-D.1/2002 Anayasa Mahkemesi 11/2001
(Girne Ceza Dava No: 2410/01)

Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda.

Mahkeme Heyeti: Celâl Karabacak, Başkan, Taner Erginel,
- Metin A. Hakkı, Nevvar Nolan, Mustafa
H. Özkök.

Anayasanın 148(1) maddesi hakkında.

Girne Kaza Mahkemesi tarafından 2410/01 sayılı ceza dava-
sında (Davayı ikame eden: Başsavcılık ile Sanık: Ali Bora, Lefkoşa arasında) sunulan konu.
-

Havaleyi isteyen Sanık tarafından: Avukat Altan Erdağ
Başsavcılık tarafından: Başsavcı Yardımcı Muavini Osman
Talât Naim Enginsoy

--------------------

K A R A R

KONU:
29/1989 sayılı (Değişiklik) Yasası ile değiştirilen Fasıl 262 Poliçeler Yasasının 74B, 75(1) ve 75(4) maddelerinin Anayasanın 1, 8 ve 18(3) maddelerine aykırı olup olmadığı.

I. OLAY:
Sanı-k, Girne Kaza Mahkemesinde, 29/1989 sayılı (Değişik-lik) Yasası ile değiştirilen Fasıl 262 Poliçeler Yasasının 75(4) maddesine aykırı olarak karşılıksız çek keşide etmek, yine aynı Yasanın 74B ve 75(1) maddelerine aykırı olarak yasal süre içerisinde düzelt-me işlemini yerine getirmemek suçları ile itham edilmiştir.

Dava, dinlenmek üzere Girne Kaza Mahkemesi huzuruna gittiğinde Sanık, 29/1989 sayılı (Değişiklik) Yasası ile değiştirilen Fasıl 262 Poliçeler Yasasının 74B, 75(1) ve 75(4) maddelerinin Anaya-sanın 1, 8 ve 18(3) maddelerine aykırılığını ileri sürmüştür. Girne Kaza Mahkemesi de, bahse konu Yasa maddelerinin Sanık aleyhine getirilen davanın karara bağlanma-sında etken olabileceği kanısına varıp konuyu, karara bağlan-mak üzere, Yüksek Mahkemeye,- Anayasa Mahkemesi olarak sunmuş ve Anayasa Mahkemesinin kararına değin davanın duruşmasını durdurmuştur.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:
Sanığın iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:

Anayasanın 1. maddesi hukukun üstünlüğünü öngörmektedir. Hukukun üs-tünlüğü, A.M. 13/83, D.7/84 sayılı Anayasa Mahkemesi kararında tanımlanmaktadır. Buna göre, hukukun üstünlüğünü kabul eden bir hukuk devletinde hukukun hakim olması ve Yasa Koyucunun Anayasa yanında temel hukuk ilkelerine de bağlı
kalması gerekmektedir. - Bu ilkelerin en önemlilerinden birisi de savunma hakkıdır. Halbuki, davaya konu Yasanın ilgili maddeleri keşide edilen çekin karşılıksız çıkması ve süresi içinde düzeltme yapılmaması halinde bunların suç sayıldığını belirtmekte ve mahkûmiyet durumunda is-e, hapis cezası veril-mesini öngörmektedir. Böylece Yasa mutlak bir suç oluşturup hüsnüniyetli kişilere hiçbir müdafaa hakkı tanımadığına göre Anayasanın 1. maddesindeki hukukun üstünlüğü ilkesine aykırıdır.

Sanık, havalede her ne kadar da ilgili Ya-sa maddelerinin Anayasanın eşitlik ilkesini öngören 8. maddesi ile yasaların suçun ağırlığı ile orantılı olmayan bir ceza koyamayacağını öngören 18(3) maddesine aykırılığını ileri sürmüşse de, daha sonra, duruşmada, bu konularda herhangi bir aykırılık iddi-asında bulunmayacağını bildirmiştir.

İddia Makamının iddiasının gerekçesi ise özetle şöyledir:

Fasıl 262 Poliçeler Yasası 29/1989 sayılı (Değişiklik) Yasası ile değiştirilmeden önce keşideciye, keşide edilen
bir çeki durdurma hakkı veriyordu. - Ancak, ticaret hayatında keşide edilen çeklerle ilgili oldukça çok istismarlar meydana geldiği için Yasa Koyucu, sırf ticaret hayatında güvenirlik sağlamak maksadıyle bir düzenleme ihtiyacı duymuş ve az önce belirtilen (Değişiklik) Yasasını yapmıştır. Bu-na göre çek, ilk talepte ödenen bir poliçe olup poliçe de aynı Yasanın
3(1) maddesine göre koşulsuz bir ödeme emridir. Yasa Koyu-cunun yaptığı bu düzenlemelerden birisi olan 74. madde Anayasanın 46. maddesindeki sözleşme hakkına aykırılıktan
söz ediler-ek Anayasa Mahkemesine havale edilmiş, ancak
Anayasa Mahkemesi A.M.4/91, D.4/91 sayılı kararı ile konu maddenin Anayasaya aykırı olmadığına karar vermiştir.

Anayasaya aykırılığı ileri sürülen ilgili Yasa maddeleri son zamanlarda oldukça artan karşıl-ıksız çek isdarını önlemek amacını güden ve kamu yararının zorunlu kıldığı maddelerdir. Ancak bunlar müdafaa hakkına bir kısıtlama getirmiş değildir. Bu maddeler altında müdafaa olarak ileri sürülebilecek hususlar vardır. Kaldı ki, savunma hakkı kısıtlanm-ış olsa bile, bu haklı bir nedene dayanmaktadır.

III. İLGİLİ YASA METİNLERİ:

Fasıl 262 Poliçeler Yasasının 74B, 75(1) ve 75(4) maddeleri aynen şöyledir:

"74B. (1) Karşılığı olmadığı için çeki ödemeyen
muhatap banka, hesap sahibi-nin kendi-
sinin veya vekil veya temsilcilerinin
elinde bulunan o bankanın bütün çek
karnelerini geri vermesini bu maddenin
(2)'nci fıkrası gereğince düzeltme
işlemlerini yerine g-etirmeden bir yıl
süre ile çek keşide edemeyeceğini ve
aksine davranışların cezaî müeyyideler
gerektireceğini, ibraz tarihini izleyen
beş iş günü içinde, iadeli taahhütlü
mektupla -hesap sahibine bildirir. Mek-
tubun bir sureti ayni gün Kuzey Kıbrıs
Türk Cumhuriyeti Merkez Bankasına gön-
derilir.
(2) Hesap sahibi ihtar mektubunu aldığı veya
74D maddesine göre alm-ış sayıldığı tarih-
ten başlayarak on iş günü içinde çek
tutarını, yüzde on tazminat ve gecikme
faizi ile birlikte hamil adına muhatap
bankaya yatırdığı takdirde, çek keşide
etm-e hakkını yeniden kazanır. Muhatap
banka bu durumu bu maddenin (1)'inci
fıkrasına uygun olarak gönderilen mektup
tarihinden başlayarak yirmi bir iş günü
içinde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
- Merkez Bankasına bildirir.
Bu madde amaçları bakımından 'gecikme
faizi', Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
Merkez Bankasınca saptanmış Resmî Gazete'de
ilân edilen azami yasal genel kre-di faizini
anlatır."

"Madde 75(1) B