-D. 7/94 Anayasa Mahkemesi: 1/93

Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda

Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayıoğlu, Başkan, Celâl Karabacak,
Metin A. Hakkı, Mustafa Özkök, Gönül Erönen.

Anayasanın 149. maddesi- tahtında

Yüksek İdare Mahkemesi tarafından 76/90 sayılı YİM davasında
(Müstedi: 1. Ülfet Emin, Lefkoşa 2. Yüksel Ülfet Emin, Lefkoşa
ve Müstedaaleyh 1. Saptama Değerlendirme ve Tazmin Komisyonu vas. KKTC., Lefkoşa ve diğerleri arasında) sunulan konu.

Mü-stedi No.1 şahsen ve Müstedi No.2 adına Avukat Ülfet Emin.
Başsavcılık tarafından Başsavcı Yardımcısı Yaşar C. Boran.
İlgili Şahıs namına Avukat Zeki Bayram.

-------------

K A R A R

Salih S. Dayıoğlu, Başkan: Yüksek İdare Mahkemesi olarak oturum yapan -İlk Mahkeme Anayasanın 149. maddesi uyarınca işbu havale ile,

"1. Anayasanın Geçici Madde 1(2)'de yer alan "öncelikle"
sözcüğünün
Sadece, "taşınmaz malların mülkiyetinin devrini"
ilgilendirdiği ve/veya kapsadığı, bu gibi taşınmaz
malların k-ullanımı veya tahsisini veya kullanıma
verilmesini ilgilendirmediği ve/veya kapsamadığı
şeklinde yorumlanıp yorumlanamayacağı,
Aynı paragrafta "şehitlik" sözcüğü ile başlıyan söz ibaresindeki hak sahiplerini de içerdiği ve/veya
kapsadığı şeklinde ve/veya s-öz ibaresinin 3. satırında
yer alan "mülkiyet" sözcüğünden hemen önce "öncelikle"
sözcüğünün konularak söz konusu söz ibaresinin okun-ması gerektiği şeklinde yorumlanıp yorumlanamayacağı,

2. Hak sahiplerine verilen taşınmaz malların mülki-yet
devrinin yapılmasına başlamakla, Anayasanın "önce-
likle" sözcüğünün kuralının yerine getirildiği
şekilde yorumlanıp yorumlanamayacağı, başka bir
deyişle Güneyde mal bırakanlara bir parça mal
-verilmekle "öncelikle" koşulunun yerine getirilmiş
olduğu şeklinde veya öncelikle sözcüğünün Güneyde
mal bırakanlar tüm haklarını alıncaya kadar Anayasa
ve Yasanın öngördüğü, başkalarına taşınmaz mal
verilem-ez anlamında olmadığı şeklinde yorumlanıp
yorumlanamayacağı,

3. Anayasanın Geçici madde 1 paragraf 2'de yer alan
mülkiyet hakkının devri ile 41/77 sayılı Yasanın
76. maddesinde yer alan tahsisin ayrı ayrı hakla-r
olduğu şeklinde yorumlanıp yorumlanamayacağı ve
Anayasanın Geçici Madde 1 (2) kuralında yer alan
"öncelikle" sözcüğünün 41/77 sayılı Yasanın
76. maddesinde yer alan tahsislere uygulanama-
yac-ağı şeklinde yorumlanıp yorumlanamayacağı,"

hususlarının karara bağlanmasını talep etti.

Havaleye ilişkin olgular aşağıdaki şekilde özetlenebilir:

Müstedi 1 Lefkoşa'da Ortaköy'de Kermiya bölgesinde bir arsanın, müstedi 2 ise aynı bölgede -iki arsanın kayıtlı mal sahibidirler. 1974 Barış Harekâtından sonra sözü edilen arsalar askeri maksatlar için, gerekli olduğundan arsaların bulunduğu bölge askeri bölge ilân edildi. Arsalar elân askerin tasarrufunda bulunmaktadır. Bundan ötürü müstedile-r 41/77 sayılı İskân, Topraklandırma ve Eşdeğer Mal Yasası (bundan sonra sadece 41/77 sayılı Yasa olarak anılacaktır) tahtında eşdeğer mal açısından hak sahibi kabul edildiler.

İlgili şahıs da yasa altında eşdeğer mal açısından hak sahibidir. Ancak -ilgili şahsın hak sahipliliği kendisine KKTC sınırları dışında Kıbrıs'ta, başka bir deyişle veraset yoluyla intikal eden ve Güneyde kalan taşınmaz mallardan ileri gelmek-tedir.

1989 yılında eşdeğer mal olarak verilmek üzere yayınlanan
11. pakette Le-fkoşa'da Kızılay semtinde (eski ismi Kızılbaş) kâin iki arsa yer aldı. Bu arsalar için gerek müstediler ve gerekse ilgili şahıs müracaatta bulundular. Bu müracaatları değerlen-
diren Saptama, Değerlendirme ve Tazmin Komisyonu (Müstedaaleyh 1)
söz konusu -iki arsanın ilgili şahsa verilmesine karar verdi.

