-D.3/99 Anayasa Mahkemesi 1/99

ANAYASA MAHKEMESİ OLARAK OTURUM YAPAN
YÜKSEK MAHKEME HUZURUNDA.

Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayıoğlu, Başkan, Celâl Karabacak
Taner Erginel, Metin A. Hakkı, Nevvar Nolan.

Anayasanın 148(1) maddesi tahtında.

-Yüksek İdare Mahkemesi tarafından YİM 134/97 sayılı Başvuruda (Davacı: Mehmet S. Uğraşın, Sayıştay Lefkoşa ile
Davalı: KKTC Cumhuriyet Meclisi vasıtası ile Lefkoşa arasında) sunulan konu.

Havaleyi isteyen Davacı (Mehmet S. Uğraşın) bizzat hazır
Davalı K-KTC Meclisi ve Başsavcılık adına Başsavcı Yardımcısı Mehmet Ali Şefik.

K A R A R

KONU:
Değiştirilmiş şekliyle 18/78 sayılı Sayıştay Yasasının 6(1) ve 7(1) maddeleri ile Cumhuriyet Meclisi (bundan sonra metin başka türlü gerektirmedikçe sadece Meclis- olarak anılacaktır) İçtüzüğünün 166. maddesinin Anayasanın 72, 78, 121 ve 152. maddelerine aykırı olup olmadığı.

I.OLAY:
Davacı, bütün ilgili zamanlarda, Sayıştay'da denetçi olarak görev yapıyordu. Meclis, 30.1.1997 tarihli Resmi Gazetede Sayıştay başk-anlığı kadrosunu 21.2.1997 tarihine kadar müracaat kabulüne açık olarak münhal ilân etti. Müracaat sahipleri, Meclisin Hukuk ve Siyasi İşler Komitesince

incelemeye tabi tutuldu ve aday listesi Meclis Genel Kuruluna havale edildi. Bu aday listesinde -davacı da yer alıyordu. Muhtelif oylamalardan sonra Meclis Genel Kurulu 23.6.1997 tarihinde Sayıştay başkanını seçti. Sayıştay başkanı 30.6.1997 tarihinde münhal bulunan bir adet Sayıştay üyeliği için Meclise beş kişiden oluşan bir aday listesi önerdi. -Bu liste içinde davacı da yer alıyordu. Ayni liste içinde, 23.6.1997'ye kadar Sayıştay başkanlığı için yarışan ancak 23.6.1997'de Sayıştay başkanlığı için adaylığını geri çeken İsmet Akim'de bulunuyordu. Meclis 7.7.1997 tarihinde İsmet Akim'i Sayıştay üy-eliğine seçti.

Meclisin 23.6.1997 tarihinde Sayıştay başkanına ilişkin kararı ile 7.7.1997 tarihinde Sayıştay üyeliğine ilişkin Kararının, Hukuka ve Anayasaya aykırı olarak alındığını ileri süren Davacı, her iki kararın tamamen hükümsüz ve etkisiz olduğu- ve herhangi bir sonuç doğuramıyacağı doğrultusunda bir karar verilmesi için Yüksek Mahkemeye, Yüksek İdare Mahkemesi, olarak başvurdu.

Davanın, Yüksek İdare Mahkemesinde duruşmasına geçildiği zaman Davacı, 18/78 sayılı Sayıştay Yasasının 6(1) ve 7(1) ma-ddeleri ile Meclis İç Tüzüğünün 166. maddesinin taraflar arasındaki ihtilâfın hallinde etken olduğunu ileri sürdü ve bu üç maddenin Anayasaya aykırı olup olmadıklarının bir karara bağlanması için konunun, Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, gönderi-lmesini talep etti. Yüksek İdare Mahkemesi de sözü edilen üç maddenin taraflar arasındaki ihlilâfın hallinde etken olduğuna karar verdi ve istem doğrultusunda işbu havaleyi yaptı.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:
Davacının iddialarının gerekçeleri özetle -şöyledir,
Sayıştay başkanı ile iki Sayıştay üyesi, diğer bütün kamu görevlileri gibi, atanma açısından, ayrıcalığı olmayan kamu görevlileridir. Kamu görevlilerinin Kamu görevine atanmaları bağımsız organ veya organlar tarafından atanmalarını Anayasanın -121. maddesi ile bizzat Anayasanın kendisi öngörmüştür. Ancak Anayasa, kamu görevi yapan hangi görevlilerin bağımsız organ tarafından atanmasını uygun görmemişse bunları açık seçik olarak başka diğer maddeler ile ifade etmiştir. Örneğin, Yargıç ve savcıl-arın atanmaları, sırasıyle Yüksek Adliye Kurulu (Anayasa Maddesi 141) ve Hukuk Dairesi (Anayasa Maddesi 158) tarafından gerçekleştirilmektedir. Ayni şekilde bir kamu görevi ifa eden Yüksek Yönetim Denetçisinin (Ombudsman) de atanması Kamu Hizmeti Komisyon-unda değil Anayasanın 114. maddesi uyarınca Meclisin onayı ile Cumhurbaşkanlığınca yapılır. Anayasanın 121. maddesi hangi kamu görevlerini yapanların Kamu Hizmeti Komisyonu gibi bağımsız bir organ tarafından atanmayacaklarını belirlemiştir. Bunlar yargıç-lar, savcılar, silahlı kuvvetler mensupları ve polis mensupları olup bunların arasında Sayıştay başkan ve iki üyesi yoktur.

