-D.2/90 Anayasa Mahkemesi 1/90
Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda
Mahkeme Heyeti: Şakir Sıdkı İlkay, Başkan, Salih S. Dayıoğlu, N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Korkut, Aziz Altay

Lefkoşa Kaza Mahkemesi tarafından 2804/89 s-ayılı Hukuk davasında (Davacı: Kaymak Bros Ltd. ile Davalılar: Sabahattin Kelebek ve diğeri arasında) sunulan konu.

Davacı namına: Serhan Çınar
Davalılar namına: Zeki A. Bayram
Amicus curiae olarak Başsavcılık namına: Mehmet Ali Şefik

------------ -

K A R A R

KONU:
Fasıl 6 Hukuk Muhakemeleri Usulü Yasasının 6.maddesinin (1).fıkrasında yer alan ". . . and that the absence of the defendant from Cyprus will materially prejudice the plaintiff in the prosecution of his action . . ." cümlesinin -Anayasanın 7 ve 16(2)(f) maddeleri ile Geçici 4.maddesine aykırı olup olmadığı.

I.OLAY:
Davacı, Lefkoşa Kaza Mahkemesinde açtığı bir dava ile, davalılardan davalı (1)'e kiraladığı arabaya olan zarar ziyan için tazminat talebinde bulundu. Daha sonra gere-k tek taraflı gerekse çift taraflı birer istida dosyalayarak davalıların T.C. uyruklu ve yabancı kişiler olduğunu, sırf davalıyı ödememek için adayı terketmek durumunda olduğunu ve terketmesi halinde davayı yürütme ve sonuçlandırmanın çok güçleşeceğini vey-a imkânsız olacağını ileri sürerek davalıların KKTC'den çıkışlarının engellenmesi ve Mahkemenin uygun göreceği teminatın verilmesine değin tutuklanması için emir talep etti. Mahkeme de istenilen emri, davalıların Mahkemeye 9 Milyon TL teminat yatırmaları -halinde uygulanmaması koşuluna bağlı olarak, verdi. Davalılar Mahkemenin teminat olarak yatırılmasını emrettiği 9 Milyon TL'yi Mahkemeye yatırmakla beraber dosyaladıkları itirazname ile de davacı müstedinin iddialarını ret ve inkâr ettiler ve istidasının -reddini istediler.

İstida duruşma için Lefkoşa Kaza Mahkemesi önüne geldiğinde davacı Fasıl 6 Hukuk Muhakemeleri Usulü Yasasının 6.maddesinin (1).fıkrasında İngilizce olarak yer alan ve Türkçe karşılığı
". . . ve davalının Kıbrıstan gaybubetinin davacıy-ı davasını ileri götürmekte esaslı bir şekilde ve olumsuz yönde etkileyeceğini . . ." olan söz dizisinin Anayasanın 7 ve 16(2)(f) maddeleri ile Geçici 4.maddesine aykırı olduğunu iddia etti. Mahkeme de ileriye sürülen Anayasaya aykırılık konusunun tarafl-ar arasındaki ihtilâfı karara bağlamada etken olduğu kanaatına vardı ve konuyu, karara bağlanmak üzere, Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, havale etti. Mahkeme, ayrıca, Anayasa Mahkemesinin kararına dek önündeki işlemleri durdurdu.

II. İDDİANIN -GEREKÇESİ:
Davacı müstedinin iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:
Fasıl 6 Hukuk Muhakemeleri Usulü Yasasının 6.maddesinin (1).fıkrasında yer alan söz konusu söz dizisi Anayasanın 16.maddesinin (2).fıkrasının (f) bendi kadar geniş değildir ve bu nedenle b-u bende kısıtlama getirmektedir. Bir davanın esas amacı sadece davanın sonuçlandırılması olmayıp icranın da yapılıp talep edilenin elde edilmesidir. Anayasanın 16.maddesinin (2).fıkrasının (f) bendi icrayı kapsadığı halde konu Yasa maddesi, söz konusu sö-z dizisinin mevcudiyeti dolayısıyle, icrayı kapsamaz. Bu nedenlerle konu söz dizisi Anayasanın 16.maddesinin (2).fıkrasının (f) bendine aykırıdır.
Konu söz dizisinin diğer Anayasa maddelerine aykırılığı iddia edilmedi.

Davalı müstedaaleyhlerin iddiaları-nın gerekçesi özetle
şöyledir:
Anayasanın 16.maddesi esas itibarı ile kişi özgürlük ve güvenliğini düzenleyen bir maddedir. Maddenin (2).fıkrasının (f) bendi ise kişi özgürlüğü ve güvenliğine getirilen istisnalardan biridir. Bu bent (2).fıkranın bir par-çasıdır ve fıkra ile bir bütün olarak tezekkür edilmelidir. Bu böyle olduğuna göre de fıkra bir yabancının tutuklanmasına Yasanın öngördüğü oranda cevaz vermektedir. Bu nedenle Yasanın 6.maddesinin (1).fıkrasında yer alan söz dizisinin Anayasanın 16(2)(f-) maddesine aykırılığı yoktur.