Müstediler, 16.4.1990 tarihinde Yüksek İdare Mahkemesine dosyaladıkları bir başvuru ile sair şeyler meyanında müstedaaleyh 1'in sözü edilen iki arsanın eşdeğer mal olarak ilgili şahsa verilmesi kara-rının hükümsüz ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğurmayacağına karar verilmesi isteminde bulundular.

Başvurunun duruşmasına geçildiği zaman Müstediler, ilkin,
(a) Anayasamızın geçici 1 (2) maddesinde yer alan "öncelikle" kuralının 'Kuzey -Kıbrıs Türk Cumhuriyeti sınırları dışında
Kıbrısta kalan taşınmaz mal' dendiğinde KKTC dahilinde olup her türlü tasarrufu askeri bakımdan sakıncalı görülen taşınmaz malları da içerdiği ve eşdeğer veya eşdeğerci dendiğinde her iki tür taşınmaz mal sahipleri-ni kastettiği, eşdeğer taşınmaz mal isteme hakkı gerek Güneyde taşınmaz malları ve gerekse Kıbrısta Kuzeydeki taşınmaz mallarını askeri nedenlerden olayı tasarruf edemeyenleri kastettiği veya içerdiği,

(b) Anayasanın Gecici 1 (2) maddesindeki öncelik kri-terinin Güneyde taşınmaz mal bırakanlar ile Kuzeyde askeri nedenlerden dolayı taşınmaz mallarını kullanamıyanlar arasında değil de salt taşınmaz mal bırakanlar ile bırakmayanlar arasında bir kriter olduğu"

şeklinde yorumlanmasına olanak tanıyıp tanımadığı-nı sormuştu.

Mahkememiz 14.11.1991 tarihinde verdiği kararda özeti yukarıya çıkarılan havalede Anayasanın Geçici 1 (2) maddesinin, sorulduğu şekilde, yorumlanamıyacağına karar vermişti. Başvuru, duruşma için İlk Mahkemeye geri gittiğinde müstediler -bu kez talep kısmında yer alan hususlarda Anayasanın Geçici 1 (2) maddesinin yorumunun yapılması için konunun betekrar Anayasa Mahkemesine havale edilmesini talep ettiler. Yüksek İdare Mahkemesi de bu talebi kabul ederek istem doğrultusunda işbu havaleyi -yaptı.

Konunun incelenmesine geçmeden önce bir hususa dikkat çekmek istiyoruz. Anayasanın 149. maddesi Anayasanın belli bir kuralının yorumu için Anayasa Mahkemesine yapılacak yöntemi düzenlemektedir. Böyle bir yönteme başvuran bir kişi tüm argüma-nlarını ortaya koyup havale istemini ona göre yapmalıdır. Aksi takdirde Anayasanın bir kuralı için değişik argüman var olduğu gerekçesiyle ayni kişi tarafından yorumu yapılmak üzere birçok kez Anayasa Mahkemesine havale isteminde bulunmuş olur. İstismara- açık ve gecikmelere sebebiyet veren ve masrafların artmasına yol açan böyle bir duruma itibar edilmemesi gerekir.

Anayasanın Geçici 1 (2) maddesi aynen şöyledir:

"(2) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti yurttaşlarının
Devlet sınırlar-ı dışında, Kıbrıs'ta kalan
taşınmaz malları için Devletten, eşdeğerde
taşınmaz mal isteme hakları saklıdır, bu hak
yasa ile düzenlenir ve bu Anayasanın 159.
maddesinin (2). fıkrası kapsamına giren -
taşınmaz malların hak sahiplerine mülkiyetinin
devri öncelikle gerçekleştirilir.
Şehitlik, malûl gazilik nedeniyle yasanın
mülkiyet hakkı tanıdığı kişilere ve yasada
belirtilen diğer nede-nlerle hak sahibi olan-
lara da mülkiyet verilir."

Mahkeme Anayasanın Geçici 1 (2) maddesinin yorumunu müstedilerin havaleye konu olan istemleri açısından ve bunlara sınırlı olarak, yapmaya çalışacaktır.

İlkin mü-stedilerin 1 A talebinin yani Anayasanın Geçici
1 (2) maddesinde ifadesini bulan "öncelikle" sözcüğünü "sadece taşınmaz mal mülkiyetinin" devri işlemlerinde konu edilmeyip ayni zamanda taşınmaz malların tahsis veya kullanımına verilmesi durumlarında da sö-z konusu olup olmadığının incelenmesi gerekir.

Yukarıya çıkarılan olay kısmında da ifade edildiği gibi
konu arsalar eşdeğerde verilmek üzere kaynak paketine konmuştu. Herşeyden önce Eşdeğer mal olarak verilmek üzere kaynak paketine
konulan taşınmaz- malların verilmesi Anayasanın Geçici 1 (2) maddesi anlamında "müliyetin devri" anlamında olup olmadığının saptanması gerekir.

A.M. 14/85 (D.7/87) sayılı iptal davasında Mahkememiz bu konuda sayfa 10 ve 11'de şunları söylemişti:

"1975 Anayasası-nda terkedilmiş taşınmaz malların mülkiyetinin 1985 Anayasasının 159. maddesinde görüldüğü gibi D