-D.10/80 Anayasa Mahkemesi 12/79
Anayasa Mahkemesi olarak oturum yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.
Mahkeme Heyeti: Ülfet Emin, Başkan, Şakir Sıdkı İlkay,
Salih S. Dayıoğlu, N. Ergin Salâhi, Aziz Altay.
Anayasanın 114(1) maddesi hakkında.
Lefkoşa- Kaza Mahkemesinin 1356/78 sayılı davasında (Vedat Çelik, Turizm ve Tanıtma Bakanlığı, Lefkoşa ile Kıbrıs Türk Öğretmenler Sendikası, Sair Nadim Sok. Çağlayan Bölgesi, Lefkoşa) 12.12.1979 tarihinde sunulan konu.

Davacı namına: Kıvanç M. Riza
Davalı namına-: Fuat Veziroğlu
Başsavcı (Amicus curiae olarak) namına: Akın Sait.

K A R A R
KONU:
13/71 sayılı Sendikalar Yasasının 42(1) maddesinin Anayasanın 7 ve 27. maddelerine aykırı olduğu öne sürülmüştür.

I. OLAY:
Davacı Lefkoşa Kaza Mahkemesinde davalı sendi-ka aleyhine açtığı 1356/78 sayılı dava ile davalının sahibi olduğu 15.11.1978 tarihli Söz gazetesinde davacı aleyhine neşrettiği bir yazı ile davacının şeref ve haysiyetini rencide ettiğini, halk nazarında itibarını küçük düşürdüğünü, halk nazarında gülünç- ve/veya nefret edilecek bir duruma getirdiğini ileri sürerek davalıdan zarar ziyan talep etti.

Davalı dosyaladığı müdafaa takriri ile ön sorun olarak davalının bir kayıtlı sendika olduğunu ve bu nedenle Sendikalar Yasası uyarınca davanın daha ileri gide-meyeceğini, sendika aleyhine haksız fiil işlediği gerekçesi ile dava açılamıyacağını ileri sürerek davanın masraflarla iptalini talep etti.
Davanın duruşması esnasında davacı sendikalar Yasasının 42(1) maddesinin Anayasaya aykırı olduğunu ileri sürmesi ve- mahkemece ileri sürülen iddianın davayı karara bağlamakta etkisi olabileceği kanaatına varılması üzerine, Mahkeme konuyu karara bağlamak üzere Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, Anayasanın 114. maddesi uyarınca sunmuştur.

II. İddianın gerekçesi:-
Davacı iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Sendikalar Yasasının 42(1) maddesi kayıtlı sendika aleyhine haksız fiil ile ilgili olarak açılan herhangi bir davaya herhangi bir mahkemenin bakmaya yetkisi olmadığını öngördüğünden sendikalara Anayasanın 7. m-addesine aykırı olarak bir ayrıcalık tanınmaktadır. Buna ilâveten Yasanın 42(1) maddesi herhangi bir kişiyi, kayıtlı bir sendika aleyhine mahkemeye başvurmak hakkından yoksun bırakmaktadır. Bu nedenle Yasanın bu maddesi Anayasanın 27. maddesine de aykırı-dır.

Davalı iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Sendikalar Yasasının 42(1) maddesi Sendikaları himaye etmek amacını gütmektedir. Söz konusu Yasa maddesi haksız fiil işleyen sendika üyeleri aleyhine kişisel olarak dava getirmeyi engellememektedir. Bu -maddenin amacı Sendika Üyeleri kişisel olarak kusur işlediklerinde Sendikaları bağlamamaktadır. Yasanın ilgili maddesi sadece Sendika aleyhine getirilen haksız fiil ile ilgili bir davaya mahkemenin bakamıyacağını öngörmektedir. Bu nedenle kişinin hak ara-ma özgürlüğüne tecavüz etmemektedir. Çünkü haksız fiilden dolayı haksızlığa uğrayan kişi, haksız fiili işleyen sendika üye veya üyeleri aleyhine kişisel olarak dava getirdiğinde mahkemenin böyle bir davaya bakma yetkisi vardır. İlgili yasa maddesi eşitli-k ilkesine de aykırı değildir çünkü ilgili yasa maddesi Sendikalar arasında herhangi bir ayırım yapmamaktadır. İlgili yasa maddesi tüm sendikalara uygulanmaktadır.
III. İlgili yasa metinleri:
13/71 sayılı Sendikalar Yasasının 42(1) maddesi:
"Bir send-ika tarafından veya onun namına işlendiği iddia olunan haksız fiil (tort) ile ilgili olarak ne Sendikanın aleyhine ne üyelerinin ve ne de memurlarının aleyhine kendileri ve bütün diğer üyeleri namına açılan herhangi bir davaya herhangi bir mahkemenin bakma- yetkisi yoktur."

