasa yürürlüğe girmezden önce alındı. Bu böyle olduğuna göre 17/81 sayılı Yasanın konu maddeleri davacının mevcut dava sebe