3. Amicus curiae olarak Başsavcılık namına hazır bulunan savcının görüşleri özetle şöyledir:
A.M. 4/76 sayılı havalede Fasıl 6 Hukuk Muhakemeleri Usulü Yasasının 6.maddesinin (1).fıkrası KTFD Anayasasına aykırı bulunmuştu.- Bu aykırılığı ortadan kaldırmak için (f) bendi KKTC Anayasasının 16.maddesinin (2).fıkrasına eklendi.

Yasa maddesinde iddia edildiği gibi bir eksiklik olsa da bu madde veya fıkrayı Anayasaya aykırı kılmaz.

Şikâyet konusu yapılan söz dizisi çıkarılsa -da davacı müstedinin istedikleri yerine gelmez. Davacı müstedinin istediği sadece yasal düzenleme ile yapılacak bir ekleme ile yerine gelebilir.

Konu söz dizisinin Anayasaya herhangi bir aykırılığı yoktur.

III. İLGİLİ YASA METNİ:
Fasıl 6 Hukuk Muhake-meleri Usulü Yasasının 6.maddesinin (1).fıkrası aynen şöyledir:
-"6(1)Where the plaintiff in an action in any Court proves at any time before final judgment by evidence on oath to the satisfaction of such Court, that he has good cause of action against the defendant to an amount exceeding fifty pound-s, and that there is probable cause for believing that the defendant is about to quit Cyprus unless he be apprehended, and that the absence of the defendant from Cyprus will materially prejudice the plaintiff in the prosecution of his acti-on, such Court may order such defendant to be arrested and imprisoned for a period not exceeding six months, unless and until he has sooner given the security directed by the Court, not exceed-ing the amount claimed in the action, that he will not go out of Cyprus without the leave of the Court."

IV.İLGİLİ ANAYASA METİNLERİ:
"Madde 7.
Yasalar Anayasaya aykırı olamaz.
(2)Anayasa kuralları, yasama, yürütme ve yargı organlarını, De-vlet yönetimi makamlarını ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır."
-
"Madde 16.
Bir kişi, yasa ile öngörülmek ve yasanın gösterdiği biçimde olmak koşuluyla, ancak aşağıdaki hallerde özgürlüğünden yoksun bırakılabilir:
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
(f)Herhangi bir yabancının Cumhuriyette herhangi bir madd-i yükümlülükten kurtulmak amacı ile Cumhuriyeti terk etmesini önlemek için yakalanması veya tutukluluğu,
. . . . . . . . . . . . . . . . ."

"Geçici Madde 4.
(1)Bu Anayasanın yürürlüğe girdiği tarihte yürürlükte olan mevzuat, bu Anayasa kura-llarına aykırı olmadığı ölçüde yürürlükte kalır.

(2)Kıbrıs Türk Federe Meclisinin, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinin kuruluşunu ve Bağımsızlık Bildirisini onaylayan 15 Kasım 1983 tarihli ve 50 sayılı Kararı da, bu Anayasa kurallarına aykı-rı olmadığı ölçüde yürürlükte kalır.
Yürürlükte olan mevzuat hakkında, bu Anayasaya aykırılığı iddiası ile, bu Anayasanın 147.maddesinde belirtilen kişi, kurum ve kuruluşlar, Anayasa Mahkemesinde iptal davası açabilirler. İptal davası açma hakkı, Cumhu-riyet Meclisinin göreve başladığı tarihten başlayarak altmış günlük süre sonunda düşer. 148.madde kuralları saklıdır.
Bu madde uyarınca yürürlükte sayılan mevzuat, Anayasa gücünde veya Anayasa nitelikli mevzuat sayılmaz ve mevzuatın niteliğine göre, herha-ngi bir yasa ile veya bu Anayasanın yetkili kıldığı organ kararı ile iptal edilebilir, değiştirilebilir veya yürürlükten kaldırılabilir."

V.İNCELEME:
Konu, yapılan iddialar ve ileri sürülen görüşler ışığında incelendi ve gereği düşünüldü.

Fasıl 6 Huku-k Muhakemeleri Usulü Yasasının 6.maddesinin (1).fıkrası uyarınca Mahkeme, adayı terketmesinin muhtemel olduğuna inanılan ve gaybubetinin davacının davasını yürütmesini esaslı bir şekilde ve olumsuz yönde etkilemesi söz konusu olan bir davalının, Mahkemenin- emrettiği teminatı verinceye kadar, tutuklanıp 6 ayı geçmeyen bir süre için hapsedilmesini emredebilir. Bu madde A.M. 4/76 sayılı havalede konu edildi. Mahkeme maddeyi, KTFD Anayasasının 26.maddesinin