IV. İlgili Anayasa maddeleri:

"Madde 7.
Her Türk yurttaşı, hiçbir ayırım gözetilmeksizin, yasa önünde eşittir.
Hiçbir kişi, aile, zümre veya sınıfa ayrıcalık tanınamaz.

Madde 27.
Hiçbir kimse, bu Anayasa ile veya bu Anayasa gereğince- kendisine gösterilen mahkemeye başvurmak hakkından yoksun bırakılamaz. Her ne ad altında olursa adlî komisyonlar veya istisnaî mahkemeler oluşturulması yasaktır.
Herkes, medenî hak ve yükümlülüklerinin veya kendisine karşı yapılan bir suçlamanın karara b-ağlanmasında, yasa ile kurulan bağımsız, tarafsız ve yetkili bir mahkeme tarafından, makul bir süre içinde âdil ve açık bir surette davanın dinlenmesi hakkına sahiptir. Karar gerekçeye dayanır ve açık bir oturumda okunur. Ulusal güvenlik, Anayasal düzen,- kamu düzeni, kamu güvenliği veya genel ahlâk yararına olduğu veya küçüklerin çıkarları veya tarafların özel hayatlarının korunması için gerekli olduğu veya mahkemece, yayının adaletin sağlanması için zararlı görüldüğü özel durumlarda, basın mensupları ve -halk, mahkeme kararıyle duruşmanın tamamına veya bir kısmına sokulmayabilir.
Herkes-
mahkeme önüne çıkarılması nedenlerinin kendisine bildirilmesi:
davasını mahkemeye sunmak ve buna hazırlamak için gerekli zamana sahip olmak,
delillerini göstermek veya gö-stertmek veya tanıkların yasaya uygun olarak sorguya çekilmesini istemek,
(ç)kendi seçtiği bir hukukçu tutmak ve adaletin sağlanması için gerekli görülüyorsa, yasanın gösterdiği şekilde kendisine parasız bir hukukçu atanması,
(d)mahkemede kullanılan d-ili anlayamadığı veya konuşamadığı takdirde, bir tercümanın yardımından parasız yararlanmak,
hakkına sahiptir."

V. İnceleme:
Yanların duruşma esnasında ileri sürdüğü iddia ve görüşler, Anayasaya aykırı olduğu ileri sürülen hükümler, Anayasaya aykırılı-ğa dayanıklık eden Anayasa kuralları ve bunlarla ilgili gerekçeler incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü.

Anayasanın 7. maddesi her Türk yurttaşının hiç bir ayırım gözetilmeksizin yasa önünde eşit olduğunu ve hiç bir kişi, aile, zümre veya sın-ıfa ayrıcalık tanınamıyacağını öngörmektedir. Anayasanın 27. maddesinin 1. fıkrası ise Anayasa ile veya Anayasa gereğince kişiye gösterilen mahkemeye başvurma hakkından kişinin yoksun bırakılamayacağını öngörmektedir.