Sayıştay başkanı ve iki üyesi de kamu görevi yapmaktadırlar. Bunların atanmalarına ilişkin Anayasada özel bir madde veya yöntem ö-ngörülmemiştir. Anayasanın
132. maddesi Sayıştayın başkan ve üyelerinin nitelikleri, atanmaları, kuruluş ve işleyişini yasa ile düzenleneceğini öngörürken, özellikle atanmaların bağımsız organın dışında başka bir merci veya organ tarafından yapılmasını -mümkün kılan bir yasal düzenlemeye cevaz vermemektedir. Sayıştayın

özelliği bağımsız olmasıdır. Hiç bir merciden çekinmeden denetlemesini yapabilmelidir. Böylesine bağımsız bir kuruluşun başkan ve üyelerinin seçimleri siyasal bir organ olan Mecli-se bırakılması düşünülemez.

Türkiyede Sayıştaya ilişkin durum değişiktir ve orada Sayıştay Başkan ve Üyeleri T.C. Büyük Millet Meclisi tarafından seçilmektedir. Bunun iki nedeni vardır: Birinci neden Türkiye Sayıştayının, T.C. Anayasasının 166. madd-esine göre Meclis adına görev yapmasıdır. Meclisin adına görev yaptığına göre de, Meclisin, kendi adına görev yapanı, seçmesi kadar doğal birşey olamaz. İkinci neden ise Türkiyedeki yönetimin yapısal özelliğindendir. Şöyleki: Türkiyede her bakanlık bün-yesinde çalışanı kendisi seçer. Bizim Kamu Hizmetleri Komisyonu gibi Türkiyede bağımsız bir organ yoktur. Bu açıdan da değerlendirildiğinde Türkiye Büyük Millet Meclisinin kendi nam ve hesabına görev yapanı seçmesi doğrudur. Halbuki bizde durum yukarıda- izah edildiği gibi tamamen farklıdır.

2. Davalı Meclisin iddialarının gerekçeleri özetle şöyledir:
Konumuzu direk ilgilendiren Anayasanın 132. maddesidir. Bu maddenin ikinci fıkrası Sayıştay başkan ve üyelerinin atanmalarının yasa ile düzenlenmesini- öngörmektedir. Anayasanın ne 132. ve ne de başka herhangi bir maddesinde Sayıştay başkan ve üyelerinin hangi merci tarafından atanacağına mütedair bir ifade yoktur. Anayasada buyurucu veya yasaklayıcı bir hüküm olmadığı sürece yasa koyucu kendi takdirin-e göre gerekli yasal düzenlemeyi yapmakta serbesttir. Bu meselede de yasa koyucu atama mercii olarak Yasama Meclisini uygun görmüştür.

III. İLGİLİ YASA VE MECLİS İÇ TÜZÜĞÜ METİNLERİ:
A.Değiştirilmiş şekliyle 18/78 sayılı Sayıştay Yasasının 6(1) ve -7(1) maddeleri aynen şöyledir:
Madde 6.
(1)Sayıştay Bakanı, Cumhuriyet Meclisi Başkanlığına başvuran adaylar arasından Cumhuriyet Meclisi Genel Kurulunca gizli oyla ve toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla seçilir.
(2).........

-Madde 7.
(1)Sayıştay üyelerinin sayısı, ikidir. Bu üyeler, Sayıştay kadrosundaki denetçiler arasından Sayıştay Başkanının Cumhuriyet Meclisi Başkanlığına önereceği en az 4 kişi arasından Cumhuriyet Meclisi Genel Kurulunca gizli oyla v-e toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla seçilirler.
(2).........
-
Meclis İçtüzüğünün 166.maddesi aynen şöyledir:
Madde 166.
Sayıştay Başkanı ve üyelerinin seçimi, Sayıştay Yasası kuralları ile bu İçtüzüğün ilgili