Sendikalar Yasasının 42(1) maddesi -haksız fiil ile ilgili olarak bir sendika aleyhine açılan herhangi bir davaya herhangi bir mahkemenin bakmaya yetkisi olmadığını öngörmektedir. Yasanın bu maddesi açıkça gösteriyor ki herhangi bir kişi haksız fiilden doğan bir sebep veya hak için sendika -aleyhine mahkemeye başvuramaz. Sendikalar Yasasının 42. maddesinin 1. fıkrası Anayasanın 27. maddesinin 1. fıkrasında açıklıkla belirlenen hak arama özgürlüğünü sendika aleyhine mahkemeye başvurma bakımından ortadan kaldırdığına kuşku yoktur. Sendikanın -canlı bir varlık olmadığı ve sendika olarak işlediği haksız fiilleri canlı üyeleri vasıtası ile işlediği, işlenen haksız fiile karşı zarar gören kişinin haksız fiili işleyen kişilerin aleyhine mahkemeye başvurmaktan engellemiş olmadığı ve dolayısıyle işlen-en haksız fiil için kişinin mahkemeye başvurma hakkından yoksun bırakılmadığı ileri sürüldü. Aynı zamanda sendikalar toplum içerisinde önemli bir örgüt oldukları ve Sendikalar Yasasının bu örgütleri, önemlerine binaen, himaye etmek amacı ile Yasanın 42(1)- maddesinin konduğu ileri sürüldü. Gerçekten Sendikalar Yasasının 42(1) maddesi sendikalar lehine ve toplumda sadece sendikalar lehine bir ayrıcalık tanımıştır. Çünkü kişinin mahkemeye başvurma özgürlüğü kişinin en doğal haklarındandır. Sendika tarafınd-an işlendiği iddia olunan herhangi bir haksız fiilin mutlaka sendikalara üye olan bazı kişiler tarafından işlenmesi gerekmez. Böyle bir haksız fiil sendikaya üye olmayan kişiler tarafından da sendika namına işlenebilir. Uygar ülkelerde uygulanan genel hu-kuk kurallarına göre bir kişi bizzat işlediği haksız fiilden sorumlu olduğu gibi acenti veya vekili vasıtası ile işlediği haksız fiillerden de sorumludur. Şüphesiz sendika canlı bir varlık olmadığından canlı kişiler tarafından temsil edilir. Sendikayı te-msil eden kişiler tarafından sendikanın nam ve hesabına işlenen haksız fiillerden sendikanın sorumsuz tutulmasının çağımızda, hukuk üstünlüğü veya genel hukuk kurallarına uygun olacağı düşünülemez. Sendika üyelerinin veya başka kişilerin sendika nam ve he-sabına işleyeceği bir haksız fiilden dolayı sendikanın sorumlu tutularak sendikanın malvarlığına el konduğu takdirde sendikaların ayakta duramayacağı, halbuki sendikalar toplum arasında önemli bir yer işgal ettiklerinden dolayı sendika varlıklarının ve faa-liyetlerinin devamını sağlamak amacı ile sendikalara böyle bir ayrıcalık tanınmasının haklı bir nedene dayandığı iddia edildi. Anayasanın başlangıç kısmı ve 5. maddesine bakıldığında Anayasanın insan hak ve özgürlüklerini, kişilerin ve toplumun huzur ve r-efahını gerçekleştirmek amacını güttüğünü ve her Türk yurttaşının dokunulmaz, devredilmez kişiliğine bağlı, vazgeçilmez temel hak ve özgürlüklere sahip olduğunu belirlemektedir. Kişinin mahkemeye başvurma hakkı kişinin temel haklarından biridir. Bu temel- hakkın korunması gerektiği hususu Anayasanın buyurucu bir hükmüdür. Anayasanın 6. maddesine göre temel hak ve özgürlükler ancak özüne dokunmadan kamu yararı, kamu düzeni, genel ahlâk, sosyal adalet, anayasal güvenlik, genel sağlık ve kişilerin can ve mal- güvenliğini sağlamak gibi nedenlerle ancak yasalarla kısıtlanabileceğini öngörmektedir.

Anayasanın 43. maddesine göre çalışanlar ve işverenler önceden izin almaksızın sendikalar ve sendika birlikleri kurma hakkına sahiptirler. Çalışanlar işveren ile ol-an ilişkilerinde ekonomik ve sosyal durumlarını korumak ve düzeltmek amacı ile toplu sözleşme ve g